ءبىر كەزدە اتتىڭ قۇلاعىندا ويناعان جامپوز ەدى. ۇشقىرلىقتى, جىلدامدىقتى جاقسى كورەتىن. كولىك اپاتىنا ۇشىراپ, ومىرتقاسىن وپىرىپ العاننان كەيىن قارعا ادىم جەر مۇڭ بولىپ قالدى. ايتسە دە قاراعايدىڭ قارسى بىتكەن بۇتاعىنداي رۋح قايسارلىعى, جىگەرىنىڭ مولدىعى تاعدىردىڭ تالكەگىنە مويىنسۇندىرماي كەلەدى.
بايان-ولگەيدەن اتاجۇرتقا بەت تۇزەگەن ۇلى كوشكە ىلەسىپ, تۋعان جەرگە تابان تىرەگەندە توبەسى كوككە ءبىر-اق ەلى جەتپەي قالعانداي قۋانعان. اتالار اڭساعان, انالار جەتۋگە اسىققان – اتاجۇرت! بالا بولسا دا ءبارىن تۇيسىنگەن. ەندى ارعى زاماندا ازۋىن ايعا بىلەگەن ءباھادۇر بابالارى كۇن كەشكەن التايدان اتىراۋعا دەيىنگى ۇشقان قۇستىڭ قاناتىن تالدىراتىن, جۇگىرگەن اڭنىڭ تۇياعىن توزدىراتىن سايىن دالانى باۋىر باسادى. ءوز دالاسى, ءوز جەرى! العاشقى بەتتە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا كوش شوگەرگەن, كەيىن ماكينسك قالاسىنا قونىس اۋداردى. اتا كاسىپ – مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسپاق. ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ جايىن ءبىر كىسىدەي بىلەدى. كوزىن اشقاننان كورگەنى سول. اسىرەسە, قامبار اتا ت ۇلىگى دەسە, ىشەر اسىن جەرگە قويادى. سامال جەلگە كوكىرەگىڭدى ايمالاتىپ, بولات تۇياقتارىمەن دالا ءتوسىن دۇبىرلەپ, قۇلديلاي شاباتىن جۇيرىكتىڭ ۇستىنە مىنگەن ءبىر باقىت ەمەس پە؟!
2007 جىلى كەزدەيسوق جول اپاتىنا ۇشىرادى. تۇلپارعا توقىم سالۋ كوزدەن بۇل-بۇل ۇشقانداي. وبلىستىق اۋرۋحانادا وتا جاساتىپ, ءبىر جىل بويى توسەك تارتىپ جاتتى. سول ساتتە كەلەر كۇندەردىڭ كوكجيەگى كومەسكىلەنىپ بارا جاتقانداي كورىنگەن. ەندى تىماقتى الشى كيگىزەتىن اتتىڭ اياڭى قايدا؟.. بۇل دۇنيەدەگى ەڭ ۇلكەن باقىت قارا جەردى ەكى اياعىڭمەن نىق باسىپ تۇرۋ ەكەن دەپ تۇيسىنگەن.
– قاراپ وتىرۋعا بولا ما؟ – دەيدى ەربولات ازامات, – تىربانىپ تىرشىلىك ەتۋ كەرەك بولدى. وتباسىمەن اقىلداسا كەلە, نەسيە الدىق. جەتى باس سيىر. اركىم ء«وز قوتىرىن ءوزى قاسىپ جاتقاندا» الاقان جايۋعا بولمايدى عوي, بالالار بولسا ءوسىپ كەلە جاتىر.
سيىر سۇتىنەن ءتۇرلى-ءتۇرلى ءونىم دايىنداپ, كورشى-قولاڭعا ساتا باستادى. ءونىم بولعاندا قانداي, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن ايران, اقۇلپا ىرىمشىك, سارى ماي. ىرگەلەرىندە وتىرىپ مال ونىمدەرىن ءىس قىلىپ ساتا باستاعان كورشىلەرىنىڭ قارەكەتىنە قۇلاقتانعان قالا تۇرعىندارى اعىلىپ كەلە باستادى. ءتىپتى تۇتىنۋشى ىزدەگەن دە جوق.
ايتسە دە شاعىن قالادا مال ۇستاۋ دا وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس ەكەن. ەڭ الدىمەن جايىلىم جەرىنىڭ جوقتىعى جاندى قينايدى. كۇنى بويى ورىسكە شىعارعان مالدان كوز ايىرماۋ كەرەك. ايتپەسە قالانىڭ كوڭ-قوقىسى شىعارىلاتىن, بەي-بەرەكەت بولىپ ءۇيىلىپ جاتقان پوليگون ناق جولدىڭ ۇستىندە. شاشىلىپ جاتقان اقجوڭقا پوليەتيلەن قاپشىقتار. سيىردىڭ اۋزىنا تۇسسە, اجالى سودان بولارى انىق. قولسوزىم جەردە قۇس فابريكاسى. ول ماڭ دا مال جايۋعا جارامسىز. قۇس ساڭعىرىعى – ۋ. مال ازىعىن دايىندايتىن شابىندىق جەر دە جوق. ءبىر جىلى 25 شاقىرىم جەردەن ءشوپ دايىنداپتى. بارىپ-كەلۋدىڭ ءوزى ازاپ. شابىلعان ءشوپتى تاسىمالداۋعا كولىك كەرەك. الىس بولعان سوڭ جانارماي دا كوپ جۇمسالادى. ەندىگى امال, قىمبات بولسا دا ساتىپ الۋ. بىلتىر سالماعى 30-40 كيلو بولاتىن ءشوپ بۋىندىلارىن ساتىپ الدى. 1 توننا ءشوپ 40-50 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا. مالدى جەمسىز جانە باعا المايسىڭ. ال ونىڭ باعاسى ءتىپتى اسپانداپ تۇر. بيىل كوكتەمدە جىلقى قولعا ەرتە قاراپ, جەمشوپ باعاسى تاعى ءوسىپ كەتتى. وسىنشاما بەينەتتى بەلدەن كەشىپ وتىرسا دا مال سۇمەسىمەن كۇن كورۋدى داعدى ەتكەن ەربولات ازامات باعىمىنداعى مالدان ايىرىلعىسى كەلمەيدى.
– قولعانات بولىپ ءوسىپ كەلە جاتقان بالالار بار. ەگەر جەرگىلىكتى اكىمدىك جايىلىم مەن شابىندىق ماسەلەسىن شەشەتىن بولسا, مال باسىن ءوز ءتولى ەسەبىنەن ەپتەپ كوبەيتۋگە بولار ەدى, – دەيدى ول, – سوندا ءتولدىڭ ءبىراز بولىگىن جەمشوپ ساتىپ الۋعا, قالعانىن نەسيەنى جابۋعا جۇمسار ەدىك. وزىمىزگە دە ءتاپ-ءتاۋىر ناپاقا قالار ەدى. بىزگە وزگە كومەكتىڭ قاجەتى جوق. جارتى دەنەمدە جان بولماسا دا جامباستاپ ءجۇرىپ كۇن كورەر ەدىم.
مۇگەدەكتەر ارباسىنا تاڭىلىپ وتىرماسا دا, قيمىل-قوزعالىسى شەكتەۋلى جىگىتتىڭ جىگەرىنە تاڭ قالعانىمدى نەسىنە جاسىرايىن. جۇمىس ىستەگىم كەلەدى دەپ ۇمتىلىپ-اق تۇر. ءارى ەشكىمنەن ەشتەڭە دامەتىپ وتىرعان جوق, ءوز كۇنىن ءوزى كورمەك. تەك تىلەگەنىن ورىنداپ, قولىنداعى مال باسىنا شاقتالعان جايىلىمنىڭ جايىن قاراستىرىپ, شابىندىعىن ءبولىپ بەرسە, قاتاردان قالماسى انىق.
اقمولا وبلىسى,
بۇلاندى اۋدانى