وليمپياداعا باراتىندار الماتىدا انىقتالادى

توكيو وليمپياداسىنىڭ ال­عاشقى جولدامالارى 2019 جىلى نۇر-سۇلتاندا جالاۋى جەل­بىرەگەن الەم چەمپيوناتىندا سا­راپقا سالىندى. ايتۋلى جارىس­تا قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ءتورت بىردەي ليتسەنزياعا يەلىك ەتتى. ەگەر تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا باسەكەلەر نە­بارى التى سالماق دارەجەسى بو­يىنشا عانا وتەتىنىن ەسكەرسەك, جەرلەستەرىمىز ءۇشىن بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. بۇل جولدامالاردىڭ يەگەرلەرى – نۇريسلام ساناەۆ (57 كيلو), داۋلەت نيازبەكوۆ (65 كيلو), دا­نيار قايسانوۆ (74 كيلو) جانە الى­شەر ەرعالي (97 كيلو).

30 جاستاعى نۇريسلام ساناەۆ ءۇشىن بۇل – الەم چەمپيوناتىنداعى ەكىنشى جۇلدە. 2018 جىلى بۋدا­پەشتەگى جارىستا اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتكەن ول شەشۋشى تۇستا رەسەيلىك زاۋر ۋگۋەۆقا ەسە جىبەردى. ناتيجەسىندە, كۇمىس مە­دال­دى موينىنا ءىلدى. نۇر-سۇل­تانداعى جارىستىڭ جارتىلاي في­نالىندا نۇريسلام تۇركيالىق سۋلەيمان اتلىعا جول بەرسە, قولا جۇلدە ءۇشىن تارتىستا سەربيالىق ستەۆان ميچيچتەن باسىم ءتۇستى.

2011 جىلى ىستانبۇلدا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك دودادا قولا مەدالدى يەلەنگەن داۋلەت نيازبەكوۆ اراعا سەگىز جىل سالىپ, جەڭىس تۇ­عىرىنا قايتا كوتەرىلدى. 65 كيلو سالماقتا كۇرەسكەن ول بۇل جولى كۇمىسپەن كۇپتەلدى. فينالعا دەيىن قارسىلاس شىداتپاعان ساقا سپورتشىنى ال­تىننان ايىرعان رەسەيدىڭ ماق­تانىشى – حادجيمۇرات را­شيدوۆ. جالپى, 32 جاستاعى داۋ­لەتتىڭ تاباندىلىعىنا تاڭدان­باۋ مۇمكىن ەمەس. وسىعان دەيىن ول ءۇش رەت ازيا چەمپيونى اتانىپ, سول جارىستا تاعى ءتورت رەت جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى.

27 جاستاعى دانيار قايسانوۆ 2018 جىلى ازيا ويىندارىندا كۇمىس جانە قۇرلىق بىرىنشىلىگىندە قولا مەدالدى يەلەنىپ, كوپشىلىك نازارىن وزىنە اۋدارعان بولاتىن. الەم چەمپيوناتىندا ول وتە جاقسى كۇرەستى. شيرەك فينالدا قازاق بالۋانى يتاليالىق فرانكو چاميزودان ۇتىلدى. چاميزونىڭ فينالعا شىعۋىنىڭ ارقاسىندا دانيار قولا مەدال ءۇشىن تالاسۋ مۇمكىندىگىن ساقتاپ قالدى. شەشۋشى تۇستا دا قايسانوۆتىڭ جولى بولمادى. ول فران­تسيالىق زەليمحان حاد­جيەۆتەن ءبىر عانا ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇتىلدى. بىراق ارادا ال­تى اي وتكەننەن كەيىن حاد­جيەۆ­تىڭ دوپينگ قولدانعانى انىق­تالدى. ناتيجەسىندە, الەم چەم­پيوناتىنىڭ كۇمىس مەدالى مەن وليمپيادا جولداماسى ءبىزدىڭ جى­گىتكە بۇيىردى. ودان بولەك دا­نيار­دىڭ ازيانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاعى تاعى بار.

الىشەر ەرعاليدى دە قالاي ماق­تاساق تا جاراسادى. 2019 جىلى 19 جاستاعى قانداسىمىز نەبىر اپايتوستەرمەن ايانباي ايقاسىپ, جارتىلاي فينالدا رەسەيدىڭ داڭق­­تى بالۋانى, وليمپيا ويىن­دارىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ – بەس, ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى ابدۋلراشيد سادۋلاەۆتان جەڭىلدى. ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن سايىس­تا الىشەردىڭ ماكەدونيالىق ما­گومەدگادجي نۇروۆقا ءالى جەت­پەدى. سوعان قاراماستان, قازاق بالۋانى توكيوعا باراتىنداردىڭ تىزىمىنە قوسىلدى.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, نۇر-سۇلتانداعى جارىستا 70 كيلو سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناس­قان نۇرقوجا قايپانوۆ تا جۇلدەگەرلەر قاتارىنا قوسىلدى. تەك قانا فينالدا رەسەيلىك داۆيد باەۆتان ۇتىلعان ول كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى. الايدا بۇل سالماق وليمپيادا باعدارلاماسىندا جوق. سوندىقتان دا نۇرقوجا توكيوعا بارا المايدى.

مىنە, قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ جەڭىپ العان ءتورت جولداماسىنىڭ تاريحى وسىن­داي. ەندى بىزگە كەرەگى تاعى ەكى ليتسەنزيا. ول ءۇشىن 86 جانە 125 كيلو سالماقتاعى بالۋاندارىمىز وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتۋعا ءتيىس. الماتىداعى تۋرنيردە ازامات داۋلەتبەكوۆ (86 كيلو) پەن يۋسۋپ باتىرمۇرزاەۆقا (125 كيلو) زور سەنىم ارتىلىپ وتىر. ۇلتتىق قۇراما كوماندامىزدىڭ باس باپكەرى اسەت سەرىكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەسىمدەرى اتالعان ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ ەكەۋىنىڭ دە ەل سەنىمىن اقتاۋعا كۇش-جىگەرلەرى جەتەدى.

ال ەلىمىزدىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى 2019 جىلعى الەمدىك دودادا ءساتتى ونەر كورسەتتى دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى. ءيا, نۇر-سۇلتاندا ءۇش ورەنىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلىپ, جەرگىلىكتى جانكۇيەرلەردى ءبىر جەلپىندىرىپ تاستاعانى راس. اتاپ ايتساق, 55 كيلو سالماقتا كۇرەسكەن قورلان جا­قانشا فينالعا دەيىنگى قار­سىلاستارىن سىپىرا ۇتىپ, كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى. شەشۋشى تۇس­تا ول گرۋزيالىق نۋگزاري تسۋر­تسۋ­ميادان جەڭىلدى. بىراق بۇل وليم­پيادالىق سالماق دارەجەسى بول­ماعاندىقتان, قورلاننىڭ كۇن­شىعىس ەلىنە بارمايتىنى بەلگىلى.

63 كيلو سالماقتا كۇش سىناسىپ, قولا مەدالعا قول سوزعان المات كەبىسباەۆتىڭ دا جاعدايى ءدال سونداي. وعان دەيىن الەم چەمپيوناتىندا ءبىر كۇمىس پەن قوس قولانى ولجالاپ, ازيا ويىندارىندا ەكى رەت جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلىپ, ەكى رەت ازيا چەمپيونى اتانىپ, تاعى ەكى مارتە ايتۋلى دودادا كۇمىسپەن كۇپتەلگەن ساقا سپورتشىمىزدىڭ نۇر-سۇلتاندا جاپونيانىڭ جۇلدىزى سينوبۋ وتاعا عانا ءالى جەتپەدى. بىراق وليمپيا ويىندارىندا بۇل سالماق دارەجەسى بويىنشا بەلدەسۋلەر وتپەيدى.

ەلوردا تورىندە باقتيار باي­سەيى­توۆتىڭ شاكىرتتەرى اراسى­نان مەيرامبەك ايناعۇلوۆ پەن اس­حات دىلمۇحامەدوۆتىڭ عانا باق جۇلدىزى جاندى. 60 كيلو سال­ماقتا بەلدەسكەن مەيرامبەك اي­ناعۇلوۆ الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتاندى. جارتىلاي فينالدا ول رەسەيلىك سەرگەي ەمە­ليننەن ايلاسىن اسىرا المادى. ودان كەيىن ۋكراينالىق لەنۋر تەميروۆتى تىزە بۇكتىردى.

«باپ شابا ما, باق شابا ما؟» دەپ اتام قازاق بەكەر ايتپاعان عوي. ءدال وسى جارىستا 77 كيلو سال­ماقتاعى اسحات دىلمۇحامەدوۆ ءوزىن كەرەمەت قىرىنان كورسەتتى. ارداگەر سپورتشى ەلوردا تورىندەگى جارىستىڭ باستاپقى باسەكەلەرىنىڭ بىرىندە وليمپيادا مەن الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى, ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ءتورت دۇركىن جەڭىمپازى, رەسەيدىڭ ۇلتتىق باتىرى رومان ۆلاسوۆتان باسىم ءتۇستى. ىلە-شالا الەم چەمپيونى, سەر­بيالىق ۆيكتور نەمەشتى سان سوقتىردى. بىراق ودان ارىگە دىلمۇحامەدوۆتىڭ شاماسى جەتپەدى. اۋەلى لوندون وليمپياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى تاماش لەرينگ, ودان كەيىن وزبەكستاندىق جال­عاسباي بەردىمۇرادوۆتان جەڭىلىپ, بەسىنشى ورىندا قالىپ قويدى. الايدا وسى ناتيجەنىڭ ءوزى اسحات­تىڭ وليمپيادا جولداماسىن قور­جىنعا سالۋىنا جەتكىلىكتى بولدى.

توكيوعا تولىق قۇراممەن اتتانۋ ءۇشىن بىزگە ءالى ءتورت جولداما قاجەت. كۇنى كەشە ۇلتتىق كو­مان­دامىزدىڭ باس باپكەرى باق­تيار بايسەيىتوۆ ءوز تاڭداۋىن جاسادى. 67 كيلو سالماقتا باس­تى ۇمىتكەرلەر ەكەۋ ەدى. ولار – ال­مات كەبىسباەۆ پەن مەيىرجان شەرماحانبەت. الماتتىڭ اتاعى ال­تى الاشقا ايگىلى. 33 جاستاعى ساقا سپورتشىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى تۋرالى ءبىز جوعارىدا قىسقاشا ماعلۇمات بەردىك. سو­نىمەن قاتار كەبىسباەۆ ەكى بىر­دەي وليمپيا ويىندارىندا ونەر كورسەتتى. 2012 جىلى لون­دوندا ول جەڭىس تۇعىرىنا سى­نىقسۇيەم قالعاندا ءسۇرىنىپ, بەسىنشى ورىندا قالىپ قويسا, 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا جەتىنشى ساتىعا تابان تىرەدى. مەيىرجان دا وسال بالۋان ەمەس. 24 جاستاعى جەرلەسىمىز 2018 جىلى بۋداپەشتتە وتكەن الەم چەم­پيوناتىندا قولا مەدالدى يە­لەندى. ءبىراز ويلانا-تولعانا كەلە باپكەرلەردىڭ تاڭداۋى جالىن­داپ تۇرعان جاس جىگىتكە ءتۇستى. ءسوي­تىپ بۇل سالماقتا ەل نامىسىن مەيىر­جان شەرماحانبەت قور­عايدى.

اسا اۋىر سالماق دارەجەسىندەگى جاعداي تىم قىزىق. كەڭ-بايتاق ەلىمىزدە ازيانىڭ اپايتوستەرىمەن ايقاسۋعا جارايتىن بىردە-ءبىر الىمدى ءارى العىر, قارىمدى ءارى قارۋلى بالۋان تابىلماعان سوڭ ۇلتتىق قۇراما باپكەرلەرى جاسى 40-تان اسقان ايگىلى گەورگي تسۋرتسۋميانىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولدى. 2001 جىلى قازاقستانعا قونىس اۋدارعان گرۋزيانىڭ تۋماسى تالاي ءدۇبىرلى دودادا دارالانعانىن جانكۇيەرلەر ۇمىتا قويعان جوق. تسۋرتسۋميا 2002 جىلى پۋساندا ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى اتانسا, 2003 جىلى كرەتەيدەگى الەم چەمپيوناتىندا كۇمىس جۇلدەنى قان­جىعاسىنا بايلادى. قاتارىنان ءتورت مارتە قارت قۇرلىقتىڭ تەڭ­دەس­سىز بالۋانى دەپ تانىلدى. ونىڭ سپورتتىق مانسابىنداعى ەڭ زور تابىس – 2004 جىلى افينا­دا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىن­دارىنىڭ كۇمىس مەدالى. 2008 جى­لى گەورگي ۇلكەن سپورتتان قول ءۇزىپ, باپكەرلىكتىڭ قامىتىن كيدى. مىنە, ەندى اراعا 13 جىل سالىپ, ول بوز كىلەمگە قايتا ورالدى. گەور­گي تسۋرتسۋميانىڭ كوزدەگەنى – ال­ما­تىداعى تۋرنيردە توپ جارىپ, توكيو وليمپياداسىندا كۇش سىنا­ساتىن الىپتاردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ.

ال قالعان ەكى سالماق دارەجە­سىندە نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ (87 كيلو) پەن ولجاس سىرلىباي (97 كيلو) باق سىنايدى. بۇل بالۋان­داردىڭ ەكەۋى دە بىلتىرعى قازاق­ستان چەمپيوناتىندا جاسىنداي جارقىلداسا, بيىل يتاليادا وتكەن رەيتينگتىك تۋرنيردە توپ جاردى.

ايەلدەر كۇرەسىنەن وتەتىن جارىستا قازاقستاننىڭ نامىسىن ءتورت سپورتشى قورعايدى. ولار – تاتيانا احمەتوۆا (53 كيلو), ەمما تيسينا (57 كيلو), اياۋلىم قاسىموۆا (62 كيلو) جانە ءجاميلا باق­بەرگەنوۆا (68 كيلو). ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, نۇر-سۇلتانداعى الەم چەمپيوناتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۆالەنتينا يسلاموۆا (50 كيلو) مەن ەلميرا سىزدىقوۆا (76 كيلو) توكيودا ونەر كورسەتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان ەدى.