كۇردەلى كەزەڭدە ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرەتىن ەكى سالا بار. ونىڭ ءبىرى – قۇرىلىس بولسا, ەكىنشىسى − ونەركاسىپ.
بيىلعى جىل ەكونوميكا مەن تەڭگەگە قولايلى جىل بولماسى اۋەلدەن بەلگىلى ەدى. ويتكەنى الەمدى ابىگەرگە سالعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ءالى اياقتالعان جوق. كەرىسىنشە ىندەت قايتا ءورشي ءتۇستى. سوندىقتان ۇلتتىق ەكونوميكاعا دا, ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قىسىمنىڭ بولاتىنى انىق. سوندىقتان ساراپشىلار ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋدە قۇرىلىس پەن ونەركاسىپكە ۇلكەن كۇش تۇسەدى دەيدى.
ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ باس ەكونوميسى ەۆگەني ۆينوكۋروۆتىڭ پىكىرىنشە, الەمدىك ەكونوميكا قالپىنا كەلۋ باعىتىنا ءتۇستى. بىراق بۇل باعىتقا ءالى تۇسە الماي جۇرگەن ەلدەر دە, ەكونوميكا سەكتورلارى دا بار.
– ونەركاسىپ الەمدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋدىڭ درايۆەرى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل رەتتە قىزمەت كورسەتۋ سالاسى ساقتالىپ وتىرعان شەكتەۋلەرگە بايلانىستى قيىندىقتاردى وتكەرۋدە. قازاقستاندىق بيزنەستىڭ سانيتارلىق تالاپتارعا بەيىمدەلۋى جانە جاپپاي باستالعان ۆاكتسيناتسيا 2020 جىلدىڭ كوكتەمىمەن سالىستىرعاندا شەكتەۋ شارالارىن جەڭىلدەتۋگە ايتارلىقتاي جول اشتى. سوندىقتان بۇل فاكتور 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا قازاقستانداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى تومەندەتپەۋگە كۇش سالادى. سالىقتىق-بيۋدجەتتىك ىنتالاندىرۋ شارالارى ەكونوميكاعا قولداۋ كورسەتۋىن جالعاستىرادى. سونىمەن قاتار بيىلعى اقشا-كرەديت ساياساتى ينفلياتسياعا قارسى تاۋەكەلدەر مەن ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ السىرەۋ قاۋپىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋعا باعىتتالادى, – دەيدى ەۆگەني ۆينوكۋروۆ.
وسى سەبەپتى ەۋرازيالىق دامۋ بانكى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى ەكىنشى توقساندا وڭ ايماققا شىعادى دەپ بولجام جاساپ وتىر. جالپى ءوسىم جىل قورىتىندىسى بويىنشا 4 پايىزدى قۇرايدى دەپ كۇتىلۋدە. سونىمەن قاتار ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى ينفلياتسيالىق جاعدايعا تەڭگەنىڭ بىلتىرعى السىرەۋى مەن الەم بويىنشا ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋى اسەر ەتىپ كەلەدى.
– العاشقى جارتىجىلدىقتىڭ سوڭىندا ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ باعامى 1 دوللار ءۇشىن شامامەن 420 تەڭگە دەڭگەيىندە بولادى دەپ بولجانۋدا. ەكىنشى جارتىجىلدىقتا تەڭگە الەمدىك تاۋار شيكىزات نارىقتارىنداعى قولايلى احۋال تاراپىنان نىعايماق. رەسەيلىك رۋبلگە قاتىستى باعام شامامەن 5,7 تەڭگە بولادى دەپ بولجانۋدا. ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى سالىقتىق-بيۋدجەتتىك ىنتالاندىرۋدىڭ بىرتىندەپ قىسقارتاتىنى ءسوزسىز. بۇل تەڭگەرىمدى اقشا-كرەديت ساياساتىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ءوسۋ تراەكتورياسىنا ورالۋ سەرپىنىن شەكتەمەيتىن بولادى جانە ينفلياتسيانى باسەڭدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى ول.
AERC كومپانياسىنىڭ كونسالتينگ جونىندەگى ديرەكتورى اسەم قۇسايىنوۆانىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلى قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ناقتى ءوسىمى 4,8 پايىزدى قۇرايتىن بولادى. ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋىن پاندەميا ايتارلىقتاي اسەر ەتە قويماعان وڭدەۋ ونەركاسىبى مەن قۇرىلىس سەكتورلارى جەدەلدەتپەك.
– بيىل ورتاشا جىلدىق تۇتىنۋ ينفلياتسياسى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 6,5 پايىزعا جەتەدى. بۇل تەڭگەنىڭ دوللارعا قاتىستى باعامىنىڭ السىرەۋى تۋرالى بولجامعا جانە ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى 9 پايىز دەڭگەيىندە ساقتاۋ تۋرالى شەشىمىنە نەگىزدەلىپ وتىر. تەڭگە باعامىنىڭ قالىپتاسۋى مۇناي باعاسىنا, كوروناۆيرۋسقا قاتىستى احۋالعا جانە الەمدەگى ۆاكتسيناتسيانى قامتۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى بولادى. ءبىزدىڭ بولجام بويىنشا تەڭگەنىڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 432,8 تەڭگە دەڭگەيىندە قالىپتاسادى, − دەيدى ءا.قۇسايىنوۆا.