شەتەل باسشىلارى ەككەن اعاشتار

قازىر قاي ەلدە بولسىن, كوگالداندىرۋعا مەم­لە­كەتتىك دەڭگەيدە باسا كوڭىل بولى­نە­دى. سوندىقتان جاسىل باققا كوشەت وتىر­عىزۋمەن ەرەكشەلەنەتىن ءىس-شارالار كوبەي­دى. مۇنداي يگى ءداستۇر ەلدەر اراسىنداعى دوستىقتىڭ دانەكەرى رەتىندە دە دارىپتەلەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعى – قازاقستان استاناسىنا ات باسىن بۇرعان, تابان تىرەگەن مەملەكەتتەر, ۇكىمەتتەر باسشىلارىنىڭ اعاش ەگۋ ءۇردىسى. مۇنداي مارتەبەلى مەيماندار ەككەن, مەنمۇندالاعان اعاشتار «وتان-انا» مونۋ­مەنتىنىڭ ماڭايىنداعى الاڭدا جانە «اتا­مەكەن» ەتنومەموريالدىق كەشەنى جا­نىنداعى تۋتوبەنىڭ ەتەگىندە ءوسىپ تۇر.

پرەزيدەنتتەر, پرەمەرلەر باس قوسقان دوڭ­گەلەك ۇس­تەلدەي دوڭگەلەنگەن بۇل باق­­تاردا نەبىر سايا­­ساتكەرلەردىڭ ءىزى سايراپ جاتىر. ءار اعاش­­تىڭ تۇبىندە كىمنىڭ وتىر­عىز­عا­نى جا­زىل­عان تاقتايشالار – دوڭگەلەك ۇستەلدە ەسىم-سويى جازىلىپ تۇراتىن كۋۆەرتكالار ىس­پەتتى. مۇنداعى تاريحتان سىر تارتاتىن ءار اعاش – كەزىندەگى اسا ماڭىزدى ساپاردىڭ ساۋ­لەلى ءساتى. قاز-قاتار تىزىلگەن, ءبىرى بوي­شاڭ, ءبىرى ورتا, ءبىرى ءپاس اعاشتار كىمنىڭ ەرتە, كىمنىڭ كەيىن كەلگەنىنەن حابار بەرىپ تۇر­عانداي. بىراق كەيبىر ەلدىڭ بۇ­رىنعى باس­شىسى ەككەن اعاش كەيىنگى باسشى­سى ەك­كەن اعاشتان باسەڭ تارتىپ, بۇ­تاق­تا­رى دا سيرەك سياقتى كورىنەدى.

ەلىمىزگە كەلگەن ەل باسشىلارى باققا تيان­-شان شىرشالارىن ەككەن. ءوزى كوركەم, اڭ­قىعان حوش ءيىسى بار, ءوسىمتال بۇل شىرشا – ءۇش عاسىردان استام ۋاقىت جاسايتىن, ءدىڭى ەكى مەترگە, بيىكتىگى ونداعان مەتر­گە دەيىن جە­تەتىن اعاش. ءبىر بوي الىپ كەتسە, تابي­عات­تىڭ قاتال مىنەزىنە, توپىراقتىڭ تاس­­تا­عىنا قاراماستان, ورشەلەنىپ وسە بە­رە­دى.

وسىنداي قانشاما ۋاقىت جاسايتىن اعاش ەگۋ مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ, باۋىرلاستىقتىڭ ۇزاق جىل­دار­عا جالعاسۋىنا نيەت ەتۋ ەكەنى تۇسى­نىكتى. جاڭا ايتقانىمىزداي, ءبىر ەل­دىڭ بىرنەشە باسشىسىنىڭ وتىرعىزعان اعاشىنا قاراپ, ارا­داعى بايلانىستىڭ ۇزىلمەگەنىن اڭ­عا­رۋعا بولادى. بۇعان تۇركيانىڭ ال­دىڭ­عى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل مەن قا­زىر­گى باسشىسى رەدجەپ تايپ ەردوعان, قىرعىزستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتتەرى اسقار اقاەۆ پەن قۇرمانبەك باكيەۆ, وزبەكستاننىڭ ءبىرىنشى پرەزيدەنتى يسلام كارىموۆ پەن قازىرگى پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, قحر-دىڭ بۇرىنعى توراعاسى حۋ تسزينتاو مەن قازىرگى توراعاسى سي تسزينپين جانە باسقا ەلدەردىڭ بىرقاتار باسشىسى ەككەن اعاشتارى دالەل.

ءبىر قىزىعى, «وتان-انا» مونۋمەنتىنىڭ ماڭىنداعى باقتى ارالاپ جۇرگەندە ءتۇبى ءبىر, تامىرلاس حالىقتاردىڭ باسشى­لا­رى ەككەن اعاشتاردىڭ بويى دا شامالاس, بۇ­­تاقت­ارى دا تىعىز ەكەنىن بايقادىق. مى­­سا­لى, ءبىر قاتاردا تۇرعان تۇركيا­نىڭ بۇ­رىنعى پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل, ازەر­باي­جان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ جانە تۇ­رىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردى­مۇحامەدوۆ ەككەن اعاشتاردىڭ بويى دا, قا­لىڭدىعى دا, ءتۇسى دە ۇقساس ەكەن.

وسى ماڭايداعى ەڭ بيىك اعاشتاردىڭ ءبىرى – تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راح­مون ەككەن شىرشا. مۇنى ءبىز اتالعان پرەزيدەنتتىڭ اكەسى دە, شەشەسى دە اتا-بابا­سىنان ديقان بولعانىمەن بايلا­نىستىردىق. بالكىم, باعباندىق ە.راح­مون­عا دا قانمەن بەرىلگەن قاسيەت بولار.

كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى لي مەن باكتىڭ ەككەن اعاشى دا ەڭسە تىكتەپ, جايقالىپ تۇر. ول پرەزيدەنت بولماي تۇرىپ, كورەيا استاناسىنىڭ مەرى كەزىندە سەۋل ورمانى جوباسىن قولعا العان. بۇل جاساندى ورماندا 400 مىڭ­عا جۋىق اعاش ءوسىپ, قالانىڭ باس­تى سيمۆولىنىڭ بىرىنە اينالعان. 2006 جىلدىڭ مامىرىندا تانىمال «Time» جۋر­نالى «سەۋل بەتون دجۋنگليدەن جاسىل وازيسكە اينالىپ, باسقا ازيالىق قالالارعا قور­شاعان ورتاعا قالاي قامقورلىق جاساۋ كەرەكتىگىن ۇلگى ەتىپ وتىر» دەپ جازدى, بۇعان لي مەن باكتىڭ سۋرەتىن قوسا بەرگەن. پرە­زيدەنتتىڭ وسى نيەتىنە قاراپ قازاقستان استا­ناسىندا ەككەن اعاشى دا جايقالىپ تۇر-اۋ دەپ توپشىلادىق. بىراق ونىڭ شىر­شاسى بيىك, قالىڭ بولعانىمەن, ءبىر جا­عىنىڭ بۇتاعى جاپىرىلىپ قالعانداي ءوسىپتى. وسى كەزدە ونىڭ ورنىنان كەتكەننەن كەيىن جەمقورلىققا قاتىسى بارى انىق­تا­لىپ, ءىستى بولعانى ەرىكسىز ەسىمىزگە ءتۇستى.

اتالعان باقتارعا اعاش ەككەن مەملە­كەت باسشىلارىنىڭ ىشىندە تاقتان كەتىپ باسىنان باق تايعاندارى دا, باقي­لىق بولعاندارى دا بارشىلىق, ارينە. وسىندايدا قازاقتىڭ «اتادان مال قالعانشا, تال قالسىن» دەگەن ماقالى ويىمىزعا ورالادى. جالپى اعاش ەگۋ, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ەلدەر اراسىنداعى بەرىك قارىم-قاتىناستىڭ نىشانى عانا ەمەس, ەڭ باستىسى – ساۋاپتى ءىس. اعاشىڭ سايالى بولسا, جەمىستى بولسا, بۇل – اينالاڭا وزىڭنەن كەيىن دە پايداڭنىڭ تي­گە­نى. «حان كەلەدى, كەتەدى, حالىق قالادى» دە­گەندەي, باستىسى حالىقتار اراسىنداعى دوس­تىق جاساي بەرمەك.