تاڭباسىز تاۋار – تابىستىڭ جاۋى

ەاەو ينتەگراتسيالىق پرو­تسەستەرى شەڭبەرىندە بىرقاتار بۇيىمدار مەن ونىمدەردى مىن­دەتتى تاڭبالاۋ باستالعانى بەل­گىلى. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, تاۋار تاڭبالاۋ – تاۋار­لاردىڭ ەركىن جانە زاڭدى اينالىمىن قامتاماسىز ەتىپ, تەڭ ساۋدا مەن ادال باسەكەگە جول اشادى. قازىردىڭ وزىندە تەرى بۇيىمدارىن تاڭبالاۋ سالىق زاڭناماسىن بۇزۋشىلاردى انىقتاۋعا كومەكتەسىپ, پاتەنت نەگىزىندە قىزمەتتى جۇزەگە اسىراتىن سۋبەكتىلەر سانى 13 ەسە قىسقارعان. جالپى, تاۋار تاڭبالاۋ ەنگىزىلگەلى وتىرعان 6 سالاداعى كولەڭكەلى بيزنەستىڭ قازىرگى ۇلەسى 63 پايىزعا جەتە­دى ەكەن. كود اتاۋلى تۇگەل جاپ­سى­رىلعان سوڭ زاڭدى تاۋار اي­نالىمىنىڭ كولەمى 337 ملرد تەڭگەگە, ال بيۋدجەت كىرىستەرى 58 ملرد تەڭگەگە ارتۋى مۇمكىن.

تاۋار تاڭبالاۋ بويىنشا بىرىڭعاي وپەراتور بولىپ بەكىتىلگەن «قازاقتەلەكوم» اق باسقارما توراعاسى قۋانىشبەك ەسەكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, تەمەكى ونىمدەرىن تاڭبالاۋ 2020 جىلى 1 قازاننان باستالىپ, 283 ملن كود شىعارىلعان. تاڭبالانباعان تەمەكى ونىمدەرىنىڭ قالدىقتارىن 2021 جىلعى 1 قازانعا دەيىن وتكىزۋ كوزدەلگەن. قازىر ءتورت تاۋار توبى بويىنشا قاناتقاقتى جوبالار جۇزەگە اسىرىپ جاتىر: پيلوتتىق مەرزىم بىتكەن سوڭ الكوگول ونىمدەرىن مىندەتتى تاڭبالاۋ 2021 جىلدىڭ 1 ساۋى­رىندە, اياق كيىم تاۋارلارىن تاڭبالاۋ 2021 جىلى 1 شىل­دەدە, ءدارى-دارمەكتەر مەن ءسۇت ونىمدەرىن تاڭبالاۋ 2022 جىلى 1 قاڭتاردا باستالماق. 

– تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ مەملەكەت ەكونوميكاسىنا دا, بيزنەسكە دە, قوعامعا دا پايدا اكەلەدى. سو­نىڭ ناتيجەسىندە كولەڭكەلى نا­رىق كولەمى 2025 جىلعا دەيىن 50 پايىزعا تومەندەيدى. ءبىز­دىڭ ەسەپتەۋىمىز بويىنشا, 2025 جىلعا دەيىن بيۋدجەتكە 58,4 ملرد تەڭگە سوماسىندا قو­سىمشا تۇسىمدەر تۇسەدى, – دەدى ق.ەسەكەەۆ. باستاما تابىس اكەلىپ قانا قويماي, IT نارىعى ءۇشىن ەكوجۇيە قۇرۋ, قاپتاما وندىرۋشىلەرى ءۇشىن سەرۆيستى دامىتۋ سياقتى ماڭىزدى ىستەردىڭ كەدەرگىسىز باس­تالۋىنا اسەر ەتپەك.

IT دەگەننەن شىعادى, «قازاقتەلەكوم» تاۋارعا جاپ­سى­رىلعان Data Matrix كودى ارقىلى تاۋار قوزعالىسىن تو­لىق باقىلاپ وتىرا الادى. ون­دىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىن­گى ارالىقتا. كود جال­عان نۇسقالاردان جاقسى قورعال­عان جانە تەمەكىنىڭ ءاربىر پارتيا­سىنىڭ ءوندىرۋشىسى, ولاردىڭ كو­تەرمە ساۋداگەرلەرى مەن ساتۋشىلارى تۋرالى اقپاراتتى قام­تيدى جانە ارنايى سكانەردىڭ كومەگىمەن تاۋارلارعا ارنالعان ءاربىر كەلەسى باعانى تىركەي الادى. ءدال وسىنداي جۇيە وتاندىق نارىقتى كونترافاكتىلىك جانە كونتراباندالىق تاۋارلاردان قورعاماق. قازىردىڭ وزىندە تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە قاداعالاۋ اقپاراتتىق جۇيەسىندە 17 مىڭ­نان استام كاسىپورىن تىركەلگەن. ولاردى دا وسىناۋ جۇيە اياسىندا دايارلىقتان وتكىزەدى.

ماسەلەن, اقپان ايىندا كيىم جانە تەكستيلدى تاڭبالاۋ بو­يىنشا قاناتقاقتى جوبا باس­تالىپ, وعان 15 كومپانيا قاتى­ساتىن بولدى. تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ورتالىعى­نىڭ باس ديرەكتورى بيكەش قۇر­مانعاليەۆانىڭ سوزىنشە, وندىرۋشىلەر مەن يمپورت­تاۋ­شىلار ونىمدەردى Data Matrix كودىمەن تاڭبالاۋ بويىنشا ارنايى قۇرىلعىلار الادى. ءاربىر تاۋار بىرلىگى تۋرالى دەرەك ورتاق اقپاراتتىق جۇيە­­گە ەنگىزىلەدى. كريپتوقورعاۋ ار­قى­لى Data Matrix كودىن قاي­تالاپ جاساۋ مۇمكىن ەمەس.

– كەيىننەن ونىمدەر ساۋدا نۇكتەلەرىنە جەتكىزىلەدى, سو­دان كەيىن ولار 2D سكانەر نەمەسە Naqty Sauda ءموبيلدى قوسىم­شاسى ارقىلى اينالىم­نان شىعارىلادى. ءاربىر پيلوت­تىق قاتىسۋشى ءۇشىن تاڭبالاۋ پرو­تسەستەرىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جەكە جول كارتاسى جاسالادى. قانات­قاقتى جوباعا قاتىسۋ – تاڭبالاۋ ەرەكشەلىكتەرىن مەڭگەرىپ الۋ ءۇشىن تاماشا مۇمكىندىك. الدىن الا ءبىلۋ ارقىلى كومپانيالار ءوندىرىس جۇمىستارىن وزگەرتەدى, كاسىپورىندى جاڭاشىلدىققا بەيىمدەيدى. ءبىز ديالوگقا ءازىرمىز. سوندىقتان ءالى تىزىمگە ەنبەگەن نارىق وپەراتورلارىن جوباعا شاقىرامىز, – دەدى ورتالىق باس­شىسى.

ەكسپەرتتەردىڭ باعالاۋىنشا, ءدال قازىر وتاندىق كيىم نارى­عىنىڭ 58 پايىزى كولەڭكەلى بيز­نەستەن قۇرالعان. نارىقتىڭ قۇنى شامامەن 977,5 ملن تەڭگە شاماسىندا. ەگەر تاڭبالاۋ ءراسىمى ءساتتى وتكەرىلسە, 2025 جىلعا تامان بۇل نارىقتىڭ قۇنى 33-82 ملرد تەڭگە ارالىعىنا دەيىن وسپەك.

ماقالانىڭ باسىندا ايتقان قاراپايىم دۇكەندەر مۇنداي ءىرى تالاپتاردى ورىنداۋعا تىم قاۋ­قارسىز. ولار زاڭدى اينا­لىم­عا قوسىلۋ ءۇشىن رەسمي تۇر­دە تىركەلىپ, تەمەكى ونىمدەرى ءۇشىن 2D-سكانەرلەر ورناتۋى ءتيىس. ال ولار مۇنى قيىن, تۇسى­نىكسىز جانە قىمبات دەيدى. جو­بانى ۇسىنۋشىلار بىلاي تاپ­سىرلەيدى: اقشاڭىز جەتپەسە سكانەر الىپ تا قاجەت ەمەس. اۋەلى ismet.kz سايتىنىڭ «تاۋار­لاردى تاڭبالاۋ» جۇيەسىنە تىر­كەلىڭىز. سوسىن NaqtySauda.Kassa ءموبيلدى قوسىمشاسىن جۇكتەڭىز. ياعني تاۋاردى سول ءموبيلدى قوسىمشا ارقىلى-اق سكانەرلەپ ساتا بەرەسىز.

– كاسىپكەرلەر سكانەر باعاسى 50 مىڭ تەڭگە دەپ قىمباتسىنىپ جاتىر. بۇل جالعان اقپارات. ونداي قۇرىلعىلاردى 25 مىڭ­عا دا الۋعا بولادى. الماي­تىن­دار ءۇشىن ءموبيلدى قوسىمشا شى­عارىپ قويدىق. سول جۇيەمەن تاۋاردى انىقتاپ, ەسەپتەن شى­عارۋعا بولادى, – دەگەن ەدى مەم­لەكەتتىك كىرىستەر دەپار­تامەنتى اكىم­شىلەندىرۋ باسقار­ما­سىنىڭ باس ساراپشىسى نۇر­داۋلەت ورىن­­تاي.

الدەبىر زاڭ, الدەبىر ءتار­تىپ ەنگىزىلەر ساتتە مەملەكەت پەن بيزنەس, مەملەكەت پەن قوعام ارا­­سىنداعى وسىنداي تۇسىنىس­پەۋشىلىك تۋىنداۋى ءبىز ءۇشىن تاڭسىق ەمەس. ءارى مۇنداي داۋ-داماي ساتىندە قوعام مەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءۋاجى ورىندى, ءسوزى سالماقتى شىعىپ جاتاتىنى دا بار. بۇل جولى دا سولاي. كاسىپ­كەرلەردىڭ ايتقانىنان تۇيگەنىمىز – جۇكتەپ ال دا ىستەي بەر دەگەن ءموبيلدى قوسىمشا تىم ۇزاق ويلانادى, ال بۇل ساۋ­دانى باياۋلاتادى, كليەنتتى قاشىرادى... 2D سكانەر الدىم دەگەن كۇننىڭ وزىندە ونى نەگىزگى كاسسامەن, تەرمينالمەن جالعاۋ, پارامەترلەرىن رەتتەۋ كەرەك. ونىڭ ءبارىن ۇيلەستىرىپ بەرگەنگە مامان از اقى سۇرامايدى. ەلەك­تروندى جۇيە كىرپىك قاقپاي جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن جارىق ۇدايى جانىپ, ينتەرنەت جىلدامدىعى جۇيتكىپ تۇرۋى ءتيىس. ال بىزدە ينتەرنەتتىڭ قانشالىقتى جايباسار ەكەنىن كوشەدەگى كەز كەلگەن ازامات ايتىپ بەرە الادى. قىسقاسى, باستاما ءتاۋىر, تەك سونى ءىلىپ اكەتۋگە ءتيىس فاكتورلار سولقىلداپ تۇر. ونىڭ تۇعىرىن بەكىتىپ بەرۋگە مەملەكەت قانشالىقتى ىقىلاستى؟ ەرتەڭ وسىنشاما قيىندىعى بار شارۋادان اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن كاسىپكەر مەن اتقارۋشى بيلىك تاعى «كەلىسىمگە» بارىپ جۇر­مەي مە؟ ساۋال كوپ. كولەڭ­كەلى بيزنەستىڭ الدىن الامىز دەپ باستالعان جوبا باسقا ءبىر كولەڭكەلى بيزنەسكە جول اشىپ بەرىپ جۇرمەسە يگى.