كوپشىلىك اسا ءمان بەرمەي, ءمان بەرسە دا ماڭىزىن ۇقپاي جاتقان باستاما – زەينەتاقى قارجىسىن جەكە كومپانيالارعا اۋدارۋ ماسەلەسى. اۋدارساق پايدا بار ما, اۋدارماساق نەدەن ۇتىلامىز دەگەن سۇراق بار. جىلداپ جيناعان اقشامىزدى كومپانيالار قالاي جۇمسايدى دەگەن دە ساۋال تۋادى. كومپانيالاردىڭ الەۋەتى بۇعان جەتە مە دەگەن سۇراق بار. ءار سۇراقتىڭ استارىنان قاۋىپ تە قىلاڭ بەرەدى.
بىزبەن سۇحباتتاسقان «بانكتسەنتركرەديتتىڭ» ەنشىلەس كومپانياسى – BCC Invest باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر ءدرونيننىڭ ايتۋىنشا, بۇكىل سومانى جەكە باسقارۋشى كومپانياعا بەرە سالۋعا بولمايدى.
زەينەتاقى جيناعىنىڭ كونسەرۆاتيۆتى بولىگىن بەلگىلەنگەن شەك مولشەرىندە بجزق-دا ۇستاۋ كەرەك. بۇل ءسىزدىڭ مينيمالدى زەينەتاقىڭىزدىڭ كەپىلى ىسپەتتى. «قالعان بولىگىن جەكە باسقارۋشى كومپانياعا اۋدارۋعا بولادى. كومپانيالار جوعارى تابىستىلىق پەن تەڭگەنى قۇنسىزدانىپ كەتۋدەن ساقتايتىن ءىشىنارا قورعانىس ۇسىنادى», دەيدى ول.
بىرنەشە كۇن بۇرىن ءماجىلىس دەپۋتاتى امانجان جامالوۆ بۇل باستامانىڭ تابىس اكەلە قويۋى ەكىتالاي ەكەنىن ايتىپ ەدى.
– زەينەتاقى جيناعىن جەكە باسقارۋشى كومپانيالارعا اۋدارۋ تۇسىنبەستىك تۋدىرىپ وتىر. ولار قازىر بجزق قولداناتىن ەرەجەنى كوشىرىپ العان. تابىس تا سول دەڭگەيدە بولماق. جەكە باسقارۋشى كومپانيالار ءۇشىن الدەقايدا ىڭعايلى ينۆەستيتسيالىق دەكلاراتسيا قابىلداۋ كەرەك دەپ سانايمىن, – دەدى دەپۋتات.
ا.ءدرونيننىڭ ايتۋىنشا, قازىر جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ تابىستىلىعىنىڭ ورتاشا دەڭگەيى – 17 پايىز. ال بۇل بجزق-دان ەكى ەسە جوعارى.
– بجزق وتە ۇلكەن كولەمدەگى قارجىنى تابىستىلىعى اسا جوعارى ەمەس مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورعا ينۆەستيتسيالايدى. جەكە باسقارۋشى كومپانيالار الدەقايدا تابىستى كورپوراتيۆتىك سەكتوردى تاڭدايدى جانە قازاقستان ەكونوميكاسىنا عانا ەمەس, دامىعان ەلدەر كومپانيالارىنا دا ينۆەستيتسيا سالادى. مەنىڭشە, بجزق-نىڭ ءوزى سول كۇيى ۇسىنا الماعان دەۆالۆاتسيادان قورعاۋ ارەكەتى – جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ پايدالى ەكەنىن راستايتىن كۇشتى ارگۋمەنت, – دەيدى ساراپشى.
DAMU Capital Management باس ديرەكتورى مۇرات قاستاەۆ ينۆەستيتسيالىق كومپانيالارعا كوپ شەكتەۋ قويىلعانىن ايتتى. «ماسەلەن, ۆاليۋتالىق قۇرالدارعا اقشا سالۋ كولەمى 50 پايىزدان اسپاۋى كەرەك. ونداي جاعدايدا باسقارۋشى كومپانيالار پورتفەلىنىڭ بجزق پورتفەلىنەن ايىرماسى بولماي قالادى» دەدى.
ءبىزدىڭ ساۋالىمىزعا جاۋاپ بەرگەن ا.درونين بەلگىلەنگەن تالاپتار شەڭبەرىندە ينۆەستيتسياعا تۇبەگەيلى باسقا ءتاسىل قولدانىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
– قاداعالاۋشى كوپتەگەن جەكە زەينەتاقى قورىن شىعىنعا باتىرعان 2008 جىلعى ستسەناري قايتالانباس ءۇشىن باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ شەكتەن تىس اگرەسسيۆتى ستراتەگيا تاڭداماعانىن قالايدى. الايدا جەكە باسقارۋشى كومپانيالار پورتفەلىنىڭ بجزق پورتفەلىنەن ايىرماشىلىعى مول. بىرىنشىدەن, مەملەكەتتىك باعالى قاعازدارداعى ۇلەسى الدەقايدا تومەن بولادى. ەكىنشىدەن, جەكە باسقارۋشى كومپانيالار پورتفەلىندە الەمگە ايگىلى كومپانيالاردىڭ اكتسيالارى پايدا بولادى. اكتيۆتەرگە ەلدىك جانە ۆاليۋتالىق ءارتاراپتاندىرۋ جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار جەكە باسقارۋشى كومپانيالار قىسقا مەرزىمدى مۇمكىندىكتەردى بەلسەندى پايدالانىپ, پورتفەل تەپە-تەڭدىگىن ءجيى وزگەرتە الادى, – دەيدى.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى بەكىتكەن ەرەجە بويىنشا كومپانيالار قارجىنى قابىلداپ العان سوڭ, كىرىستىلىكتىڭ ەڭ تومەن دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. قامتاماسىز ەتە الماعان كومپانيا پايدا بولعان تەرىس ايىرمانى ءوز كاپيتالى ەسەبىنەن تولەيدى.
– تابىستىلىقتىڭ ەڭ تومەن دەڭگەيى بارلىق جەكە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنداعى زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ نومينالدى كىرىستىلىگىنىڭ ورتاشا الىنعان كوەففيتسيەنتىنىڭ 70 پايىزى دەڭگەيىندە بەلگىلەنەدى, – دەيدى اگەنتتىك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ماريا حادجيەۆا.
بۇل ءتارتىپ باسقارۋشى كومپانيالار ءۇشىن ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرىپ, ولاردىڭ بەلسەندى قادامدارعا بارۋى شەكتەلىپ قالماي ما دەگەن سۇراق تۋادى. بۇعان ساراپشى بىلاي جاۋاپ بەرەدى.
– راسىندا, وتەماقى بويىنشا تالاپ ەتۋ – ءدال قازىرگى ساتتەگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە. قازىرگى جاعدايدا تابىستىلىق باعدارى بارلىق التى باسقارۋشى كومپانيانىڭ تابىستىلىق دەڭگەيىندە بولادى. ماسەلەن, ءبىر كومپانيا 5 پايىز كولەمىندە شىعىنعا باتسا, ەكىنشىسى – 10, ءۇشىنشىسى – 25, ءتورتىنشىسى 30 پايىز كولەمىندە تابىس كورسەتسە, وندا وسى كورسەتكىشتەر قوسىلىپ, 15 پايىز كولەمىندە ورتاشا تابىستىلىق پايدا بولادى. 10,5 پايىزدان (15*0,7) تومەن تابىستىلىق كورسەتكەن بارلىق كومپانيا ءوزىنىڭ سالىمشىلارىنا 10,5 پايىزعا دەيىنگى ايىرماشىلىقتى تولەۋگە مىندەتتى. الايدا بۇل جەكە باسقارۋشى كومپانيالار كونسەرۆاتيۆتى ستراتەگيانى قولايلى كورەدى دەگەن ءسوز ەمەس. بىرىنشىدەن, ونداي جاعدايدا سالىمشىلاردىڭ بجزق-داعى اقشاسىن كومپانيالارعا اۋدارۋدىڭ نە ءمانى قالادى؟ ەكىنشىدەن, كونسەرۆاتيۆتى ستراتەگيانى تاڭداۋ كىرىستىلىك وتەماقىسى تاۋەكەلىنىڭ جوقتىعىن بىلدىرمەيدى. ماسەلەن, قور كونسەرۆاتيۆتى ستراتەگيانى تاڭدادى جانە 9 پايىز تابىس كورسەتتى, ال ونىڭ بەس اگرەسسيۆتى ارىپتەسى 20 پايىز كورسەتتى دەلىك (سولاي بولۋى ابدەن مۇمكىن). مۇندايدا كونسەرۆاتيۆتى قور 9 بەن 12,7 پايىز اراسىنداعى (ورتاشا نارىقتان 0,7) ايىرماشىلىقتى وتەۋگە ءماجبۇر بولادى, – دەيدى بانك وكىلى.
قارجى كونسۋلتانتى وركەن ءدىناسىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باستامانىڭ قانشالىقتى تابىستىلىق اكەلەرى كومپانيالاردىڭ قاراجاتتى دۇرىس ورنالاستىرۋىنا بايلانىستى.
– نەگىزى, باسقارۋشى كومپانيا اقشانى قانداي اكتسياعا سالامىن دەسە دە ءوزى بىلەدى. بىراق الەمدە زەينەتاقى قارجىسىن ينۆەستيتسيالاۋدىڭ وزىندىك ستاندارتتارى بار. سول ستاندارتتاردى نەگىزگە الىپ باسقارسا, جاقسى پايدا تابۋعا مۇمكىندىك بولادى. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى قانداي باعالى قاعازدارعا سالۋ جانە سالماۋ كەرەگى جايلى مولشەرىن بەلگىلەيدى. سول رۇقسات ەتىلگەن اكتيۆتەردىڭ 50 پايىزى – مەملەكەتتىك تەڭگەلىك اقشالار. تاعى 50 پايىزىنا شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى قۇرالدارعا سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, زەينەتاقى اقشالارىن باسقارۋدىڭ ەكى ءتۇرى بار – اكتيۆ جانە پاسسيۆ. مىسالى, نورۆەگيا قورى سالىمشىلار اقشاسىن ءپاسسيۆتى باسقارادى. بۇكىل الەمدەگى 9 مىڭ اكتسيانى ساتىپ الا سالادى. مىناۋ جاقسى, مىناۋ جامان قاعاز دەپ باس قاتىرماي, الەمدىك يندەكستەردى قايتالاپ قانا وتىرادى, – دەيدى ساراپشى.
ماسەلەنى تالقىلاۋ كەزىندە تۋاتىن تاعى ءبىر سۇراق – سالىمشىلاردىڭ ينۆەستيتسيالىق پايدانى الۋ جايى. ءبىر تاراپ جىل سايىن سالىمشى تابىسىن الىپ وتىرۋى كەرەك دەسە, كەلەسى تاراپ بۇكىل قارجىنىڭ زەينەت جاسىنا جەتكەن سوڭ ءبىر-اق بەرىلۋىن قولدايدى. ءو.ءدىناسىلوۆ – ەكىنشى تاراپتىڭ جاقتاۋشىسى.
– زەينەتاقى قارجىسىن جەكە كومپانيالارعا بەرۋدەگى ماقسات – جىل سايىن ودان تابىس الىپ وتىرۋ ەمەس, زەينەت جاسىنا جەتكەن كەزدە مول اقشاعا يە بولۋ. تۇسكەن تابىس ينۆەستيتسيالانۋى كەرەك. سوندىقتان جىل سايىنعى ينۆەستيتسيالىق تابىستى الىپ وتىرۋعا تىيىم سالۋ قاجەت. دەگەنمەن پروتسەسس اشىق بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. سالىمشى سالعان اقشاسىنىڭ قالاي, قانداي ماقساتتا جۇمسالىپ جاتقانىن ءبىلىپ وتىرعانى ءجون, – دەيدى قارجى كونسۋلتانتى.
ا.ءدرونيننىڭ سوزىنشە, قازىر ينۆەستيتسيالىق تابىس بولىگىن شەشۋ ماسەلەسىن قاداعالاۋشى تالقىلاپ جاتىر. «الايدا سالىمشى قوردان تۇسكەن تابىس جانە بجزق-نىڭ اي سايىنعى تولىقتىرۋى ەسەبىنەن (جالاقىدان اۋدارىلاتىن زەينەتاقى ءتۇسىمى) اقشانى جەكە باسقارۋشى كومپانيادا جيناي الادى. قاجەتتى سومانى جيناعاننان كەيىن تابىستى قوسا العاندا, بۇكىل اقشانى بجزق-عا اۋدارۋعا (جىلىنا ءبىر رەت عانا), ونى ءوزىڭىز قالاعان ماقساتقا پايدالانۋعا بولادى» دەيدى ول.
قازىرگى ءتارتىپ بويىنشا, ازاماتتار ينۆەستيتسيا اسەرىنەن ءوسىپ, كوبەيگەن قارجىسىن زەينەت جاسىنا جەتكەن سوڭ شەشىپ الادى. وعان دەيىن جىلىنا ءبىر رەت جەكە باسقارۋشى كومپانيانى اۋىستىرۋىنا, ەكى جىلدا ءبىر مارتە اقشاسىن بجزق-عا كەرى قايتارۋىنا مۇمكىندىك بار. سول ارقىلى اقشاسىن ءۇي الۋعا, باسقا دا ماقساتتارعا جۇمساي الادى.
بيىلعى 23 اقپانداعى مالىمەت بويىنشا زەينەتاقى پورتفەلىن باسقارۋشىعا اۋدارۋعا بايلانىستى 87 ءوتىنىش تۇسكەن. اۋدارىمنىڭ جالپى سوماسى – 218,6 ملن تەڭگەدەن استام. سالىمشىنىڭ زەينەتاقى جيناعى جەكە كومپانيا باسقارۋىنا: زەينەتاقى قورىندا جينالعان سوماسى مەن جيناقتىڭ ەڭ تومەنگى جەتكىلىكتى شەگى اراسىنداعى ايىرمادان اسپايتىن مولشەردە; ءومىر بويعى تولەمدى قامتاماسىز ەتەتىن ساقتاندىرۋ ۇيىمىمەن زەينەتاقى اننۋيتەتى شارتى جاسالعان جاعدايدا, سالىمشىنىڭ بجزق-داعى شوتىنداعى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ قالدىعىنان اسپايتىن مولشەردە عانا بەرىلەدى.
BCC Invest وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, باسقارۋشى كومپانيالار ءوز كليەنتتەرىن كورمەيدى.
– ءبىز كىمنىڭ, قانشا مولشەردە قارجى اۋدارعانىن بىلمەيمىز. باسقارۋشى كومپانيا بجزق-دان كەزەڭ-كەزەڭىمەن اقشا الىپ, ونى سالىمشىلار مۇددەسى ءۇشىن باسقارادى. قاراجاتتىڭ جارتىسىنا جۋىعى شەتەلدىك ۆاليۋتامەن كورسەتىلگەن قارجى قۇرالدارىنا باعىتتالادى. پورتفەلدىڭ تەڭگەلىك بولىگى كوبىنە تۇراقتى كىرىس قۇرالدارىنا – كورپوراتيۆتىك سەكتور ەميتەنتتەرىنىڭ وبليگاتسيالارىنا, سونداي-اق وتىمدىلىكتى باسقارۋ ءۇشىن – قارجى نارىعىنىڭ قۇرالدارىنا سالىنادى. پورتفەلدىڭ ۆاليۋتالىق بولىگى نەگىزىنەن ۇلەستىك قۇرالدارعا: يندەكستىك قور, اكتسيالار جانە اكتسياعا دەپوزيتارلىق قولحاتتار, «قاتتى ۆاليۋتامەن» كورسەتىلگەن ەۋرووبليگاتسيالار جانە بالاما قۇرالدارعا سالىنادى. زەينەتاقى اكتيۆتەرىن ينۆەستيتسيالاۋ ستراتەگياسى جىلىنا كەم دەگەندە ءبىر مارتە جاڭارتىلىپ, تۇزەتىلىپ وتىرادى, – دەيدى ا.درونين.
قازىر بجزق-مەن سەنىمگەرلىك باسقارۋ تۋرالى ءتورت كومپانيا شارت جاساسقان. ولار – BCC Invest, Halyk Global Markets, Jýsan Invest جانە «سەنتراس سەكيۋريتيز» اكتسيونەرلىك قوعامدارى.
كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»