تولعاۋى توقسان, قىم-قۋىت تىرلىگى مول بۇگىنگى قوعامدا اردان اتتاپ, ادال جانداردى الداپ جۇرگەن الاياقتار از ەمەس. ماسەلەن, وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ءمالىم ەتكەندەي, سوڭعى جىلدارى سوت وندىرىسىندە قارالاتىن قىلمىستىق ءىستىڭ كوبى الاياقتىققا بايلانىستى بولىپ وتىر. ويتكەنى الاياقتار «اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدانىڭ» كەرىمەن الداپ-ارباۋدىڭ الۋان ءتاسىلىن مەڭگەرىپ العان.
– ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, الاياقتىق ارەكەت كوبەيىپ وتىر. ازاماتتار الاياقتاردان ساقتانباي, كوڭىلى قالاعانىن زاڭسىز جولمەن الۋ ءۇشىن ءاپ-ساتتە ساقتانۋدىڭ قاجەت ەكەنىن ۇمىتىپ كەتەدى. سونداي ىستەردىڭ ءبىرى №2 اتىراۋ قالالىق سوتىندا قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابىنىڭ 1-بولىگىندە كوزدەلگەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتى جاساعان ازاماتشاعا قاتىستى قارالدى. سوتتا كۇدىكتىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايىن جاقسارتۋدى كوزدەگەنى انىقتالدى. وسى ماقساتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الاياقتىق نيەتپەن جابىرلەنۋشىنىڭ سەنىمىنە كىرىپ, بانكتەن 50 ملن تەڭگە نەسيە الىپ بەرەمىن دەپ جالعان ايتقان. ءسويتىپ تانىسىنىڭ 2 ملن 300 مىڭ تەڭگەسىن يەمدەنىپ العان, – دەيدى وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى بورانباي عاليەۆ.
سوت وتىرىسىندا كۇدىككە ىلىنگەن ازاماتشا كىناسىن مويىنداپ, پروتسەستىك كەلىسىم جاساۋعا ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى. بىراق سوت ۇكىمىمەن كۇدىكتى تاعىلعان ايىپقا سايكەس كىنالى دەپ تانىلىپتى. دەگەنمەن, الاياقتىق ارەكەتى دالەلدەنگەن ازاماتشانىڭ ونشا اۋىر ەمەس ساناتتاعى قىلمىستى جاساعانى ەسكەرىلىپ, 1 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋ جازاسىنا سوتتالدى. ال جابىرلەنۋشىنىڭ ازاماتتىق تالابى قاناعاتتاندىرىلدى.
بۇل – سوتتا قارالعان كوپ ءىستىڭ ءبىرى. وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا پولكوۆنيگى بولات كوشقاليەۆتىڭ مالىمەتىنشە, بىلتىر وڭىردە 1230 الاياقتىق قىلمىسى تىركەلىپتى. راس, الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا, 59 قىلمىسقا نەمەسە 4,6 پايىزعا تومەندەدى. الاياقتىق قىلمىستىڭ اراسىندا ينتەرنەت جەلىسىندە جاسالعان 640 دەرەك بار. بۇرناعى جىلى وسىنداي 466 دەرەك تىركەلگەنىن ەسكەرسەك, مۇنداي قىلمىستىق ارەكەت 37,3 پايىزعا ءوسىپ وتىر.
– پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ينتەرنەتتەگى الاياقتىق قىلمىستاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءۇش ارنايى بەينەروليك دايىنداپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى تاراتىلدى. سونىمەن قاتار, تۇرعىندار كوپ شوعىرلاناتىن ورىندار مەن قوعامدىق اۆتوكولىكتەرگە بۋكلەتتەر ءىلىنىپ, ينتەرنەت الاياقتىقتان ساقتانۋدىڭ جولدارى ناسيحاتتالىپ كەلەدى, – دەيدى بولات كوشقاليەۆ. – ويتكەنى ينتەرنەتتەگى الاياقتىقتىڭ كوپ كەزدەسەتىن ءتۇرى – پاتەردى جالعا بەرۋ, ونلاين نەسيەلەر راسىمدەۋ, «دوحودنىي بيزنەس», «كولەسا كز» پاراقشالارىندا اۆتوكولىكتىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن ساتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ. بۇعان قوسا, الاياقتار Instagram, Facebook, Olx پاراقشالارىندا ءتۇرلى كيىم-كەشەك ساتۋ, ۇتىس ويىندارىن ويناتۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, اقشانى ەكى ەسە كوبەيتىپ بەرۋ جونىندە جاريالانعان جارنامامەن الدايدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وسىنداي جالعان مازمۇنداعى جارناماعا الدانعان 122 دەرەك انىقتالىپتى. ال OLX.kz-تە پاتەردى جالعا بەرۋ نەمەسە ساتۋ, ۇيالى تەلەفون, نوۋتبۋك سەكىلدى ەلەكترونيكالىق زاتتاردى, تون, بىلعارى تون جانە وزگە دە كيىمدەردى ساتۋعا قاتىستى 89 دەرەك تىركەلىپ وتىر. Kolesa.kz سايتىندا اۆتوكولىكتەردى نەمەسە ولاردىڭ بولشەكتەرىن ساتاتىن 62 جالعان اقپارات جاريالانىپتى. Krisha.kz-تە – 7, WhatsApp مەسسەندجەرىندە ءتۇرلى چاتتار اشىپ, اقشانى ەكى ەسە كوبەيتىپ بەرۋگە ۋادە ەتكەن – 98, Telegram-دا – 8, ۆكونتاكتە پاراقشاسىندا – 14, Qiwi ءامياندا 57 دەرەك تىركەلىپتى. ءتىپتى ميكروكرەديتتىك ۇيىمدار ارقىلى باسقا تۇلعانىڭ اتىنا 16 نەسيە راسىمدەلىپتى. بۇلاردان وزگە ينتەرنەت جەلىسىندە الاياقتىق جاساۋ بويىنشا 167 دەرەك بەلگىلى بولىپ وتىر.
– الاياقتىق قىلمىسقا قاتىستى قيىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – ورتا دارەجەدەگى الاياقتىق قىلمىسىن جاساعان قىلمىسكەرلەردىڭ قوعامنان وقشاۋلاۋعا جاتپايتىن نەگىزبەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وسىنى ەسكەرىپ, باس پروكۋراتۋراعا قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابىنداعى «بىرنەشە مارتەلىك» بەلگىسىن اۋىر قىلمىس ساناتىنا جاتقىزۋ بولىگىنە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى ۇسىنىس بەردى. وسىعان وراي 2019 جىلعى 21 قاڭتاردا قىلمىستىق كودەكسكە وزگەرىس ەنگىزىلىپ, سول جىلعى 2 اقپاندا زاڭدى كۇشىنە ەندى, – دەيدى ب.كوشقاليەۆ.
قوعام بولعان سوڭ قىلمىس جاسالماي تۇرمايدى. الايدا, قىلمىستىڭ الدىن الۋدىڭ پارمەنى قانداي؟ پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بىلتىرعى اقپان, تامىز, قازان ايلارىندا وبلىس اۋماعىندا اقپاراتتاندىرۋ جانە بايلانىس سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جولىن كەسۋ, اشۋ, سونداي-اق, ەركىن اينالىمدا تىيىم سالىنعان ونىمدەردى زاڭسىز دايارلايتىن, كوبەيتەتىن, تاراتاتىن ادامداردى انىقتاۋ ماقساتىندا جەدەل-پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالارى جۇرگىزىلىپتى. الايدا, تىركەلگەن قىلمىستىق ىستەردىڭ اشىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىرعان جايت تا بار. ماسەلەن, الاياقتىق قىلمىسى انىقتالعان كۇدىكتىلەردىڭ كەيبىرى ەلىمىزدىڭ وزگە وبلىستارىنان, ءتىپتى كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسىنان بولىپ وتىر. بىلتىر ەل اۋماعىندا توتەنشە جاعدايدىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ىسساپارلارعا شىعۋدا قيىندىقتار كەزدەسىپتى.
– بىلتىر الاياقتىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن 208 كۇدىكتى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ونىڭ ىشىندە 85 كۇدىكتىگە قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر سوتقا جولداندى. ال 123 ادامعا قاتىستى قىلمىستىق ىستەر اقتالمايتىن نەگىزدەرمەن توقتاتىلدى, – دەيدى ب.كوشقاليەۆ.
«دانىككەننەن قۇنىققان جامان» دەمەكشى, الداۋ-ارباۋمەن «تابىس» تاباتىن الاياقتاردىڭ ارانى اشىلىپ بارادى. الاياقتار قۇربانىن از اقشاعا ەمەس, ميلليونداردى قۇرايتىن قارجىعا «وتىرعىزادى». ماسەلەن, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە بىلتىرعى 22 جەلتوقساندا اتىراۋ قالاسىنىڭ 29 جاستاعى تۇرعىنى الاياققا الدانعانى تۋرالى شاعىم ءتۇسىرىپتى.
– شاعىمدانۋشى 3 بولمەلى پاتەر الىپ بەرەمىن دەگەن 38 جاستاعى ازاماتشانىڭ سوزىنە سەنىپ, 2 ملن تەڭگە قاراجاتىن بەرگەن. ناتيجەسىندە پاتەردەن دە, اقشاسىن قايتارۋدان دا ءۇمىتىن ۇزگەن جابىرلەنۋشى الاياقتىڭ تورىنا تۇسكەنىن اڭعارعان. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جەدەل-تەرگەۋ ءىس-شاراسىن جۇرگىزىپ, اتالعان قىلمىستى جاسادى دەگەن كۇدىكپەن 38 جاستاعى ازاماتشانى ۇستادى. قازىر كۇدىكتىگە قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ ءجۇرىپ جاتىر, – دەيدى پوليتسيا دەپارتامەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ وكىلى گۇلنازيرا مۇقتاروۆا.
جالپى, بىلتىر الاياقتىق قىلمىسىنان تەك اسا ءىرى مولشەردە كەلتىرىلگەن زالال تۇرىنە قاتىستى 10-عا جۋىق دەرەك تىركەلدى. ماسەلەن, سول جىلعى اقپاندا ءوڭىر پوليتسەيلەرى سالىمشىلاردى الداعان «نۇراليكاپيتال» جشس قۇرىلتايشىسىنا حالىقارالىق ىزدەۋ جاريالاعان ەكەن. ال ماۋسىمدا كۇدىكتى الماتى قالاسىندا ۇستالدى.
جەلتوقساندا پوليتسيا دەپارتامەنتىنە تۇرعىنداردان جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەردىڭ ءبىرىنىڭ ديرەكتورىنا قاتىستى 40-تان استام ارىز ءتۇستى. ارىز بەرۋشىلەر ونىڭ اي سايىنعى پايىزدىق مولشەرلەمەمەن اقشا قاراجاتىن (اكتيۆتەردى) اينالىسقا سالۋدى ۇسىنعان الاياقتىق ارەكەتى تۋرالى شاعىمداندى. ديرەكتوردىڭ جابىرلەنۋشىلەرگە 300 ملن تەڭگەگە جۋىق ماتەريالدىق زالال كەلتىرىلگەنى انىقتالىپتى. سونداي-اق, پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ تەرگەۋ باسقارماسى «QI-Trade Kazahstan» جشس-نە قاتىستى قارجى پيراميداسىن قۇرۋ دەرەگىمەن قىلمىستىق ءىستى تەرگەپ جاتىر.
مىنە, اتىراۋدا وزگەنىڭ الا ءجىبىن اتتاماعان اقكوڭىل جانداردى الداپ, تاقىرعا وتىرعىزعان الاياقتىق ارەكەتتەردىڭ ءبىر پاراسى وسىلاي ءورىلىپ وتىر. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اردان اتتاعان الاياقتاردى ۇستاعانمەن, اۋىردىڭ ءۇستى, جەڭىلدىڭ استىمەن ءجۇرىپ, جەڭىل تابىس تابۋعا قۇنىققان ارسىزداردىڭ قاراسى ازايار ەمەس.
اتىراۋ وبلىسى