حالىق تاڭداۋى

وسىلايشا, قازاقستان حالقى ءوزىنىڭ تاعدىرىن, مەملەكەتتىڭ بولاشاعىن پرەزيدەنتكە سەنىپ تاپسىرا الاتىنىن العاش رەت ايقىن سەزىنە الدى. ناقتىلاي ايتقاندا, 1991 جىلدىڭ 1 جەل­توقسانىندا قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاريحىندا جاڭا قوعامدىق-ساياسي كەزەڭگە ءساتتى قادام جاسالىپ, ەل ەڭسەسى كوتەرىلىپ قالدى. سايلاۋ ناتيجەسى تەك ەل پرەزيدەنتىن ايقىنداپ قانا قويعان جوق, سونىمەن بىرگە قازاقستاننىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىن جا­ريالاۋ ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە شى­عارۋىنا كەڭىنەن جول اشتى. بۇل تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى ەڭ شەشۋشى قادامنىڭ ءبىرى – تۇڭعىش پرەزيدەنت سايلاۋى بولعانىن انىق اڭعارتادى.

اتالعان بۇكىلحالىقتىق سايلاۋدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سايلاۋعا قاتىسقان داۋىس بەرۋشىلەردىڭ 98,7 پايى­زى­نىڭ داۋىسىنا يە بولدى. ساي­لاۋعا داۋىس بەرۋ قۇقىعى بار ازاماتتاردىڭ 88,2 پايىزى قاتىسىپ, قازاقستاندىقتار زور ساياسي بەلسەندىلىك تانىتتى.

سول كۇندەردىڭ اتموسفەراسى ءالى كۇنگە دەيىن ەسىمدە. كەڭەس وداعىنىڭ سوڭعى كۇندەرى ەدى, وداقتاس رەسپۋبليكالار بىرىنەن سوڭ ءبىرى ءوز ەگەمەندىگىن جاريالاپ جاتتى. مۇنىڭ ءوزى بۇرىنعى شارۋاشىلىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلىپ, ەكونوميكانىڭ كوز الدى­مىز­دا قۇلدىراپ, كاسىپ­ورىن­داردىڭ توقتاۋىنا, جۇمىسسىزدىق ۇلعايىپ, ادامداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى كۇرت ناشارلاۋىنا اكەلىپ سوقتى.

وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ حا­لىق پەن مەملەكەتتىڭ تاع­دى­رىنا قاتىستى بارلىق جاۋاپ­كەر­شىلىكتى ءوز موينىنا الدى. وعان جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ باستاۋىندا تۇرۋدىڭ اسا جاۋاپتى ميسسياسى جۇكتەلدى.

1991 جىلى تىكەلەي جانە بۇكىلحالىقتىق پرەزيدەنت سايلاۋى جاريالانعان كەزدە قازاقستان حالقى ونى ماقۇلداي وتىرىپ قابىل الدى. سايلاۋ ازامات­تاردىڭ بەلسەندىلىگىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيدە ارتتىرا ءتۇستى. ال ولاردىڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىن سايلاۋعا ناقتى قا­تىسۋى وتان تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىك سەزىمىن ارتتىرىپ, پاتريوتيزم مەن رۋحاني ورلەۋدىڭ شارىقتاۋىنا جول اشتى.

جاپپاي بارلىق جەردە نۇرسۇل­ت­ان ءابىش ۇلىنىڭ كان­ديدا­تۋراسىن قولداۋدا باستا­ما­­شىل توپتار قۇرىلا باستا­دى. كانديداتتىڭ سەنىمدى تۇلعالارى­نىڭ ىشىندە قوعامنىڭ كوپتەگەن جار­قىن وكىلى بولدى. سول كەز­دەگى بارلىق ارەكەت ەتۋشى ساياسي پارتيالار, قوعامدىق ۇيىم­دار مەن قوزعالىستار, ءدىني قايرات­كەرلەر, زيالى قاۋىم, جاستار, مۇعا­لىم­دەر مەن دارىگەرلەر, كوپ­تەگەن ەڭبەك ۇجىمى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتى قۋانا قولدايتىندارىن ءبىلدىردى. سايلاۋ ءۇردىسى زاماناۋي سايلاۋ تەحنولوگيالارىن قولدانباي-اق, دەموكراتيالىق تۇرعىدا وتكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسۋ­شى جانە ۇيىمداستىرۋشى رەتىندە مەن بارلىق وڭىردەگى ساي­لاۋشىلاردىڭ وزدەرى سەنىم ارتقان كانديداتىن – نۇرسۇلتان نازارباەۆتى قالاي قارسى العا­نىنا كۋا بولدىم. ادامدار ستا­ديونداردا, زاۋىتتاردا, فابريكالاردا كوپتەپ جينالىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەردى. ولار بالالارىنىڭ بولاشاعى, ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن الاڭداۋشىلىق تانىتا وتىرىپ, ءوز ۇسىنىستارى مەن اماناتتارىن ايتتى.

سايلاۋشىلار الدىندا ءسوز سويلەگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى الداعى جىلداردا تۋىندايتىن قيىندىقتاردى جاسىرمادى, كسرو ىدىراعاننان كەيىن قازاقستاندى نە كۇتىپ تۇرعانىن اشىق ايتتى. ونىڭ رەسپۋبليكانى دامىتۋدىڭ نەگىزى رەتىندە قوعامدا ەتنوسارالىق جانە ءدىني كەلىسىمدى ساقتاۋعا, بىرلىككە شاقىرۋى بارشا جۇرتتىڭ تاراپىنان تولىق تۇسىنىستىك پەن قولداۋعا يە بولدى. ول كوممۋنيستىك جۇيەنىڭ قايتىپ كەلمەيتىنىن, جاڭا كەزەڭدەر تۋا­تىنىن ايتا كەلىپ, بۇلارمەن بىرگە كۇتپەگەن جاڭا وزگەرىستەر دە تۋىندايتىنىنا, الدا جاقسى كۇندەر كۇتىپ تۇرعانىنا سەنىم ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار ەلباسى ەكونوميكالىق باسىمدىقتار, سايا­سي وزگەرىستەر جولدارى جانە ەل دامۋىنىڭ رۋحاني-يدەولوگيالىق مودەلدەرى تۋرالى ءوز كوزقاراسىن ورتاعا سالدى.

كۋاگەرلەر مەن سايلاۋعا قاتىسۋشىلار وسى كۇنگە دەيىن 1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەسىندە, قالا­لار مەن اۋىلداردا جال­پى­حالىقتىق مەرەكە بولعانىن ەستەرىنەن شى­عار­مايدى. سەبەبى باسقاشا بولۋى دا مۇمكىن ەمەس ەدى, ويتكەنى قازاقستان حالقى قازىرگى زامانعى تاريحتا تۇڭعىش رەت مەملەكەتتىڭ ءبىرىنشى باسشىسىن ءوزى سايلادى.

بۇل رەتتە نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ وزىندىك دارا حاريزمالىق تۇلعاسى ماڭىزدى ءرول اتقارعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ونىڭ اڭگىمە جۇرگىزۋ قابىلەتى, قاراپايىم ادامداردىڭ ءومىرىن تەرەڭ تۇسىنە ءبىلۋى, ەلدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ بولاشاعىن تاپ باسا بولجاي ءبىلۋ قاسيەتى, الەمدىك ساياسي-ەكونوميكالىق ۇردىستەردى, زامان اعىمىن سارالاي الاتىن بىلىمدىلىگى, ءوز ءىسىنىڭ دۇرىستىعىنا دەگەن بەرىك سەنىمى, العىرلىعى, ساياسي ەرىك-جىگەرى ارقاشان دا شىنايى تاڭدانۋدى تۋدىردى.

كەيىن ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ايتۋلى داتاعا اينالعان  1 جەلتوقسان جاڭا مەملەكەتتىك مەرەكە – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنى بولىپ بەكىتىلدى. ارينە, ول زاڭدى دا. ناقتى ايتار بولسام, 2011 جىلدىڭ 10 جەلتوق­سانىندا پارلامەنت سەناتى دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەرەكەلەر تۋرالى»  قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى.

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ەلىمىزدىڭ بىر­لىگىن, اتا زاڭىن, ادام مەن ادام­زات­تىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىق­تارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتكەن جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ نەگىزىن قالاۋشى تۇلعا ەكەنى داۋ تۋدىرمايدى. بۇل – انىق تا اقيقات جايت. سوندىقتان اتالعان زاڭنىڭ قابىلدانۋى ارقىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتىمىزگە سىڭىرگەن ولشەۋسىز ەڭبەگى ناقتى تانىلدى. سونداي-اق بۇل شەشىم ارقىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستانعا, ءوز حالقىنا سىڭىرگەن ەڭبەگىنە باعا بەرىلىپ قانا قويىلعان جوق, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋ جولىنداعى پرەزيدەنت ينستيتۋتىنىڭ مارتەبەسىنە, ونىڭ ماڭىزدىلىعىنا باسا نازار اۋدارىلدى. بارشا قازاق­ستاندىقتاردىڭ, حال­قى­مىز­دىڭ پرەزيدەنت ينستيتۋتى­نىڭ, پرەزيدەنتتىك باسقارۋدىڭ وتە قاجەتتىگىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, ونى تاڭداعانىنا, ياعني حالىق تاڭداۋىنا اتالعان زاڭ ارقى­لى باعا بەرىلىپ, لايىقتى قۇرمەت كور­سەتىلدى دەۋگە بولادى. سوندىقتان دا بارشا قازاقستاندىق اتالعان شەشىمدى وڭ قابىلداپ, جىل سايىن 1 جەلتوقساندى تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى رەتىندە ەرەكشە جاعدايدا اتاپ ءوتىپ كەلەدى.

وسى مەرەكە تۋرالى زاڭنىڭ قابىلدانۋى ءۇشىن داۋىس بەرگەندە, مەنىڭ بويىمدى ءدال سول 1991 جىلداعىداي ءوز ەلىم ءۇشىن ماقتانىش سەزىمى كەرنەدى. قازاق­ستان تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەل­باسىنىڭ ساياسي باعىتىمەن ىلگە­رى­لەي وتىرىپ, الەمدە تانىمال ءارى قۇرمەتتى, قازىرگى زامانعى, سەر­پىندى دامىپ كەلە جاتقان, الەۋ­مەتتىك باعدارلانعان ءححى عاسىر مەملەكەتىنە اينالدى.

ورالباي ابدىكارىموۆ,

مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى