مارات توقسانباەۆ دەگەن كوپتەن تانىس اعامىز بار. ماكەڭ 1991 جىلى العاش رەت ەڭبەك مينيسترلىگى اشىلىپ, ونىڭ جانىنان كوشى-قون ءبولىمى قۇرىلعاندا وسىندا قىزمەت ىستەۋگە ءوزى سۇرانىپ بارعان ادام.
ول تۇستا بۇل سالانى باسقارىپ وتىرعان مينيستر سايات بەيسەنوۆ: «سەنىڭ قانىڭ بار ما؟ مۇنداي جەردە تەك قانى بار ادام عانا جۇمىس ىستەيدى», دەپ قاتتى ەسكەرتىپتى. ءسويتىپ مارات ەسىمقۇل ۇلى كوشى-قون سالاسىندا تاپجىلماي شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت ەڭبەك ەتىپ, ەكى جىل بۇرىن زەينەتكە شىقتى.
ال مىنا سىزدەر كورىپ وتىرعان فوتو-جادىگەر مارات اعانىڭ جەكە ارحيۆىنەن الىندى. فوتوداعى ەكى ادامنىڭ ءبىرى, ياعني سول جاقتا تۇرعان – ەسىمقۇل توقسانباەۆ, جوعارىدا ايتىپ وتكەن مارات اعانىڭ اكەسى. ونىڭ قاسىنداعى – باسىندا سۇر قالپاعى بار, كويلەگىنىڭ كەڭىردەك تۇيمەسىنە دەيىن ادىپتەپ سالعان, ۇستىندە كەڭەس داۋىرىندە كوپشىلىك جاپپاي تۇتىنعان ماقتالى كۇپايكە كيگەن ادام اتاقتى اقىن – مۇقاعالي ماقاتاەۆ.
ەسىمقۇل مەن مۇقاعالي تۇيدەي قۇرداس ءارى ءبىر كلاستا وقىپتى. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ ەكى دوس وقۋ-توقۋ ىزدەپ, ەلدەن ۇزاپ كەتپەي قاراساز اۋىلدىق كەڭەسىنە حاتشى-قوسشى بولىپ ناپاقاسىن تاۋىپ جۇرگەن.
بىردە اۋىلعا ورىس فوتوگراف كەلىپ, جۇرتتى ساتىرلاتىپ سۋرەتكە تۇسىرگەن. ەل قاتارلى سۋرەت الدىرايىق دەسە ەكى دوستا اقشا جوق. سوسىن قايتەدى؟ توقسانباي قاريانىڭ قوراسىندا تۇرعان ءبىر ەشكىنى جەتەلەپ شىعىپ, بولماشى تەڭگەگە ساتادى دا, وسى سۋرەتتى العىزادى. بۇل 1948 جىلدىڭ كوكتەمى ەكەن. مۇقاعالي اقىنىڭ بوزبالا شاقتاعى ءمولدىر بەينەسى ءۇشىن ساتىلعان ەشكىدە ارمان جوق شىعار... مارات ايتادى:
– بۇل فوتونى بالا كۇنىمدە كورىپ ءجۇردىم. بەرتىندە جوعالىپ كەتتى.
– قالاي تاۋىپ الدىڭىز؟
– 1999 جىلى كوشى-قون اگەنتتىگى ەلورداعا قونىس اۋداردى. وسى كوشپەن بىرگە مەن دە كەلدىم. مۇنداعى جۇرت قازاق سالتى بويىنشا اپتا سايىن «ەرۋلىك» شايعا شاقىرادى. بىردە كەزەكتى شاقىرعان ۇيگە كىرىپ بارسام, ەسىك كوزىندەگى اياقكيىم شەشەتىن جەرگە گازەت توسەپ قويىپتى. قاراسام, الگى گازەت بەتىندە مىنا فوتو تۇر. كوزىمە وتتاي باسىلدى. گازەتتى جەردەن جۇلىپ الىپ, قوينىما سۇڭگىتتىم.
– گازەتتىڭ اتى ەسىڭىزدە بار ما؟
– ەسىمدە قالماپتى. بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنا قاراستى اۋدانداردىڭ ءبىرىنىڭ باسىلىمى ەكەنى انىق.
بۇل سۋرەت وسىلاي تابىلعان ەكەن. سودان ماكەڭ گازەتتەگى فوتونى وڭدەپ, كوبەيتىپ, ءبىر داناسىن اۋىلداعى اكەسى ەسىمقۇلعا جىبەرەدى. جارىقتىق جۇرەگى جارىلارداي قۋانىپ: «1976 جىلى قاڭتار ايىندا جان دوسىم مۇقاعالي اۋىرىپ, الماتىدا اۋرۋحانادا جاتىر دەگەندى ەستىپ, سورپا-سۋىمدى ازىرلەپ جەتتىم. دەرت مەڭدەپ جۇقارىپ قالعان ەكەن, مەنى كورىپ كوزىنە جاس الدى. قيماي قوشتاستىق. كوكتەم شىعا «قايتىس بولدى» دەگەن حابار كەلدى. مىنا سۋرەتتى كورىپ ولگەنىم تىرىلگەندەي قۋانىپ وتىرمىن» دەپتى. ەسىمقۇل اتامىز دا ۇزاق جاساپ, وتكەن جىلى شىلدە ايىندا 89 جاسىندا باقيعا اتتاندى.