ناعىز قىلمىس. قاساقانا كىسى ءولتىرۋ دەگەن وسى. قاس-قاعىم ساتتە بەيكۇنا ءسابيدىڭ دە, اتپال ازاماتتىڭ دا, ابزال انانىڭ دا جانى قيىلىپ, جاھاننامعا كەتە بارادى. ونى جازىم دەپ الداۋسىراتىپ, ارتىن جاۋاپسىزدىققا اۋدارا سالاتىنىمىز دا جاسىرىن ەمەس. ەگەر, كولىك تىزگىنىن ۇستاعان جاننىڭ ساناسىنا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ايتپاعاندا, ادامي قۇندىلىقتى, ءبىر ءوزىنىڭ عانا ەمەس, وزگەلەردىڭ دە ءومىرىن ويلاۋ كەرەكتىگىن سىڭىرە بىلسەك, جول-كولىك اپاتتارى ازايار ما ەدى؟
ناعىز قىلمىس. قاساقانا كىسى ءولتىرۋ دەگەن وسى. قاس-قاعىم ساتتە بەيكۇنا ءسابيدىڭ دە, اتپال ازاماتتىڭ دا, ابزال انانىڭ دا جانى قيىلىپ, جاھاننامعا كەتە بارادى. ونى جازىم دەپ الداۋسىراتىپ, ارتىن جاۋاپسىزدىققا اۋدارا سالاتىنىمىز دا جاسىرىن ەمەس. ەگەر, كولىك تىزگىنىن ۇستاعان جاننىڭ ساناسىنا, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتى ايتپاعاندا, ادامي قۇندىلىقتى, ءبىر ءوزىنىڭ عانا ەمەس, وزگەلەردىڭ دە ءومىرىن ويلاۋ كەرەكتىگىن سىڭىرە بىلسەك, جول-كولىك اپاتتارى ازايار ما ەدى؟
شىنى كەرەك, بۇل تۇرعىدا دا اقىسىز اقىل, پارمەنسىز پىكىر ايتۋعا شەبەرمىز. سوندىقتان سوزدەن ىسكە كوشەتىن ۋاقىت الدەقاشان ءوتتى دەپ شاراسىزدىققا بوي ۇرمالىق. باسقاسىن ايتپاعاندا, اتا زاڭىمىزدىڭ 1-بابىنىڭ 1-تارماعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءوزىن دەموكراتيالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مەملەكەت رەتىندە ورنىقتىرادى, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى» دەپ ناقتىلانعان. وسىناۋ زاڭنامانى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ءار سوزىنە زەيىن قويساق, ادام قۇقىعىنا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. بىراق ناقتى ومىردەگى جول-كولىك وقيعالارى سول زاڭنىڭ بەلىنەن باسىلىپ جاتقانىن راستايدى. كوگىلدىر ەكرانداعى «رەيدەر» باعدارلاماسىن كورىپ وتىرىپ جانىڭىز تۇرشىگەدى.
ال سول وقيعانىڭ نەگىزگى سەبەپشىسى بولاتىن جۇرگىزۋشىلەر جالتارما جاۋاپتارىن اعىتقان سوڭ, كىنالى تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, يا بولماسا ابايسىزدا ورىن العان وقيعا دەپ تىركەلىپ, قاعاز جۇزىندە قالا بەرەدى. ادام ءومىرى, تاعدىرى شە؟ سوندىقتان بۇل كۇندەرى دەپۋتاتتار تالقىسىندا جاتقان زاڭناماعا كىمدە-كىم الكوگول ءونىمىن ءىشىپ الىپ, جول-كولىك وقيعاسىنا سەبەپشى بولدى ما, ەشقانداي تالقىلاۋىز ول ادام قر قك 96-بابى, 2-تارماعىمەن قاساقانا كىسى ولتىرگەن دەگەن ايىپتاۋمەن جازالانۋى كەرەك. مۇمكىن حالىق قالاۋلىلارى ودان دا قاتال جازا ءتۇرىن ۇسىنىپ, كۇشىنە ەندىرەر.
قالاي دەسەك تە, جول-كولىك وقيعاسىن جاساسىن, جاساماسىن الكوگول ونىمدەرىن ءىشىپ الىپ, كولىك تىزگىنىنە وتىرعان ادامنىڭ كىناسى زاڭناما شەڭبەرىندە موينىنا قويىلدى ما, ول قىلمىستىق كودەكس بويىنشا ايىپتالىپ, جازالانۋى شارت. بىلە بىلسەك, بۇل – ءومىر قاجەتتىلىگىنەن تۋىنداعان تالاپ.
الماتى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىلتىرعى جىلى سپيرتتىك ىشىمدىك ءىشىپ الىپ اۆتوكولىك رۋلىنە وتىرعان جۇرگىزۋشىلەر سانى 3396 بولسا, بۇل بيىل 2889, ياعني ماس بولسىن, ءتىپتى شالا ماس بولسىن, سپيرتتىك ىشىمدىك ىشكەنى دالەلدەنىپ, اۆتوكولىك تىزگىنىنە وتىرعاندار سانى 507 ادامعا ازايعان. جاقسى. مۇنى ەلىمىزدە جول ءجۇرۋ ەرەجەسى تالاپتارىن كۇشەيتۋدى مىقتاپ قولعا العاندىقتىڭ ىقپالى جانە ءتۇرلى جول-كولىك وقيعالارىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرگە وي سالعاندىعىنىڭ اسەرى دەۋگە بولادى.
بۇگىندە «تاكسي» جۇرگىزۋشىلەرى قۇددى جاۋىننان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ كەتكەنى اقيقات. بۇل كاسىپتى كۇنكورىس كوزىنە اينالدىرىپ العاندار اۋىلدا دا, قالادا دا جەتىپ ارتىلادى. قوزعالاتىن وي سول, «تاكسي» اتتى ءتۇرلى كولىكتەر تالاپقا ساي تەحنيكالىق بايقاۋدان وتە مە؟ ءاي, قايدام. بىردە ءبىر تانىسىمنىڭ جەكەمەنشىگىندەگى اۆتوكولىگىن ۇيىنە قالدىرىپ, الماتىعا «تاكسيمەن» بارىپ كەلىسىمەن «تاكسي» جۇرگىزۋشىسىنىڭ 60-70 شاقىرىم جۇرگەن سايىن توقتاپ دوڭگەلەگىنىڭ بولتىن قاتايتىپ الىپ, ەش قاپەرسىز ىزعىتا بەرەتىنىن جانە جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاي جەرلەردە تىعىلىپ تۇراتىنىن دا جاتقا بىلەتىنىن ايتىپ جاعاسىن ۇستاعانى بار ەدى.
ال قالا ءىشى, اۋىل اراسىندا جۇرەتىن «تاكسيلەردىڭ» سىرتقى كورىنىسى-اق كوپ جايدى اڭعارتادى. مىنە, وسىنداي «تاكسيلەردىڭ» جۇرگىزۋشىلەرى الكوگول ونىمدەرىن ءىشىپ الىپ سول كولىگىنىڭ تىزگىنىنە وتىرعان سوڭ, ارتى نەگە تىرەلەتىنىن ءبىر اللا بىلەدى. ۋاقىتپەن ساناسپاي ەرتەلەتىپ تالدىقورعاننان شىعىپ الماتىعا (280 شاقىرىم) ءبىر رەت بارىپ كەلگەنىن قاناعات تۇتپايتىن جۇرگىزۋشى تيىن قۋالاپ, شارشاعانىنا قاراماي تاعى ءبىر رەت الماتىعا بارىپ كەلە قويايىن دەپ تاۋەكەلگە بەل بۋاتىنى ءوز الدىنا.
الماتى وبلىستىق ءىىد جول پوليتسياسى باسقارماسى اعىمداعى جىلى 5996 اكىمشىلىك ءىستى سوت جۇيەسىنىڭ قاراۋىنا جىبەرگەن. ناتيجەسىندە 3006 ادام اۆتوكولىكتى جۇرگىزۋ كۋالىگىنەن ايىرىلعان. 341 جۇرگىزۋشى اكىمشىلىك جازاعا تارتىلىپ, 10-15 تاۋلىك قاماۋعا الىنسا, وعان قوسا, تاعى 1435 ءجۇرگىزۋشىگە ءتۇرلى اكىمشىلىك جازا كورىلگەن. 37 ءىس وندىرىستە قىسقارتىلىپ, 142 ءىس قارالۋدا ەكەن.
قولدانىلعان اكىمشىلىك شارالار بويىنشا 154 981 جۇرگىزۋشىگە جالپى سوماسى 1 023 119 851 تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, 131 566 جۇرگىزۋشىدەن 909 091 951 تەڭگە وندىرىلگەن. ادىلەت مينيسترلىگىنە قاراستى سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ كوميتەتى قىزمەتكەرلەرى مەن جول پوليتسياسى قىزمەتكەرلەرى بىرلەسە 23 246 اكىمشىلىك ءىس بويىنشا سالىنعان ايىپپۇلدى ماجبۇرلەپ ءوندىرۋ شاراسىن اتقارىپ, ناتيجەسىندە بيۋدجەتكە 201 194 130 تەڭگە قۇيىلىپتى.
قورىتا ايتقاندا, ءتۇرلى سەبەپتەرمەن سالىنعان ايىپپۇل ەسەلەپ تولەنەر. ءتۇپتىڭ تۇبىندە ادام ەڭبەگىمەن ونىڭ ورنى تولار. ال, ادام ءومىرى شە؟ كەۋدەدەن جان شىقتى, ءبىتتى. ادام ءومىرىنىڭ بەيمەزگىل قيىلۋىنىڭ ءبىر سەبەپشىسى – كولىك جۇرگىزۋشىسى, سول كولىك جۇرگىزۋشىسىنىڭ ابايسىزدا, ءتىپتى قاساقانا جاساعان ارەكەتىنە سەبەپكەر بولعان – الكوگول ءونىمى. سوندىقتان, ىشىمدىك ءىشىپ الىپ كولىك تىزگىنىنە وتىرۋ – ناعىز قىلمىس!
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.