قازىرگى قىزىلوردا قالاسىنىڭ تاريحي كەزەڭدەرىن ەسكە الاتىن بولساق, 1925 جىلدىڭ 15 ساۋىرىندە اقمەشىت قالاسىندا بۇكىل قازاقستان ەڭبەكشىلەرى وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسقان قىرعىز اسسر كەڭەستەرىنىڭ V سەزى اشىلعان بولاتىن.
سەزدىڭ نەگىزگى كۇن ءتارتىبىنىڭ ءبىرى بولىپ, «قىرعىز» بولىپ اتالىپ كەلگەن حالىقتىڭ تاريحي دۇرىس اتىن قايتارۋ ەدى. سەزد «بۇدان بىلايعى جەردە «كيرگيز» دەگەن اتاۋ «قازاق» دەپ اتالسىن» دەگەن تاريحي قاۋلى قابىلدادى. وسىعان ساي, سەزد «كيرگيز رەسپۋبليكاسىن» «قازاق رەسپۋبليكاسى» دەپ اتاۋعا, استاناسى اقمەشىتتى قىزىلوردا دەپ الماستىرۋعا شەشىم قابىلدادى. سونىمەن, وسى قالانىڭ بالاماسى, جاڭا تۇسىنىگى كوممۋنيستەردىڭ باس عيماراتىندا قىزىل تۋى جەلبىرەگەن قىزىلقالا بولىپ شىعا كەلدى.
ەندى, قالانىڭ ەلەۋلى داتالارىن ەسكە تۇسىرەيىك. تاريحي وتپەلى ۋاقىتتاردان بەرى قىزىلوردا قالاسىنىڭ اتاۋى بىرنەشە رەت وزگەرگەن. مىسالى, اۋەلدە 1818 جىلى اقمەشىت بولىپ اتالعان, سودان 1853 جىلى – پەروۆسك, قايتادان 1922 جىلى – اقمەشىت, اقىرى 1925 جىلى قىزىلوردا اتاۋى بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان. قازاقستان ەگەمەندىك العان كەزەڭنەن باستاپ, قوعامدىق فورماتسيا وزگەرىپ, كەڭەس وداعى كەلمەسكە كەتكەننەن ءبىرى كوممۋنيستىك قۇندىلىقتار قاتاڭ سىنعا ۇشىراپ, ستالين باستاعان بولشەۆيكتەر كەزەڭىندەگى سولاقاي ساياساتتان قازاق حالقى وراسان زارداپ شەككەنى بەلگىلى. وسىعان قاراماي, تاۋەلسىزدىگىمىزدى ورناتقالى, كوك تۋىمىزدى جەلبىرەتكەننەن بەرى 30 جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, قالا «قىزىلدار قالاسى» اتاۋىنان ارىلماي كەلەدى.
قازاق حالقى رەسەي يمپەرياسىنىڭ قازاقستانداعى ورنىقتىرىپ كەتكەن بەلگىسى پەتروپاۆلوسك پەن پاۆلودار قالالارىنىڭ اتاۋىن وزگەرتۋگە دارمەنسىز بولىپ وتىر. وسىنداي جاعدايدا, ابىرويلى ءىستى اۋەلى وزىمىزدەن باستاعان ءجون. سوندىقتان قىزىلوردا قالاسىنىڭ قازىرگى اتاۋىن, ونىڭ ەجەلگى تاريحي اتاۋى «اقمەشىت» نەمەسە قازاققا ىقىلىم زاماننان قاسيەتتى قۇندىلىق سىرداريا تۇسىنىگىنە ساي «سىركەنت» اتاۋىنا وزگەرتكەن دۇرىس. وسى ۇسىنىستى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قالىڭ جۇرتى قولدايدى دەگەن ويدامىن.
ناقىپبەك سادۋاقاسوۆ,
زاڭگەر-پۋبليتسيست
نۇر-سۇلتان