بىلتىر قازاقستاندا جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋدە بىرىڭعاي وپەراتوردى تاعايىنداۋ ماسەلەسى ىسكەر ورتادا اجەپتاۋىر تالقىلانىپ, ەكىۇداي پىكىر قالىپتاسقانى ەسىمىزدە. بيزنەس قاۋىمداستىق بۇعان ءۇزىلدى-كەسىلدى قارسى بولعانىمەن اقىرى مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ باسىم بولىگى «قازگەولوگيا» اق ەنشىسىنە ءتيدى. بۇل از بولعانداي, تاياۋدا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى رەسەيدىڭ «روسگەولوگيا» اق-مەن گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى.
شىعىنى كوپ «روسگەولوگيانىڭ» پايداسى بار ما؟
ءتيىستى ۆەدومستۆونىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, وسى كەلىسىم ەكى ەلدىڭ گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىن دامىتۋعا جاڭا سەرپىن بەرەدى. ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, «روسگەولوگيا» اق-نىڭ دامىعان وندىرىستىك ءارى جيناقتالعان گەولوگيالىق اقپاراتتار بازاسى, جوعارى كاسىبي قۇزىرەتى بار.
«گەولوگيالىق بارلاۋ سەكىلدى سالاداعى ارىپتەستىك تۋرالى مەموراندۋم ستراتەگيالىق تۇرعىدا وتە ماڭىزدى. بۇل ەكى ەلدىڭ اتالعان سالاداعى الەۋەتىن اشا تۇسۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. جاڭا وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى گەولوگيالىق بارلاۋدىڭ تەرەڭدىگىن ۇلعايتا ءتۇسۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل باعىتتا استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتۋ ەلدەرىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى», دەدى م.مىرزاعاليەۆ.
مەموراندۋم اياسىندا تاراپتار گەولوگيا باعىتىندا قارجىلاندىرۋدىڭ بانكتىك ەمەس بالاما ادىستەرىن قولدانۋ ارقىلى بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە, اتاپ ايتقاندا قارجىلاندىرۋدىڭ بيرجالىق قۇرالدارى مەن جاسىل قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىنە جۇگىنۋگە كەلىستى.
«بۇل قۇجات گەولوگيالىق بارلاۋ سالاسىندا رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا جول اشادى. بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ ارقىلى سالانىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن, تۇتاستاي العاندا ەلدەرىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوركەيتۋدە ايتارلىقتاي ناتيجەگە قول جەتكىزەمىز دەپ سەنەمىن», دەدى «روسگەولوگيا» اق باسقارما توراعاسى سەرگەي گوركوۆ.
وسىلايشا, رەسەيلىك كومپانيا جانە ەلىمىزدىڭ قۇزىرلى ورگانى جەر قويناۋىنا بارلاۋدى رەتتەۋ مەن دامىتۋدا وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ بويىنشا تاجىريبە الماسىپ, ارىپتەستىكتى كۇشەيتپەك نيەتتە. اتالعان ىنتىماقتاستىقتىڭ ناتيجەسىندە ينۆەستورلاردىڭ گەولوگيالىق جوبالارعا قىزىعۋشىلىعى ارتا تۇسەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇل ورايدا «روسگەولوگيا» – گەولوگيالىق بارلاۋعا قاتىستى قىزمەتتەردىڭ تولىق سپەكترىن جۇزەگە اسىراتىن رەسەيلىك كوپسالالى حولدينگ ەكەنىن ايتا كەتكەن ورىندى. ونىڭ قىزمەتى ايماقتىق زەرتتەۋلەردەن باستاپ, دەڭگەيلىك بۇرعىلاۋ مەن جەر قويناۋىنىڭ جاي-كۇيىن باقىلاۋعا دەيىن قامتيدى. حولدينگ تەڭىز گەولوگياسى باعىتىندا جانە قايراڭدا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگىنە يە. كومپانياعا قاراستى كاسىپورىندار مىڭنان استام كەن ورنىن اشتى. ولاردىڭ قاتارىندا كومىرسۋتەگى شيكىزاتى مەن قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ ءىرى كوزدەرى بار, دەلىنگەن ۇيىمنىڭ ينتەرنەت رەسۋرسىندا. «روسگەولوگيا» اق اكتسيالارىنىڭ 100% رەسەي ۇكىمەتىنىڭ مەنشىگىندە. دەمەك, ونىڭ «قازگەولوگيادان» ەش ايىرماشىلىعى جوق. رەسەيلىك كۆازيمەملەكەتتىك ۇيىمنىڭ بىلتىرعى قارجىلىق ەسەبىنە سايكەس, 2018 جىلى كىرىس كولەمى 521 ملن ءرۋبلدى قۇراسا, 2019 جىلى شىعىن مولشەرى 4,5 ملرد رۋبلگە جەتكەن. تۇتاستاي 2019 جىل كومپانيا ءۇشىن تابىسسىز بولدى.
حولدينگكە قاتىستى سوت ءىسى قوزعالدى
Newstracker اقپاراتتىق پورتالىنىڭ مالىمەتىنە سەنسەك, جۋىردا سولتۇستىك-كاۆكاز فەدەرالدىق ءوڭىرى بويىنشا جەر قويناۋىن پايدالانۋ دەپارتامەنتى «روسگەولوگيا» اق-ىن سوتقا بەرگەن.
ناقتى ايتقاندا, سكفو-ءنىڭ (كاۆكازنەدرا) جەر قويناۋىن پايدالانۋ دەپارتامەنتى «روسگەولوگيادان» 2017 جىلى جاسالعان مەملەكەتتىك كەلىسىمشارت اياسىندا 35 ملن رۋبلدەن استام ءوسىمپۇلدى ءوندىرىپ الماق. كەلىسىمشارتقا سايكەس, حولدينگ ورتالىق جانە شىعىس كاۆكاز اۋماعىندا كەشەندى گەولوگيالىق جانە گەوفيزيكالىق جۇمىستار جۇرگىزدى. ونىڭ ماقساتى ستاۆروپول ولكەسى مەن سولتۇستىك كاۆكاز رەسپۋبليكالارىنىڭ اۋماعىندا كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتارىنىڭ ىقتيمال كوزدەرىن تابۋ. بۇل كەلىسىمشارتتىڭ قۇنى 607 ملن رۋبلدەن استام قاراجاتتى قۇراعان ەدى. جوبا 2017 جىلدان باستاپ, 2019 جىلعا دەيىن جۇرگىزىلدى. بىلتىر مامىردا «روسگەولوگيانىڭ» ءباسپاسوز قىزمەتى كومپانيا ماماندارى سولتۇستىك كاۆكازدا مۇناي مەن گازدىڭ جاڭا كەن ورىندارىنىڭ پەرسپەكتيۆالى كوزدەرىن تاپقانىن حابارلاعان بولاتىن.
«كاسىپورىن ماماندارى تەرسك-سۋنجەن ايماعىندا تاۋ جىنىستارى قاباتتارىنىڭ ۇزىلمەلى جىلجۋىن قالىپتاستىرۋدىڭ ىرگەلى مودەلىن جاسادى. «دۋپلەكستەردىڭ» دامۋ اۋماعى يراننىڭ گەچساران كەن ورنى ورنالاسقان زاگروس ايماعىنا ۇقساس كەلەدى. بۇل ۇقساستىق كاۆكازداعى ۋچاسكەنىڭ بولاشاعى تۋرالى قورىتىندى جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەلىنگەن ەدى كومپانيا تاراتقان اقپاراتتا.
الايدا 2019 جىلى تاپسىرىس بەرۋشى (سكفو جەر قويناۋىن پايدالانۋ دەپارتامەنتى) مەردىگەرگە كەلىسىمشارتتاعى مىندەتتى مەرزىمىنەن كەشىكتىرگەنى ءۇشىن 6,7 ملن رۋبل كولەمىندە ايىپپۇل بەلگىلەدى. قاراشانىڭ سوڭىندا ۆەدومستۆو سوتقا جۇگىنىپ, «روسگەولوگيادان» ايىپپۇلدى ءوندىرىپ الۋدى تالاپ ەتتى.
«تالاپ ارىز قابىلدانىپ, وندىرىستىك ءىس باستاۋ تۋرالى قاۋلى شىعارىلدى. اربيتراجدى سوتتىڭ الدىن الا وتىرىسى 2021 جىلدىڭ 12 قاڭتارىندا ساعات 10-نان 30 مينۋت كەتكەندە تاعايىندالسىن», دەلىنگەن ستاۆروپول ولكەسىنىڭ اربيتراجدى سوتىنىڭ حابارلاماسىندا.
«قازگەولوگيا» ءادىل باسەكەلەستىكتى ساقتامايدى
تۇيىندەي كەلگەندە, مۇنداي كومپانيانىڭ ەلىمىزدە جارىتىپ جۇمىس ىستەۋى ەكىتالاي. سەبەبى ءوز مەملەكەتىندە بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن كەشىگىپ جاتقان ۇيىم باسقا ەلدە جۇكتەلگەن مىندەتتى قالاي اتقارماق دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ونسىز دا وتاندىق «قازگەولوگيانىڭ» جۇمىسىنا سىن تاعىپ وتىرعاندار از ەمەس. ايتالىق, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى جانىنداعى گەولوگيا, تاۋ-كەن, كومىر ءوندىرۋ جانە مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى كوميتەتىنىڭ گەولوگيا سالاسى جونىندەگى قوسىمشا كوميتەتتىڭ وتىرىسىندا «قازگەولوگيا» ۇگك» اق مەن ەلىمىزدىڭ جەكەلەگەن كومپانيالارى اراسىندا جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن ورىنداۋدا تەڭ جاعدايلاردىڭ ساقتالمايتىندىعى ايتىلدى. كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىمەن بىرگە ۇلتتىق گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانياسى نارىقتىڭ باسقا قاتىسۋشىلارى سىندى سەرۆيستىك كومپانيا بولسا دا, قۇزىرلى ورگاننىڭ قولداۋىمەن تىكەلەي مەملەكەتتىك تاپسىرىستى الۋ ارقىلى ءادىل باسەكەلەستىكتىڭ تالابىن بۇزىپ وتىر. وسىنداي تەڭسىزدىكتىڭ ناتيجەسىندە جەكەمەنشىك گەولوگيالىق كومپانيالار قىزمەت كورسەتۋ نارىعىنان ەرىكسىز كەتۋگە ءماجبۇر. وسىعان بايلانىستى كوميتەت توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى گالينا بايماحانوۆا ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى, «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرگە باسقا دا مۇددەلى تاراپتاردى تارتىپ, «قازگەولوگيانىڭ» قىزمەتىن قايتا قاراۋعا, سول سەكىلدى جەر قويناۋىنا مەملەكەتتىك گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋدە ۇلتتىق كومپانياعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداۋعا زاڭنامالىق تۇرعىدا شەكتەۋ قويۋدى ۇسىندى. بۇعان قوسا سالا ماماندارى جەر قويناۋىنا جۇرگىزىلەتىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋدى سۇراپ وتىر. ويتكەنى اتالعان جۇمىستاردىڭ عىلىمي بولجامى باسىم بولعاندىقتان ونىڭ ناقتى رەسمي نارىقتىق قۇنى جوق. جوعارىداعى ۇسىنىستارعا قانىققان ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ زاڭدى تۇلعالاردى اككرەديتتەۋ تەتىگى بويىنشا پىكىرىن جەتكىزدى.
«اككرەديتتەۋ تەتىگىنىڭ بولۋى, ياعني سودان وتكەن ادام قۇزىرەتىنە سايكەس, بەلگىلەنگەن تالاپتار بويىنشا جۇكتەلگەن مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىنا كەپىلدىك بەرەدى. بۇل رەتتە اككرەديتتەۋ جۇيەسى تاۋەلسىز بولۋى ءتيىس, سونىمەن قوسا اككرەديتتەلۋشى تۇلعا گەولوگيا كوميتەتى مەن جقمگز ورىندايتىن قىزمەت ۇسىنۋشى اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا ىقپال ەتپەۋى ءتيىس. سونداي-اق جقمگز ورىندايتىن زاڭدى تۇلعانى اككرەديتتەۋ ءۇشىن ناقتى ستاندارتتار مەن تالاپتاردى انىقتاۋ قاجەت», دەدى س.برەكەشەۆ.
يۋنيورلىق كومپانيالارعا باسىمدىق بەرىلدى
«تاۋ-كەن سامۇرىق» ۇتك» اق بۇل باعىتتا ۇلتتىق وپەراتوردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنگەننەن گورى يۋنيورلىق كومپانيانىڭ قىزمەتىن تاڭداۋدى قۇپ كوردى. ماسەلەن «تاۋ-كەن سامۇرىق» Discovery Ventures Kazakhstan-مەن بىرلەسىپ جامبىل, قاراعاندى جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا گەولوگيالىق بارلاۋدى باستاعانىن حابارلادى. وسى جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ بولجامدى مەرزىمى – 6 جىل. العاشقى كەزەڭدە گەولوگيالىق بارلاۋدى Discovery Ventures Kazakhstan قارجىلاندىرادى. كەلىسىمشارتتىق ۋچاسكەلەردىڭ جالپى اۋدانى شامامەن 1500 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. وپەراتورلىق كەلىسىمدە التىن, مىس, مىرىش جانە ىلەسپە مەتالداردى بارلاۋ قاراستىرىلعان.
«قازىر وتاندىق مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋى وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. تاياۋ بولاشاقتا قازاقستاندا جاڭا كەن ورىندارى اشىلماسا, تاۋ-كەن سالاسىنىڭ قۇلدىراۋى مۇمكىن. جوعارى تاۋەكەلگە قاراماستان گەولوگيالىق بارلاۋ جوبالارىن قولعا الۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل الەمدىك ءۇردىس. قازىر ءىرى كومپانيالار وسى جولمەن دامۋدا», دەدى «تاۋ-كەن سامۇرىق» ۇتك» اق باسقارما توراعاسى قانات قۇدايبەرگەن.
«تاۋ-كەن سامۇرىق» اق يۋنيورلاردى قولداۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. گەولوگيالىق بارلاۋعا باعدارلانعان يۋنيورلىق كومپانيالارعا حولدينگ ءبىر تەرەزە قاعيداتى بويىنشا جان-جاقتى جاردەم ۇسىنادى. وسى ارقىلى تاۋ-كەن سەكتورىن دامىتۋدى ىنتالاندىرىپ, مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن مولايتۋ جونىندەگى باستامالاردى قولداۋ كوزدەلىپ وتىر.