كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي دياچەنكونىڭ جەتەكشىلىگىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنىڭ جاعدايى مەن باسىم باعىتتارى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا ۇكىمەت ساعاتى بولىپ ءوتتى.
كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي دياچەنكونىڭ جەتەكشىلىگىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنىڭ جاعدايى مەن باسىم باعىتتارى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا ۇكىمەت ساعاتى بولىپ ءوتتى.
ۆيتسە-سپيكەر ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا باسىم باعىتتاردى ايقىنداپ بەرگەندىگىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, سونىڭ ءبىرى ءبىلىم بەرۋ سالاسى بولسا, ول تۋرالى «ساۋاتتى ەل – باسەكەگە قابىلەتتى ەل» دەپ ورىندى ايتىلعاندىعىنا نازار اۋدارتتى. سوندىقتان دا سالانىڭ نەگىزگى باسىم باعىتتارى: مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەتوديكاسىنا كوشۋ; ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ جانە تەحنيكالىق ماماندىقتار دايىنداۋ; بيزنەستى, قوعامدىق ۇيىمدار مەن جەكە ادامداردى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا تارتۋ جانە وقۋ مەتوديكاسىن جاڭعىرتۋ مەن ءبىلىم بەرۋدە ونلاين-جۇيەنى دامىتۋ.
س.دياچەنكو وسى رەتتە سالاداعى بىرقاتار پروبلەمالاردى دا اتاپ كەتتى. ولار – قارجى از بولىنەدى, بالاباقشا جەتىسپەيدى, مەكتەپتەر توزعان, كادر دايىنداۋ ساپاسى تومەن, وقۋلىق زامانعا ساي ەمەس جانە باسقالارى. ۇلتتىق ءبىلىم سالاسى مەملەكەتتىك قولداۋدى قاجەت ەتەدى, دەي كەلىپ, ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى پارلامەنت كەزىندە ءتيىستى زاڭدى دا قابىلداعاندىعىن قاپەرگە سالدى. بۇدان كەيىن ءسوز ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان سارىنجىپوۆكە بەرىلدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم جانە عىلىم سالاسى ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولا الماي وتىر. الايدا, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم سالاسىنداعى «بالاپان» باعدارلاماسى اياسىندا 3-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردى قامتۋ بويىنشا جوسپار الدىن الا ورىندالىپ, 71,5 پايىزعا جەتكەن. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى سوڭعى 3 جىل ىشىندە 2 ەسەگە ارتىپ, جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ سانى 1,7 ەسەگە ءوسىپتى. دەسە دە, 2013 جىلدىڭ العاشقى جارتى جىلدىعىندا 51,9 مىڭ بالا بالاباقشا كەزەگىندە تۇرسا, بۇل كورسەتكىش 12,7 پايىزعا كوبەيگەندىگىن كورسەتەدى. اسىرەسە, بۇل ءىرى قالالار مەن ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە ورىن الۋدا.
ا. ءسارىنجىپوۆ قازىرگى كەزدە كەشەندى جۇمىستار باستالعاندىعىن, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «بالاپان» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جالعاسىن تابۋدا ەكەنىن جانە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى جاڭعىرتىلاتىنىن ەرەكشە اتادى. جانە دە 2014 جىلى بالالاردى ەرتە دامىتۋ بويىنشا ەرەجە ازىرلەنىپ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى ارقىلى كىشى توپتاعى بالالارمەن جۇمىس ءۇشىن 9 مىڭ پەداگوگ بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىنى اتاپ كورسەتىلدى. ونىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى 7 698 مەملەكەتتىك مەكتەپتە 2,5 ملن. وقۋشى ءبىلىم الۋدا. قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ساپاسىندا بىرقاتار تەڭسىزدىكتەر بايقالادى, 93% (191) اپاتتى مەكتەپ, سپورت زالدارى جوق 80% (1580) مەكتەپ اۋىلدا ورنالاسقان. جوعارى ساناتتى مۇعالىمدەردىڭ ۇلەسى 11,5% قۇرايدى, بۇل قالاداعى مەكتەپپەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە از (24,4%).
تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن مينيسترلىك بىرقاتار شارالاردى قاراستىرىپ وتىرعاندىعى دا اتاپ ءوتىلدى. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ; اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن نىعايتۋ; پەداگوگتاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جۇيەسىمەن 108 مىڭ ادامدى قامتۋ; قامقورشىلىق كەڭەستەرىن قۇرۋ جانە جان باسىنا قارجىلاندىرۋ تەتىگىن ەنگىزۋ; مينيسترلىك پەن اكىمشىلىكتەر اراسىندا 40-تان اسا كورسەتكىشتەردى كورسەتە وتىرىپ, مەموراندۋمدارعا قول قويۋ جانە تاعى باسقالارى.
مينيستر ءسوز رەتى كەلگەندە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ۇشتۇعىرلى ءتىل جوباسى قولعا الىناتىندىعىن دا اتاپ كەتتى. مەملەكەتتىك تىلدە وقىمايتىن مەكتەپتەردە قازاق ءتىلىن وقىتۋدى كوبەيتۋ جونىندە بۇيرىققا دا قول قويىلعان. وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان مەكتەپتەردە ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ اعىلشىن ءتىلى ەنگىزىلدى. 15 نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى قىزمەت ەتۋدە. ولاردىڭ سانى 20-عا دەيىن كوبەيتىلمەك. ماڭىزدى جۇمىستاردىڭ ءبىرى – ۇستازداردىڭ جالاقى ماسەلەسى قاراستىرىلاتىن بولادى.
ا.ءسارىنجىپوۆ تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى (تجكب) تۋرالى ايتقاندا, قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 562 مىڭ ادامدى قامتيتىن 849 تجكب وقۋ مەكەمەلەرى جۇمىس ىستەيتىندىگىن العا تارتتى. وقىتۋ 181 ماماندىق جانە 476 بىلىكتىلىك بويىنشا جۇرگىزىلەدى ەكەن. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, جىل سايىن 16 مىڭ جاس ماماندىقسىز, جۇمىسسىز قالادى (ولاردىڭ 8 مىڭى مەكتەپ تۇلەكتەرى بولسا, 8 مىڭنان استامى كوللەدجدەر مەن جوو-لاردان شىعىپ قالعاندار). 2013 جىلى 474,5 مىڭ جۇمىسسىز جانە 20,3 مىڭ بوس ورىندار بولسا, 25,4 مىڭ شەتەل جۇمىسشىلارى تارتىلعان.
جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بىلىكتى ينجەنەرلىك كادرلاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى اياسىندا گۋمانيتارلىق جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەكتەرى قاجەتتىلىكتەرىنىڭ تومەندىگى, وسىنىڭ سالدارىنان جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى جۇمىسسىز قالادى نەمەسە ماماندىعى بويىنشا ىستەمەيتىندىگى دە ورتاعا سالىندى. مينيستر بۇل رەتتە گۋمانيتارلىق جانە تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا وقۋ قۇنى بىردەي ەكەندىگىن العا تارتىپ, جەمقورلىق فاكتىلەرىن جويۋ باستى مىندەت ەكەندىگىن دە مەڭزەدى. ال عىلىم سالاسىندا ەلىمىزدە 20,4 مىڭ قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيتىن 345 ۇيىم بار. وسى رەتتە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەسىن تاراتۋ قاراستىرىلۋدا ەكەنىن ءسوز ەتكەن مينيستر بۇل جەردە ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيانىڭ ۇيلەسىمى بايقالاتىنىن دا اتاپ كەتتى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىمي ورتالىقتارىندا 144 عىلىمي جوبا ىسكە اسۋدا, ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرى قازاقستانداعى الەمدىك كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇرگىزىلسە, ولارعا 45 زاماناۋي زەرتحانا قاجەتتى نەگىز جاساپ وتىر.
بۇدان كەيىن پالاتانىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى داريعا نازارباەۆا قوسىمشا بايانداما جاسادى. «دەپۋتاتتار تاراپىنان ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا وتە ورىندى جانە وتكىر سۇراقتار قويىلدى. ناقتى ۇسىنىستار جاسالىپ, سىندارلى ۇسىنىستار ايتىلدى. ولاردىڭ بارلىعىن مينيسترلىك ءوز جۇمىسىندا ەسكەرۋى ءتيىس», دەدى كوميتەت ءتورايىمى.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار كوپتەگەن سۇراقتار قويىپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ۇكىمەت ساعاتىن قورىتىندىلاعان پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ايتىلعان ۇسىنىستار مەن پىكىرلەر نەگىزىندە ۇكىمەتكە بىرقاتار ۇسىنىمدار جوباسى دايىندالاتىنىنان دا حاباردار ەتە كەتتى.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».