ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – حالىققا قىزمەت ەتۋ
ەلباسىمىزدىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى اكىمشىلىك رەفورما بولىپ تابىلادى. بۇل سالاداعى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن تمد ەلدەرىنىڭ بارلىعى مويىنداپ, ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى زەرتتەۋ ۇستىندە. جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورماعا شەتەلدىك ساراپشىلار دا جوعارى باعا بەرىپ وتىر.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – حالىققا قىزمەت ەتۋ
ەلباسىمىزدىڭ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ساياساتىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى اكىمشىلىك رەفورما بولىپ تابىلادى. بۇل سالاداعى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن تمد ەلدەرىنىڭ بارلىعى مويىنداپ, ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزدى زەرتتەۋ ۇستىندە. جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورماعا شەتەلدىك ساراپشىلار دا جوعارى باعا بەرىپ وتىر.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىن بارىنشا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا باعىتتالعان شارالاردى ايقىندادى. سونىڭ ىشىندەگى اۋقىمدى باعىتتاردىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ رەفورماسى. وسىعان بايلانىستى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قىزمەتىن بارىنشا ءتيىمدى ەتۋ مەن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن جاساۋ مىندەتىن جۇكتەدى. ۇستىمىزدەگى جىل وسى مىندەتتەردى ورىنداۋدىڭ بەتبۇرىس جىلى بولعالى تۇر. اكىمشىلىك رەفورمانىڭ ەڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتتىك باسقارۋ اپپاراتىنىڭ جۇمىسىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن بارىنشا جاقسارتىپ, ونىڭ حالىق سەنىمىن اقتاۋ جولىنداعى تيىمدىلىگىن ودان ءارى نىعايتا بەرۋ.
اكىمشىلىك رەفورمانىڭ مەملەكەتتىڭ دامۋىنا تيگىزەتىن ىقپالى وتە زور, ويتكەنى, مەملەكەتتىك باسقارۋدى دۇرىس ۇيىمداستىرۋعا ەلىمىزدەگى ءجۇرگىزىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردىڭ وڭ ناتيجەسى تاۋەلدى. تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندە ەگەمەندى ەلىمىز الدىڭعى بولىپ مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭدىلىقتى قابىلدادى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ەكى توپقا ءبولدى – «ساياسي» جانە «اكىمشىلىك», كونكۋرستىق جۇيەنى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مانساپتىق (كارەرالىق) جۇيەسىن ەنگىزدى, اكىمشىلىك جانە ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ كادرلىق رەزەرۆىن قۇردى.
رەسپۋبليكامىز وسى سالادا ءبىرشاما جەتىستىكتەرگە جەتكەنىمەن توقتاپ قالۋعا بولمايدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ, ەڭبەگىن ىنتالاندىرۋدى جەتىلدىرۋ, كاسىبيلىگىن ارتتىرۋ جولدارى ىزدەستىرىلۋدە. وسى ماقساتتا 2011 جىلدىڭ شىلدە ايىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى, مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى زاڭدىلىق اكتىلەرگە ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
وتكەن جىلدىڭ اياعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەت ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى قابىلداندى, قازىرگى تاڭدا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەرگە ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
زاڭنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنا توقتالاتىن بولساق, ولار تومەندەگىدەي: «ا» باسقارۋشىلىق كورپۋسىن قۇرۋ; جوعارىلاتۋ كەزىندە مەريتوكراتيا قاعيداتىن كۇشەيتۋ; كادرلاردى ىرىكتەۋ كەزىندە جاريالىلىق پەن ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ; قاتارداعى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ; كادر قىزمەتىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ; تارتىپتىك جانە ەتيكالىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ. وسىلاردى باسشىلىققا الىپ, ولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى ايقىندالاتىن بولادى. مىسالى, كادرلاردى ىرىكتەۋ كەزىندە جاريالىلىق پەن ادىلدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تەستىلەۋدى كونكۋرستان ءبولىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتكە بارعىسى كەلەتىن ازاماتتار مەملەكەتتىك ورگانداعى كونكۋرستىڭ ءوتۋىن كۇتپەي, اگەنتتىك بەلگىلەگەن ۋاقىتتا تەست تاپسىرىپ, سەرتيفيكات الاتىن بولادى. سودان كەيىن بوس لاۋازىمى بار مەملەكەتتىك ورگان كونكۋرس جاريالاعاندا, وعان سول سەرتيفيكاتى بار ازاماتتار قاتىساتىن بولادى, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كونكۋرسقا جۇمسايتىن ۋاقىتى ءۇش ەسەگە دەيىن (45-50 كۇننەن 15-20 كۇنگە دەيىن) ازايادى. سونىمەن بىرگە, تەست باعدارلاماسى جاڭارتىلىپ, زاڭناما تۋرالى تەست ساۋالدارى كۇردەلىلەندىرىلەدى. كونكۋرستىق كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن جوعارىلاتۋ ماسەلەسى قارالىپ جاتىر, كونكۋرستىق ىرىكتەۋلەرگە قوعامدىق باقىلاۋشىلار, باق وكىلدەرى قاتىسۋعا مۇمكىندىگى بولادى دەپ كۇتىلۋدە. وسى باعىتتاعى وزگەرىستەردى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا باسقارماسى وزىنەن باستادى. قازان ايىندا باسقارمانىڭ بوس اكىمشىلىك لاۋازىمدارىنا وتكىزىلگەن كونكۋرستىق ىرىكتەۋدىڭ بارلىق ساتىلارىنا باق وكىلدەرى, قوعامدىق باقىلاۋشىلار قاتىسىپ, وزدەرىنىڭ جوعارى باعاسىن بەردى.
زاڭ جوباسىندا اۋىسۋ ارقىلى تاعايىنداۋلار تەك ءبىر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ىشىندە جۇزەگە اساتىندىعى كورسەتىلگەن. بۇل شارا «كوماندالىق كوشۋلەردى» نەعۇرلىم ازايتۋ ماقساتىندا قابىلدانىپ وتىر.
مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ مەن مانساپتىق جوسپارلاۋ بويىنشا جاڭادان ۇعىمدار ەنگىزىلەدى. ال قىزمەتكە ەندى الىنعان قىزمەتشىلەردى جۇمىسقا باۋلۋ ماقساتىندا تالىمگەرلىك ينستيتۋتى ەنگىزىلىپ جاتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, وسى باعىتتا دا ءبىزدىڭ باسقارما جۇمىستى باستاپ كەتكەن. وبلىسىمىزدا «جاستار كادرلىق رەزەرۆى» باعدارلاماسى 2011 جىلدان بەرى جۇمىس جاساپ جاتىر. اتالعان باعدارلامانى وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن بولىنگەن قارجى ەسەبىنەن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگىنىڭ وبلىستىق باسقارماسى ۇيىمداستىردى. بۇگىندە ول مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى قايتا دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ وڭىرلىك ورتالىعىنىڭ, «سامۇرىق» يننوۆاتسيالىق يدەيالاردى دامىتۋ ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ «سىر بولاشاعى» جاس مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر كلۋبى» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قولداۋىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋداعى ماقساتىمىز مەملەكەتتىك قىزمەتكە ءبىلىمدى, بىلىكتى, جاۋاپكەرشىلىگى مول, ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە كوشباسشىلىق قاسيەتى بار جاستاردى تارتۋ, جوو-دان الىنعان تەوريالىق ءبىلىمدى بەكىتۋ, جاستارعا مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى تاجىريبەلىك داعدىلاردى قالىپتاستىرۋعا ءمۇمكىندىكتەر بەرۋ, جوبا بارىسىندا بايقالعان قاتىسۋشىلاردىڭ مەملەكەتتىك ورگانداردا جۇمىسپەن قامتىلۋىنا كومەك كورسەتۋ, جاس مامان – جوبا قاتىسۋشىلارىمەن ءارى قاراي جۇمىس جاساۋ بولىپ تابىلادى. بەكىتىلگەن ءىس-شارالار جوسپارىنا سايكەس, قاتىسۋشىلار وڭىرلىك ورتالىعىندا 80 ساعاتتىق وقۋ كۋرسىنان جانە وبلىستىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىندا ەكى ايلىق تاعىلىمدامادان ءوتتى. تاعىلىمدامادان ءوتۋ كەزىندە ءاربىر جوباعا قاتىسۋشىعا بىلىكتى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءىشىنەن تالىمگەرلەر بەكىتىلىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتتى.
جالپى, مەنىڭ ويىمشا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قورعاۋشىسى, مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىنداعى مەريتوكراتيانىڭ كەپىلى بولۋى كەرەك. تاعى دا ءۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە توتەپ بەرۋ. ويتكەنى, جەمقورلىق – جاي قۇقىق بۇزۋشىلىق ەمەس. ول مەملەكەتتىڭ تيىمدىلىگىنە دەگەن سەنىمدى سەتىنەتەدى جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە تونگەن تىكەلەي قاتەر بولىپ سانالادى. سوندىقتان دا, ءبىزدىڭ تۇپكى ماقساتىمىز جەمقورلىقتى قۇبىلىس رەتىندە جويۋ ءۇشىن جەمقورلىقپەن كۇرەستى قاتتى كۇشەيتۋىمىز كەرەك.
وسى ماقساتتا وبلىستىق ءتارتىپتىك كەڭەس ءوز جۇمىسىن ءتيىمدى اتقارۋعا كۇش سالۋدا. ەسەپتى كەزەڭدە تارتىپتىك كەڭەستىڭ 11-ءشى وتىرىسىندا 28 مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ تارتىپتىك ىستەرى قارالىپ, ونىڭ 26-سىنا ءتارتىپتىك شارالار قولدانىلدى. ونىڭ ىشىندە 4-ەۋىنە «ەسكەرتۋ», 4-ەۋىنە «سوگىس», 2-ەۋىنە قاتاڭ سوگىس, 5-ەۋىنە «قىزمەتىنە تولىق سايكەس ەمەستىگى تۋرالى ەسكەرتۋ», 11-ءى اتقاراتىن قىزمەتتەرىنەن بوساتىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان 26 قىزمەتكەردىڭ 24-ءى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشى لاۋازىم يەلەرى. سونىمەن بىرگە, تارتىپتىك كەڭەستىڭ نەگىزگى فۋنكتسياسى – جازالاۋ ەمەس, زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ. وسى ماقساتتا كەڭەس ءوز وتىرىستارىندا 35 ماسەلەمەن اۋدان اكىمدەرى, مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى», «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى» زاڭدارىنىڭ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ار-نامىس كودەكسى تالاپتارىنىڭ ساقتالۋى بويىنشا ەسەپتەرى تىڭدالىپ, ءتيىستى باعالار بەرىلدى. وندا زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋعا, الدىن الۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستار ەنگىزىلدى.
وبلىسىمىزدا وسى باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان كەشەندى شارالار ناتيجەسىندە سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساپ, تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعاندار سانى 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 53,9 پايىزعا ازايدى.
اكىمشىلىك رەفورمانىڭ ۇلكەن باسىمدىعىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ. ياعني, ازاماتتارعا ءتيىمدى, ساپالى قىزمەت كورسەتۋ بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, قىزمەتكەرلەردىڭ نەگىزگى باسىمدىعىنا اينالۋى ءتيىس. قىزمەتتەر ساپاسىن قاداعالاۋ – باسقارمانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسى جۇمىستى ءبىز تەك تەكسەرۋلەر, ساراپتاۋلار وتكىزۋ ارقىلى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك ساۋالناما جۇرگىزۋ ارقىلى دا ىسكە اسىراتىن بولامىز. بيىلعى جىلدىڭ وزىندە ءبىزدىڭ باسقارما وسى باعىتتا بىرنەشە الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ قويدى.
نەگىزىنەن, ىسكە اسىرىلىپ جاتقان اكىمشىلىك رەفورمانىڭ باستى ماقساتى – مەملەكەتتىك قىزمەت ۇعىمىن جاڭعىرتۋ. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر قوعامنىڭ, ۇلتتىڭ ءمۇددەسىنىڭ ەڭ ءبىرىنشى قورعاۋشىسى, قامقورشىسى بولۋى ءتيىس. كەز كەلگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشى, ءبىرىنشى كەزەكتە باسشى لاۋازىم يەسى – حالىققا, قوعامعا قىزمەت ەتەتىندىگىن ۇمىتپاۋى قاجەت.
ال مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جەكە قاسيەتتەرىنە كەلەتىن بولساق, ول پاتريوتتىق سەزىمى بار, ءادىل, ىسىنە ادال, قاراپايىم, ادامگەرشىلىگى مول بولۋى كەرەك. سوندا عانا مەملەكەتكە, حالىققا قىزمەت جاساپ, تاۋەلسىز وتانىمىزدىڭ نىعايۋى مەن ورنىعۋىنا وزىندىك ۇلەسىن قوسا الاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتشىسى اتاعىنا لايىق تۇلعا بولىپ تابىلادى.
عالىم تۇرسىنباەۆ,
مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا باسقارما باسشىسى –
تارتىپتىك كەڭەس توراعاسى.
قىزىلوردا.
دامۋدىڭ باستى كىلتى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا ساياسي باعىتتى بەلگىلەپ بەرگەن ستراتەگياسىندا كوپۇلتتى ەلىمىزدەگى تاتۋلىق پەن كەلىسىم, مادەنيەتتەر مەن دىندەردىڭ ۇندەسۋى بۇگىندە الەمدىك ەتالون رەتىندە تانىلعانىن اتاپ كورسەتتى. بۇل جاي عانا ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس. ءومىرىمىزدىڭ ناقتى شىندىعى, اداستىرمايتىن اقيقاتى. ءيا, بۇگىندە ءوزىنىڭ اشىق-جارقىن كوڭىلىندەي, قازاق حالقىنىڭ دارقان دالاسى مەن قالاسى, كەڭ جازيرا بەلدەرى مۇنداعى ەتنوستار مەن كونفەسسيالار وكىلدەرى ءۇشىن تۋعان شاڭىراعىنا اينالدى. ءسىرا, بۇل دۇنيەدە تۋعان جەر مەن تۋعان شاڭىراقتان ىستىق, ودان قادىرلى, ودان قۇندى ەشتەڭە جوق شىعار. ورتاق وتانىمىز – قازاقستاندى ءبىز تۋعان شاڭىراعىمىز دەپ سانايمىز. سوندىقتان دا رەسپۋبليكامىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, دامۋدىڭ باستى كىلتى – تاتۋلىق پەن كەلىسىم سالتانات قۇرا بەرۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز. بۇل – باستى پارىزىمىز. بىزگە الاڭسىز ەڭبەك ەتىپ, تۇرمىس كەشۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بارلىق جاعداي تۋعىزىلۋدا.
قازاقستاندا تۇراتىن ەتنوستار مەن ۇلت وكىلدەرى رەسپۋبليكا كونستيتۋتسياسى مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنا سايكەس, وزدەرىنىڭ مادەنيەتى مەن ءتىلىن ساقتاۋعا دا مۇمكىندىك الىپ وتىر. مۇنداي قامقورلىق الەمدەگى 200-دەن استام مەملەكەتتىڭ بىردە-بىرىنەن قولعا شىراق الىپ ءجۇرىپ تابا الار ما ەكەنبىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وزگە ەلدەردە بالاماسى جوق بۇل ايرىقشا قوعامدىق قۇبىلىسقا ستراتەگيادا مادەنيەتتەر ۇندەسۋى دەپ باعا بەرگەنى دە اركەز جانىمىزدى جىلىتىپ, نۇرعا بولەيدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن قوعامدىق ومىرگە جول تارتقان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتىنىڭ ارعى استارى مەن ءىس-تاجىريبەسىنەن ۇيرەنۋگە الەمنىڭ كوپتەگەن وركەنيەتتى ەلدەرى ۇمتىلۋدا. بۇل راسىندا دا, ۇلگى الۋعا تۇرارلىق تاعىلىم. ال «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا بارشا قازاقستاندىقتاردى پرومەتەيدىڭ وتىنداي العا باستاي الاتىن ءورشىل رۋح پەن جىگەر, اسقاق تا اسىل مۇراتتار بار. بۇل بىزگە سونىسىمەن دە قىمبات, سونىسىمەن دە ىستىق.
دانيلبەك ساراتوۆ,
«ۆايناح» چەشەن-ينگۋش مادەني-اعارتۋ قوعامىنىڭ توراعاسى.
باتىس قازاقستان وبلىسى.
قازاقتاي كەڭپەيىل حالىق جوق
ەلىمىزدەگى بارلىق ۇلتتاردىڭ دوستىق پەن تاتۋلىقتا تۇرىپ جاتقانى الەمگە ايان. بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ وسىنشالىقتى تامىر تارتۋى مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت – قازاقتاردىڭ مەيىرباندىعى مەن قوناقجايلىعىنا ۇيرەنگەن باسقا ۇلتتاردىڭ ءوزارا تاتۋلىعىنىڭ ءناتيجەسى. قازاقستان – دوستىق پەن ىنتىماقتىڭ جەرۇيىعى دەۋگە ءابدەن لايىق مەملەكەت. بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى باعىتتاعى سارا ساياساتى مەن ۇستانىمىنىڭ ارقاسى, ەلىمىزدى مەكەندەگەن جۇزدەن استام ۇلتتاردىڭ تۇسىنىگىنىڭ مىقتىلىعىنىڭ, دوستىعىنىڭ بەرىكتىگىنىڭ ناتيجەسى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «ءبىز ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر ازاماتىن سىرتتا قالدىرا المايمىز. ءاربىر قازاقستاندىق بيلىكتىڭ قولدايتىنىن جانە تىرەك ەكەنىن سەزىنۋگە ءتيىس», دەگەن بولاتىن. مىنە, وسىنداي قولداۋدى وبلىستا تۇراتىن 1 مىڭنان استام ازەربايجان كورىپ وتىر دەسەم, ارتىق ايتقاندىق بولماس. قازىر وبلىستا تۇرىپ جاتقان ازەربايجانداردىڭ جاس ۇرپاعى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋى, ساياسي تۇراقتىلىعى جولىندا ەڭبەك ەتىپ, وقىپ ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا.
بىرلەستىكتىڭ كوركەمونەرپازدارى قالادا ءوتىپ جاتقان بارلىق ساياسي جانە مادەني شارالارعا بەلسەنە قاتىسادى, ۇلتتاردىڭ ءوزارا ۇيىسۋىنا, ىنتىماقتاسۋىنا اتسالىسادى. فيليال جانىندا بي توبى جۇمىس ىستەيدى. كوركەمونەرپازدار وبلىستا وتكىزىلەتىن بارلىق مادەني شارالارعا اتسالىسادى. ازەربايجان, قازاق, ورىس جانە باسقا تىلدەردە تامىلجىتا ءان سالىپ, بي بيلەيتىن جاستار قاتارى جىل سايىن مولايىپ كەلەدى. قىرىقتان استام بالالار مەن جاستار كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەلەرىنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرى بولىپ تابىلادى.
مۇندا 2008 جىلدان باستاپ جەكسەنبىلىك مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. جەكسەنبىلىك مەكتەپتەگى ءۇش توپقا قىرىقتان استام ادام بارادى. ءبىز وسىنداي بەيبىت جانە تاتۋ ەلدە تۇرىپ جاتقانىمىزدى ماقتانىش تۇتامىز. ءوڭىردى مەكەندەيتىن ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ بارلىعىنا دا ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن دامىتۋعا, مادەنيەتى مەن ءدىنىن ۇستانۋعا جاعداي جاسالىپ وتىر. جىل سايىن وبلىس اكىمىنىڭ اقشالاي گرانتى بولىنەدى. مۇنىڭ ءبارى ەلباسىنىڭ كورەگەندى ساياساتىنىڭ ارقاسى ەكەنىن تۇسىنەمىز. ءبىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى جىلدارداعى ەلىمىزدىڭ تابىسىنا ماقتانا وتىرىپ, ورتاق ماقساتقا ءبىر كىسىدەي جۇمىلا بەرەتىن بولامىز. ورتاق وتانىمىز ءبىزدىڭ ارقايسىمىزدان وسىنى تالاپ ەتەدى.
شاحباز جامالوۆ,
«ازەربايجاندار اسسوتسياتسياسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى
اقتوبە قالالىق فيليالى كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
اقتوبە وبلىسى.
«قازاقستاندىق ەلبرۋستىڭ» بالالارى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى ەلىمىزدىڭ بولاشاق دامۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى قۇجات دەپ بىلەمىن. الداعى بولاشاققا سەنىم بار. ەكىنشى – وسى قۇجاتتا ەلباسى ايەل زاتىنا, اناعا, جارعا, قىزعا دەگەن قۇرمەتتى قايتا ورالتۋ تۋرالى ايتتى. مەن انا, ايەل رەتىندە باقىتتىمىن. ءبىزدى قولدايتىن, قورعايتىن ەلباسىمىز بار. قازىرگى زامانداعى قازاقستاندىق ايەل قىزمەت جاساۋعا ۇمتىلۋى كەرەك, دەدى پرەزيدەنت. مەن دە قازاقستاندىق ايەل-انالاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋعا جانە دوستىقتى نىعايتۋعا ۇلەس قوسىپ ەڭبەك ەتۋدەمىن.
ءوزىم جەتەكشىلىك جاسايتىن بىرلەستىك وبلىستا تۇراتىن قاراشايلار, بالقارلار, چەركەستەر مەن قاباردا ەتنوستارىنىڭ وكىلدەرىن ءبىر شاڭىراققا بىرىكتىرىپ وتىر. قازىر ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان 16 جەلتوقسان كۇنىنە مەرەكەلىك شارالار دايىنداپ جاتىرمىز. وبلىستا قاراشاي-چەركەس جانە قاباردا-بالقارلاردىڭ 1200-دەن استام وكىلى تۇرسا, ونىڭ 900-ءى بالقارلار. كەزىندە اكە-شەشەلەرىمىزدى باۋىرىنا باسقان قازاق حالقى بۇگىن ۇرپاقتارىن دا قۇشاعىنا الدى. ەندى بىزدەر بالالارىمىزدى جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم باعىتىندا تاربيەلەۋدەمىز.
«بالا تاربيەلەۋ – بولاشاققا ۇلكەن ينۆەستيتسيا», دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا. بىرلەستىكتەگى «جاڭعىرتۋ مەكتەبىندە» 40-قا جۋىق ۇل-قىزدارىمىز بالقار, قازاق تىلدەرىن ۇيرەنۋدە. ولاردى ءبىز ەركەلەتىپ «قازاقستاندىق ەلبرۋستىڭ بالالارى» دەپ اتايمىز. ال بالقارلاردىڭ وسى ەلدە, وسى جەردە تۇرىپ جاتقانىنا 70 جىلداي ۋاقىت بولدى. ءبىزدىڭ ارامىزدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى مەن وركەندەۋى جولىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ۇل-قىزدارىمىز از ەمەس. مىسالى, مۇرات قايتاەۆ ءبىرلەستىكتەگى اقساقالدار كەڭەسىنە ءتوراعالىق ەتەدى. قازاق تىلىنە اعىپ تۇر. ۇل-قىزدارى تۇگەلىمەن ەڭبەك ەتۋدە.
ءبىزدىڭ ەتنوس وكىلدەرىنىڭ كوبى وبلىستاعى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى. ەشقايدا كوشىپ كەتكەن جوق. ءبىزدىڭ قىزىمىز ليۋدميلا حوچيەۆا ءماجىلىس دەپۋتاتى اتانعاندا ۇلتىمىزدىڭ ەلەنگەنى, ەلگە تانىلدىق دەپ قۋاندىق. ەلباسىنا ءاردايىم العىس ايتىپ وتىرامىز. ول كىسىگە ۇزاق عۇمىر بەرسىن. وركەنيەتتى الەمدە «ۇلتتىق بىرلىك» ۇعىمى ورتاق مەملەكەتتى بىرلەسىپ جاساۋ, تولەرانتتىلىق, ازاماتتىق جانە ءوز ەلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلىن ءبىلۋ قاعيداتتارىمەن ولشەنەدى. ولاي بولسا, ءبىز بۇل ماقساتقا قول جەتكىزدىك دەپ ويلايمىن.
ءماريام بايرامقۇلوۆا,
«ەلبرۋس» ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى.
پاۆلودار.
بىزگە باسقا باقىت كەرەك ەمەس
تۇراقتىلىق پەن تاتۋلىقتان اسقان باقىت تا, بايلىق تا جوق. ودان ارتىق ەشتەڭە بولۋى مۇمكىن دە ەمەس. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان سەكىلدى ءتۇرلى ۇلتتار مەن كونفەسسيا وكىلدەرىنەن قۇرالعان مەملەكەتتە تاتۋلىقتىڭ باستى قاعيدا ەكەنى انىق. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ مەملەكەت تۇراقتىلىعى ءۇشىن بار قاجىر-قايراتىن جۇمساپ, ۇلتتار اراسىنداعى اۋىزبىرشىلىكتى ساقتاۋ جولىندا سىندارلى ساياسات ۇستانىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ بايتاق وتانىمىزدا وزگەنى كەمسىتۋ, ءبىرى ەكىنشىسىنە الىمجەتتىك جاساپ, قورلاۋ سەكىلدى كەرى سيپات بولعان ەمەس.
ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا بىلاي دەيدى: «ەگەر بىرەۋگە ەتنوستىق بەلگىسى بويىنشا قىسىم جاسالسا, وندا بۇكىل قازاقستاندىقتارعا قىسىم جاسالدى دەپ ەسەپتەۋ كەرەك». ەركىن ەلدىڭ ازاماتتارىن تەڭدەي ۇستاۋدىڭ, ەشقانداي الالاماي بىردەي قاراۋدىڭ بۇدان ارتىق قانداي كورىنىسى بولۋى مۇمكىن؟! وسى ءسوزىنىڭ جالعاسى رەتىندە: «ەشقانداي ەتنوسقا ەشقانداي ارتىقشىلىق بولمايدى جانە بولماۋعا ءتيىس, بارلىعىنىڭ قۇقىقتارى مەن ءمىندەتتەرى بىردەي. ءبىز تەڭ مۇمكىندىكتەر قوعامىن, ءبارى زاڭ الدىندا بىردەي بولاتىن قوعامدى قۇرۋدامىز», – دەپ شەگەلەدى ەلباسى.
ەندى قاراڭىز, وسى ءسوزدى ەستىگەن وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى قالايشا وتانىن باسقا جاقتان ىزدەيدى؟ ولاي بولۋى مۇمكىن ەمەس. ازاتتىقتىڭ العاشقى جىلدارىندا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى وزدەرىنىڭ اتامەكەندەرىنە كوشىپ جاتتى. دەگەنمەن, ارادا وتكەن از ۋاقىتتا ولار قازاقستانعا قايتا كەلدى. نەگە؟ ويتكەنى, ولار سىرتتا جۇرسە دە قازاقستانداعى تۇراقتىلىقتى, تاتۋلىقتى, قوناقجايلىلىقتى ۇمىتا المادى. بۇل ەلدە ولاردىڭ قۇقىنا ەشكىمنىڭ قول سۇقپايتىنىن, شەتتەتپەيتىنىن ءبىلدى. ءارى-بەرىدەن سوڭ وركەنيەتتى دەگەن ەلدەردىڭ ءوزى وتكەن عاسىردا ناسىلدىك كەمسىتۋشىلىكتەرگە باردى. ال سول زاماننىڭ وزىندە تاعدىردىڭ ايداۋىمەن قازاق جەرىنە كەلگەن سان ۇلتتىڭ بالاسىن جەرگىلىكتى حالىق ەشقانداي كەمسىتپەي, ماڭدايىنان شەرتپەي باۋىرىنا باستى. وسىنىڭ ءوزى قازاق حالقىنىڭ دارقان كوڭىلىنەن حابار بەرسە كەرەك.
بولاشاعىمىزدىڭ باعدارشامىنداي بولعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنداعى مىنا ءسوزدەرگە دە نازار اۋدارماي كەتە المايمىز. «ءبىز ەشقاشان وقۋعا ءتۇسۋ, جۇمىسقا تۇرۋ جانە قىزمەت بابىندا ءوسۋ ەتنوستىق بەلگى ارقىلى شەشىلەدى دەگەندى ويعا دا الماۋعا ءتيىسپىز. مەن ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ ەڭبەك ساياساتىنا ءتارتىپ ەنگىزۋىن تالاپ ەتەمىن. جۇمىسقا, اسىرەسە, جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا ەتنوستىق ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان, ۇزدىكتەر الىنۋى كەرەك. ولشەم بىرەۋ عانا – وتە جوعارى ەتيكا جانە كاسىبيلىك. مينيسترلىكتەر مەن اكىمدىكتەردىڭ بارلىق بۋىندارىندا كادر تاڭداۋدا بايقالاتىن بىرجاقتىلىقتى تۇزەۋ كەرەك. ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا «ارتىق» نەمەسە «بوتەن», «بىزدىكى» نەمەسە «بىزدىكى ەمەس» دەگەن بولماۋعا ءتيىس. ءبىز ەلىمىزدىڭ بىردە-ءبىر ازاماتىن سىرتتا قالدىرا المايمىز. ءاربىر قازاقستاندىق بيلىكتىڭ قولدايتىنىن جانە تىرەك ەكەنىن سەزىنۋگە ءتيىس. ۇلتتاردىڭ ەتنوسارالىق كەلىسىمىنە سىنا قاعۋعا تىرىساتىنداردىڭ بارلىعى دا زاڭمەن قۋدالانادى».
وسى سوزدەردەن ءوز باسىم ۇلكەن جاناشىرلىق پەن قامقورلىق سەزەمىن. بۇل – قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ەركىن ءبىلىم الىپ, بىلىگىنە ساي قىزمەت ەتەدى, ەشكىم شەتقاقپاي كورمەيدى دەگەن ءسوز. انانىڭ ۇلتى باسقا, ءتىلى بولەك دەپ بولمەيدى دەگەن ۇعىم. ال وسىنداي ۇلكەن قامقورلىق قازاقستانداعى بارشا حالىقتىڭ ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, بەس ساۋساقتىڭ سالاسىنداي تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشۋىنە كەپىلدىك بەرەدى. ال بىزگە ودان ارتىق ەشتەڭەنىڭ كەرەگى دە جوق!
گاليا گيزاتۋللينا,
قىزىلوردا وبلىستىق تاتار ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى.
قىزىلوردا وبلىسى.