بيىلعى جىلدىڭ كىم-كىمدى بولسىن اۋرە-سارساڭعا سالعانى بەلگىلى. 2020-نىڭ ادامزات تاريحىندا دۇنيە ءجۇزىن جاپپاي ابىگەرگە تۇسىرگەن جىل رەتىندە ەستە قالاتىنى انىق. الەمدى جاۋلاعان بەلگىسىز ىندەتكە بايلانىستى وقيعالاردان بولەك, جەر شارىنىڭ تۇرعىندارى ساياسي, الەۋمەتتىك, ەكولوگيالىق اپاتتاردان دا كوز اشقان جوق. كىبىسە جىلىنىڭ سوڭعى كۇندەرىندە سولاردىڭ بىرقاتارىن شولىپ شىعۋدى ءجون كوردىك.
بيىلعى وقيعالاردىڭ ءبىر-ءبىرىن جىلدام اۋىستىرعانى سونشالىق, كوبىمىز جىل باسىندا نە بولعانىن دا ۇمىتىپ بارامىز. ەستە بولسا, قاڭتار ايىندا نازار اۋسترالياداعى ءتىلسىز جاۋمەن كۇرەسكە اۋعان ەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراعان ورتكە ورانعان ورماندا جان باعۋعا تىرىسقان كەنگۋرۋ مەن امان قالعان كوالانىڭ سۋرەتتەرى ەشكىمدى بەي-جاي قالدىرماعان-دى. ول كەزدە الدا ءالى تالاي تابيعاتتىڭ توسىن سىيى كۇتىپ تۇرعانىن كىم بىلگەن. وسىلايشا ءتىلسىز جاۋمەن ايقاسقان اۋسترالياعا وزگە دە ەلدەر كومەككە كەلە باستادى. دەگەنمەن بۇل اپاتتىڭ قۇرلىق تابيعاتى مەن ەكوجۇيەسىنە, جانۋارلار الەمىنە تيگىزگەن تەرىس اسەرى ءبىر جىلدا قايتپايتىنى ءمالىم.
ودان بولەك قاڭتار ايىندا اقش پەن يران اراسىنداعى كيكىلجىڭ قايتا تۇتاندى. اقش-تىڭ يراننىڭ جوعارعى گەنەرالى كاسەم سولەيمانيدى ءولتىرۋى ەكى ەل اراسىنداعى ونسىز دا كۇردەلى قارىم-قاتىناستىڭ قايتا ورشۋىنە اكەلدى. تاياۋ شىعىس تاعى تۇراقسىزدىققا بەتتەدى. ەكى ورتادا ۋكراينالىق جولاۋشىلار ۇشاعى قۇلاپ, بورتتاعى 176 ادام قازا تاپتى. اپاتتان بىرەر ساعات بۇرىن يران اقش اسكەريلەرى مەن كواليتسيا كۇشتەرى شوعىرلانعان يراكتاعى بىرنەشە نىساندى ونداعان زىمىرانمەن اتقىلاعان ەدى. باسىندا ۇشاق تەحنيكالىق اقاۋ كەسىرىنەن قۇلادى دەلىنگەن. كەيىننەن يران ۇشاقتى بايقاۋسىزدا اتىپ العانىن مويىندادى. وسىلايشا ۇلكەن شىعىنعا اكەلگەن جانجالدىڭ قانشا ۋاقىتقا توقتاعانى بەلگىسىز. وتكەن عاسىردا باستالعان قوس ەل اراسىنداعى كۇردەلى جاعداي ارا-تۇرا شيەلەنىسە تۇسەتىنى بار. بالكىم اقش-تىڭ جاڭا پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ ۇستانىمى وزگەرەك بولار.
قاڭتار ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان تاعى ءبىر ءىرى ساياسي وقيعانىڭ نۇكتەسىن قويدى. ۇلىبريتانيا رەسمي تۇردە ەۋروپالىق وداقتىڭ قۇرامىنان شىقتى. Brexit دەپ ايدارلاعان ساياسي ءۇردىس جۇزەگە استى. دەگەنمەن ساۋدا-ساتتىق, كەدەن جانە وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسسوزدەر جىل سوڭىنا دەيىن ءجۇردى. جاقىندا عانا تاراپتار كەلىسىمگە كەلىپ, سوڭعى شەشىمگە كەلىستى. مىڭ بەتتەن تۇراتىن قۇجات ءالى جاريالانعان جوق. وندا ۇلىبريتانيا مەن ەو-نىڭ الداعى قارىم-قاتىناسى كورسەتىلگەن. 2016 جىلى باستالعان بۇل ايتۋلى وقيعا دا 2020-نىڭ ەنشىسىندە كەتەتىن بولدى.
جىل باسىنداعى العاشقى ايلاردىڭ ءوزى وسىنداي ماڭىزدى وقيعالارعا تولى بولدى. بىرەۋ بىرنەشە ايدا كۇندەلىكتى تىرشىلىگىمىز ادام تانىماستاي وزگەرەدى دەسە ەشكىم سەنبەس تە ەدى. ادامنىڭ ايتقانى بولا بەرمەيتىنىنە تاعى كوز جەتتى. جىل باسىنان بەرى قىتايدا بىرنەشە ادامنىڭ بەلگىسىز ۆيرۋس جۇقتىرعانى جايلى ءبىرلى-ەكىلى حابارعا ەشكىم نازار اۋدارا قويعان جوق. كەيىننەن تاڭنان كەشكە دەيىن تەك وسى ۆيرۋس جايلى اقپارات ىزدەپ تاۋسىلاتىنىمىزدى قايدان بىلەيىك؟ ال بۇل ۋاقىتتا قىتايدىڭ ۋحان قالاسىندا شىققان ىندەتتى ادامدار دۇنيە ءجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە تاسي باستادى. تاياۋ شىعىستا جاعداي ۋشىقتى, ودان كەيىن ەۋروپا ىندەت قۇرساۋىندا قالدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى 11 ناۋرىزدا ىندەتتى COVID-19 پاندەمياسى دەپ جاريالادى. ودان بەرى ىندەتتىڭ بىرنەشە تولقىنى بولىپ, ءار ەل قولىنان كەلگەنشە كۇرەسىپ باقتى. بىرەۋلەرى جەڭىل قۇتىلسا, كەيبىرى داعدارىسقا ۇشىراپ, تالاي ادامنىڭ ءومىرىن قۇتقارىپ قالا المادى. قازىر كوروناۆيرۋستى الەمدە 80 ملن-نان استام ادام جۇقتىرىپ, 1,7 ملن ناۋقاس قايتىس بولدى.
كەزىندە ددۇ باسشىسىنىڭ «بۇل – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ داعدارىسى ەمەس, پاندەميا بارلىق سەكتورعا اسەر ەتەدى» دەگەن ءسوزى انىق كەلدى. ەكونوميكالىق داعدارىس, جۇمىسسىزدىق, كەدەيلىك, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قيىندىقتار الەم ەلدەرىن ابىگەرگە سالدى. مەملەكەتتەردىڭ عانا ەمەس, ادامداردىڭ دا قۇندىلىقتارى وزگەرىپ, باسقا ماسەلەلەر كۇن تارتىبىنە شىقتى. مەملەكەتتىك داعدارىستان بولەك, پاندەميانىڭ ادام ومىرىنە, ءال-اۋقاتىنا, پسيحيكالىق كۇيىنە, قارىم-قاتىناسىنا قالاي اسەر ەتكەنىن ءالى دە زەرتتەۋ ماڭىزدى.
پاندەميا سالدارىنان جوسپارلاردىڭ تاس-تالقانى شىقتى. بيىل وتۋگە ءتيىس بولعان جازعى وليمپيا ويىندارى كەلەسى جىلعا شەگەرىلدى. تاريحتا وسىعان دەيىن كەيىنگە قالعان ءۇش ويىن دا I جانە II دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ كەسىرىنەن بولعان ەدى. العاش رەت ىندەتتىڭ كەسىرى وليمپيا ويىندارىنا ءتيدى. ودان بولەك ادەتتە استا-توك وتەتىن اشىلۋ جانە جابىلۋ سالتاناتىنىڭ قاراپايىم وتەتىنى بەلگىلى بولدى. بۇل جىلدى «داڭعازاشىلدىقپەن كۇرەس» دەپ تە اتاسا بولار ما ەدى؟!
تامىز ايى دا وڭاي باستالمادى. بۇل جولعى سۋىت حابار تاياۋ شىعىستان كەلدى. ليۆان استاناسى بەيرۋت پورتىندا جويقىن جارىلىستان 200-دەن استام ادام قايتىس بولدى. الەۋمەتتىك جەلى مەن باق-تا تاراعان سۋرەتتەر مەن ۆيدەولاردا اپوكاليپسيس كەلگەندەي جەرمەن جەكسەن بولعان عيماراتتاردىڭ بەينەسىن كورگەندە جان تۇرشىكتى. ىندەت از بولعانداي, بەيرۋتتىڭ اۋرۋحانالارى جاراقات العان 5 مىڭنان استام ادامعا تولدى.
بىرنەشە كۇننەن كەيىن الەم نازارى بەلارۋسكە اۋدى. بۇل ساياسي داعدارىسقا حالىقتىڭ پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ناتيجەسىمەن كەلىسپەۋى سەبەپ بولدى. بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنداعى نارازىلىقتار ەلدەگى ساياسي ماسەلەلەردىڭ شيەلەنىسكەنىن كورسەتتى. باسىندا بەيبىت شەرۋ رەتىندە باستالعان اكتسيا كەيىننەن كۇش كورسەتۋگە كوشتى. نارازى توپتىڭ تالابىمەن كەلىسپەگەن قايتا سايلانعان پرەزيدەنت لۋكاشەنكو جاعدايدى تۇراقتاندىرىپ, ميتينگكە شىققانداردى ۇيلەرىنە تاراتۋعا تىرىستى. بۇل تۇراقسىزدىقتىڭ سالدارى بەلارۋس بيلىگىنىڭ بەدەلىنە, ەكونوميكالىق جاعدايىنىڭ ۋشىعۋىنا الىپ كەلگەنى بەلگىلى. ەلدەگى نارازىلىق كوڭىل كۇي تولىعىمەن جويىلدى دەۋگە تاعى بولماس.
پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ تاعى بىرەۋىندە ساياسي احۋال كۇردەلەنە ءتۇستى. كورشىلەس قىرعىز ەلىندەگى پارلامەنت سايلاۋىنا قارسى نارازىلىق از ۋاقىتتا جانجالعا ۇلاسىپ كەتتى. قازاندا بولعان قىرعىز توڭكەرىسى اتانعان داۋدىڭ سوڭى ەل پرەزيدەنتى سوورونباي جەەنبەكوۆتىڭ ورنىنان كەتۋىمەن ءبىر-اق اياقتالدى. تارتىپسىزدىك سالدارى ەل ەكونوميكاسىنا اۋىر سوققى بولعانى بەلگىلى.
جالپى, بيىل نارازىلىقتان كوز اشپاعان ەلدەر قاتارى كوپ بولدى. حالىقتىڭ نەگە كوڭىلى تولمايتىنى دا تۇسىنىكتى. لاتىن امەريكاسى مەن افريكانىڭ كەي ەلدەرىندە دە بيلىكتىڭ پاندەمياعا قارسى كۇرەس شارالارىنا كوڭىلى تولماعاندار كوپ بولدى. ىندەت كوپ ەلدىڭ ونسىز دا كۇردەلى جاعدايىن ودان سايىن قيىنداتا ءتۇستى. حالىقتىڭ اقشا تابۋعا, وتباسىن اسىراۋعا مۇمكىندىگى بولماي, ەرتەڭگى كۇنىنە سەنىمسىز بولۋى وسىنداي ارەكەتكە الىپ كەلدى.
ودان بولەك جاقىندا ءتۇيىنى شەشىلگەن تاۋلى قاراباقتاعى قاقتىعىستى تاعى ايتپاي كەتپەۋگە بولمايدى. بۇرىننان شيەلەنىسكەن جاعدايدىڭ ءبارى ءدال بيىلعى جىلدى كۇتكەندەي كەزەك-كەزەك جارىلا باستادى ەمەس پە؟ شەشىمىن تاپقانعا دەيىن ەكى مىڭ سارباز بەن بەيبىت تۇرعىننىڭ ءومىرىن قيعان داۋدىڭ سالدارى ودان دا كوپ.
ساياسي وقيعالار جايلى ءسوز قوزعاعاندا اقش-تا وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋى مىندەتتى تۇردە ايتىلادى. الداعى جىلدان باستاپ اقش-تى دونالد ترامپ ەمەس, دەموكرات دجو بايدەن باسقارادى. دەگەنمەن حالىق نازارى قاتار سايلانعان ۆيتسە-پرەزيدەنت كامالا حارريسكە اۋدى. ول تاريحتاعى العاشقى ايەل ۆيتسە-پرەزيدەنت, ونىڭ ۇستىنە وزگە ناسىلدەن. باتىس ەلدەرىندە ناسىلدىك تەڭدىك ماسەلەسى اسا ماڭىزدى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن جاسىرىن ەمەس. اقش-تىڭ الداعى جىلدارداعى سىرتقى ساياساتى جاڭا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە بايلانىستى بولماق.
جىل سوڭى ءبىر جىل بويى اۋرەگە سالعان كوروناۆيرۋستىڭ ەمى تابىلعانى تۋرالى ءسۇيىنشى حابارمەن قاتار كەلدى. بار ءۇمىتىن ۆاكتسيناعا ارتقان حالىقتىڭ كوكەيىندە ەندى ۇمىتپەن قاتار كۇدىك پايدا بولدى. از ۋاقىتتا ۆاكتسينا جارىسىندا ۇزدىك بولۋعا تالپىنعان ەلدەردىڭ ونىمدەرى قانشالىقتى قاۋىپسىز ءارى ءتيىمدى؟
ءتورت جىلدا ءبىر كەلەتىن كىبىسە جىلىندا بولعان وقيعالارعا قىسقاشا شولۋ وسىنداي. كەلەر جىلى جاقسى جاڭالىقتاردىڭ جارشىسى بولۋدى جازسىن.