قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى, دەپ حابارلادى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
القالى كەڭەسكە نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارى جانە وبلىستار اكىمدەرى – قحا توراعالارى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, قحا كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى قاتىستى.
كۇن تارتىبىندە تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى, قحا توراعاسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى, سونداي-اق ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءرولى قاراستىرىلدى.
ءوز سوزىندە مەملەكەتتىك حاتشى «بۇگىن ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ ۋاقىتى كەلدى. 11 قاراشادا وتكەن اسسامبلەيا كەڭەسىندە ەلباسى ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس سالاسىندا جاڭا ينكليۋزيۆتى ساياساتقا سۇرانىس بارىن باسا ايتتى. اسسامبلەيا توراعاسى الداعى ۋاقىتتا قوعامنىڭ بىرىگۋ ۇدەرىستەرىن تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان شارالاردى ازىرلەۋ ماڭىزدى ەكەنىن تاپسىردى.
«قازاقستاننىڭ ەتنيكالىق جانە مادەني الۋان تۇرلىلىگىن – باسەكەلەستىك ارتىقشىلىققا جانە ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن دامۋىن نىعايتۋعا ارنالعان قۇرالعا» ترانسفورماتسيالاۋ قاجەتتىلىگى بەلگىلەندى.
بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ الەۋمەتتىك كاپيتالىن نىعايتۋ, ەتنوستار اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ جاڭا الاڭدارىن قالىپتاستىرۋ, ەتنيكالىق ماسەلەنى ساياسيلاندىرۋعا جول بەرمەۋ, ەتنيكالىق نەگىزدەگى كەز كەلگەن جانجالدى بەيتاراپتاندىرۋ ماڭىزدى ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. بۇل – بارلىق بيلىك ينستيتۋتتارى مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ماسەلەسى», دەپ اتاپ ءوتتى.
بيىل قىسقا مەرزىمدە ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق پروتسەستەردى باسقارۋعا قاتىستى ادىستەمەلەردى اۋىستىرۋعا باعىتتالعان اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ولار ينستيتۋتسيونالدى تۇردە انىقتالعان سيپاتقا يە بولىپ وتىر.
قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ 2020 جىلى ىسكە اسىرىلۋى قورىتىندىلانىپ, جۇمىستىڭ الداعى ۋاقىتتاعى باسىمدىق بەرىلەتىن باعىتتارى ايقىندالدى.
جاڭا جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, بىرقاتار جاڭا جوبالار ەنگىزىلدى, ونى تاجىريبەلىك تۇرعىدان تولىق قامتۋ جانە تەرەڭدەتۋ بويىنشا ارنايى جول كارتاسى ازىرلەندى. ونىڭ نەگىزگى ءمانى – ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ.
مەملەكەتتىك حاتشى قورىتىندىلاي كەلە: «بۇگىن ءبىز جاڭا VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار ۇسىنىپ وتىرمىز. مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ XXVIII سەسسياسىن شاقىرۋ تۋرالى وكىمگە قول قويدى, وندا 9 دەپۋتات سايلانادى.
اسسامبلەيانىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرىپ, بولاشاقتاعى قىزمەتى مەن ماقسات-مىندەتتەرىن قايتا قاراستىرۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. جاڭا جاعدايدا ءداستۇرلى قالىپتان شىعىپ, جاڭا جولدار قاراستىرىپ ۇيرەنۋ قاجەت. سوندىقتان اسسامبلەيا جانە پارلامەنت الدىندا جاقىن بولاشاقتا تۇرعان مىندەتتەردى تاعى ءبىر مارتە ناقتىلاپ, شەشۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
بىرىنشىدەن, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ وزەگىنە اينالۋى ءتيىس.
ەكىنشىدەن, ۇلتتىق جاڭعىرۋدىڭ باسىندا مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى تۇرۋى قاجەت.
قازاق ءتىلى – الەمدەگى ەڭ جىلدام دامىپ كەلە جاتقان تىلدەردىڭ ءبىرى. لەكسيكالىق جانە الەۋمەتتىك بازاسى كەڭەيىپ, جاڭا قارىپتىك كەسكىنگە كوشۋ الدىندا.
80% تۇلەكتەر قازاق تىلىندە ۇبت تاپسىرادى, ال اباي تىلىندە سويلەيتىن باسقا ەتنوس وكىلدەرى تاڭسىق ەمەس.
ءبىز بۇرىنعىداي قازاق ءتىلىن ساقتاۋ قاجەتتىگى تۋرالى ماسەلە كوتەرمەيمىز. قازاق ءتىلى – ەلىمىزدە ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس تىلىنە جانە بىرىكتىرۋشى فاكتورعا اينالۋى ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان.
بۇل – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى قول جەتكىزگەن ورتاق, اۋقىمدى ەڭبەگىمىزدىڭ جەمىسى.
ۇشىنشىدەن, قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت قۇرۋشى سۋبەكت رەتىندەگى مارتەبەسىن ءتۇسىنۋدى ناقتى ايقىنداۋ قاجەت.
قازاق حالقى باسقا ەتنوستار ءۇشىن ينتەگراتسيانىڭ تابيعي ورتالىعىنا, ۇلتتىڭ وزەگىنە اينالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار بارلىق ەتنوستار قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى بولىسەدى. بۇل بارلىق سىندارعا جاۋاپ بەرۋدىڭ جانە تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەردى دامىتۋدىڭ جالعىز جولى. بۇل تۇسىنىكتى قوعامدا تاراتۋ كەرەك.
تورتىنشىدەن, ەسكىرگەن كوزقاراستاردى ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتىڭ مودەرنيزاتسيالانۋى مۇمكىن ەمەس. پاندەميا جاۋاپكەرشىلىك پەن ءتارتىپتىڭ جوقتىعىن, كاسىبي قۇزىرەتتىلىكتىڭ, سالاۋاتتى ءومىر سالتىنىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتتى.
بىراق ەڭ ماڭىزدىسى, ەڭبەك – بۇل اقشا تابۋدىڭ مىندەتى ەمەس, ەڭ ۇلى يگىلىك, ءوزىن ءوزى تولىق تانۋ, الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناس جانە قوعامدى مويىنداتۋ مۇمكىندىگى ەكەندىگى بەلگىلى بولدى. اسسامبلەيانىڭ مىندەتى – ەڭبەك, جاۋاپكەرشىلىك, ءبىلىم جانە كاسىبي قۇندىلىقتاردى بەلسەندى ناسيحاتتاۋ.
بەسىنشىدەن, بيىلعى وقيعالار COVID-19 اياسىندا وربىگەن ينفودەميا نەمەسە ەتنوسارالىق قاتىناستار تاقىرىبىنداعى جالعان جاڭالىقتار بولسىن, حالىقتىڭ دەزينفورماتسياعا دەگەن وسالدىعىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتتى. بۇل مانيپۋلياتسيانى الىس ماقساتتار ءۇشىن مۇمكىن ەتەدى جانە ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – بۇقارالىق سانادا دەسترۋكتيۆتى وشپەندىلىككە قارسى مادەني جانە دىلدىك قالقان قۇرۋ» دەدى.
وتىرىس سوڭىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ 87-بابى جانە «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى» زاڭىنىڭ 10-بابىنا سايكەس, قحا كەڭەسى اسسامبلەيادان سايلاناتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا اسسامبلەيادان سايلاناتىن 9 ۇمىتكەردى ۇسىندى.
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسى ۇسىنعان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا ۇمىتكەرلەر:
ابدراحمانوۆ ساۋىتبەك ابدراحمان ۇلى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ ءVى شاقىرىلىمىنىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان دەپۋتاتى, قحا مۇشەسى. اميرحانيان اۆەتيك رۋبەنوۆيچ – باتىس قازاقستان وبلىسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, باتىس قازاقستان وبلىستىق «ماسيس» ارميان ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, قحا مۇشەسى. بۋلاروۆ يلياس يۋسۋپوۆيچ – جامبىل وبلىسى, قورداي اۋدانى سارتوبە اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى. دەمەنتەۆا ناتاليا گريگورەۆنا – «كوكشەتاۋ گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق ليتسەي-مەكتەبى» كمم ديرەكتورى. لي يۋري ۆيسساريونوۆيچ – «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كوللەكتورلار پالاتاسى» زتب توراعاسى, قحا كاسىپكەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى. نابيەۆ ۆاكيل گۋسەينوۆيچ – «باربانگ» كۇردتەر قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قحا مۇشەسى. وسين شاميل ابزالەتدينوۆيچ – «قازاقستاندىق تاتار جانە باشقۇرتتار كونگرەسى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى, قاراعاندى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, قحا مۇشەسى. توحتاسۋنوۆ ۆلاديمير يمتاحۋنوۆيچ – «جەتىسۋوبلگاز» جشس باس ديرەكتورى. حامەدوۆ ابيلفاس مۋسليموۆيچ – «ازەربايجاندىقتار قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, قحا مۇشەسى.