جاھاندانۋ, ءدىن جانە قازىرگى الەمدەگى ديالوگ ماسەلەلەرى تالقىلاندى

ءىس-شاراعا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءدىن ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى – ەرجان نۇكەجانوۆ, ۇلىبريتانيا, ۆاتيكان, برازيليا, پاكىستان, رەسەيدەن الەمدەگى جەتەكشى اقىل-وي ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرى بايانداما جاساپ قاتىستى. اتاپ ايتقاندا, دىنارالىق ديالوگ بويىنشا پاپالىق كەڭەستىڭ يسلام ىستەرى بيۋروسىنىڭ باسشىسى, مونسەنور (ۆاتيكان) - حالەد اكاشە, يسلاماباد حالىقارالىق يسلام ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ يسلامدى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى (پاكىستان) - موحاممەد زيا ۋل-حاك, «Woolf Institute» اتقارۋشى ديرەكتورى ( ۇلىبريتانيا) - ەستەر-ميريام ۆاگنەر, سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزى حاتشىلىعىنىڭ وزگە دە مۇشەلەرى, ورتالىقتىڭ سەرىكتەستەرى قاتىستى.

كونفەرەنتسيا بارىسىندا قازىرگى جاھاندانۋ ۇدەرىستەرى, قوعامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋدەگى مادەنيەتارالىق جانە دىنارالىق ديالوگ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. مەملەكەتتىك-كونفەسسيالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ىرگەلى, قولدانبالى عىلىمي جوبالاردى دامىتۋداعى ءدىني جانە عىلىمي-ساراپتامالىق قوعامداستىقتىڭ ءرولىنىڭ ءوسۋى قاراستىرىلادى.

ساراپشىلار سوڭعى ونجىلدىقتارداعى حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزىپ, قازىرگى قوعامدار اراسىندا دىندەر اراسىنداعى ديالوگتى نىعايتۋ, دىندەر اراسىنداعى ديالوگ پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى ىلگەرىلەتۋدە ەلدەر اراسىنداعى مادەني, عىلىمي بايلانىستاردى بىرىكتىرۋ قاجەتتىلىگى مەن دايىندىعىن ءتۇسىنۋدىڭ وڭ ديناميكاسىن كورسەتتى.

حالىقارالىق ساراپشىلار تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنداعى, ءتۇرلى كونفەسسيالار اراسىنداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ءتيىمدى مودەلىن قۇرۋداعى, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى اياسىندا الەمدەگى دىنارالىق جانە مادەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ايرىقشا ءرولى مەن كورنەكتى ۇلەسىنە  ەرەكشە نازاردى اۋداردى.

كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار ءبىراۋىزدان قازاقستان حالقىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن قۇتتىقتاپ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر اراسىنداعى جاھاندىق ديالوگتى دامىتۋداعى حالىقارالىق باستامالاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

«قازاقستاننىڭ مادەنيەت, دىندەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگ تاريحى عاسىرلاردان باستالادى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ التى سەزى وسى ەلدە ءوتىپ, ديالوگ الاڭىنا اينالعان مەكەن بولىپ قالىپتاسۋى زاڭدىلىق. بۇگىنگى تاڭدا كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ, ايماقتىق جانە جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ - قازاقستاننىڭ جالپى ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى», - دەدى وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى جانىنداعى يسلام وركەنيەتى ورتالىعىنىڭ حالىقارالىق ءبولىمىنىڭ باستىعى وليما گۋلياموۆا.

ادامزات ارقاشان ديالوگقا مۇقتاج. «ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا   قيىندىقتار ءجيى كەزدەسەدى. سوندىقتان دىندەردىڭ زاماناۋي وركەنيەتكە ىلەسۋى, ونىمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋى, ءدىن ليدەرلەرىنىڭ جاڭا تۇجىرىمدامالارعا اشىق بولۋى وتە ماڭىزدى», - دەدى ءال-ازحار يسلامتانۋ اكادەمياسىنىڭ باس حاتشىسى نازير مۇحاممەد مۇحاممەد ءال-نازير اياد.

رەسەي عىلىم اكادەمياسى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى ۆ.نەمچينوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇكىل الەم پاندەميا زارداپتارىنا قاراماستان, ەلدەر دىندەر, ۇلتارالىق قاتىناستاردى نىعايتۋعا كومەكتەسىپ, رۋحاني قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قوسۋى كەرەك. «پاندەميا بىزگە ۇلتتىق شەكارا ادامداردىڭ قوزعالىسىنا كەدەرگى بولا الاتىندىعىن كورسەتتى, بىراق مادەنيەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن شەكارا جوق» دەپ اتاپ ءوتتى ۆ.نەمچينوۆ.

«UniaoPlanetaria» كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى ەدۋاردو ۋيۆەر ءوز سوزىندە جاھاندانۋ جاعدايىندا ءدىني الەمنىڭ تابىستى دامۋىنىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن ايتىپ, قازاقستاننىڭ ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن دىندەردى بىرىكتىرىپ, ۇلكەن ىستەر اتقارىپ جاتقاندىعىن اتاپ ءوتتى.

بۇگىنگى تاڭدا ءدىني سەنىم ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى كوزدەرىنىڭ ءبىرى جانە ازاماتتىق قوعامداعى الەۋمەتتىك ارەكەتتىڭ ەڭ ۇلكەن قوزعاۋشىسى بولىپ تابىلادى. «قازاقستان وسى سالاداعى جاڭا كوشباسشى, ءارتۇرلى دىندەر مەن مادەنيەتتەر توعىساتىن ورتالىققا, ءبىر-ءبىرىن تۇسىنۋگە جانە قۇرمەت كورسەتۋگە باۋليتىن مەكەن بولۋعا بەتبۇرىس جاسادى. جاھاندانۋ ۇدەرىستەرى بىزگە ديالوگ ورناتۋعا, مادەنيەتتەر مەن دىندەر اراسىندا كوپىر قۇرۋعا, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن دوستىقتىڭ نەگىزى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن», - دەدى «Woolf Institute» ينستيتۋتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ەستەر-ميريام ۆاگنەر.

كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتىپ, ورىس-اراب عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديالوگ جانە قاقتىعىستاردى شەشۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى حاليد ابۋ حاسان «تولەرانتتىلىق - بۇل الەمنىڭ كونستيتۋتسياسى. بىزگە تەپە-تەڭدىك كەرەك, بىزگە باسقا ادامدارعا دەگەن سەنىمىمىزدى نىعايتىپ, ءتۇسىنۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاھاندانۋ مەن ءبىلىم قاجەت», - دەدى.

شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ سوزدەرىن قورىتىندىلاي كەلە, كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ جونىندەگى ن.نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى - التاي ابيبۋللاەۆ جاھاندىق تۋربۋلەنتتىك جاعدايىندا الەمدە جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ پايدا بولۋى - قازىرگى زامانعى دىنارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار تەرەڭ قايتا باعالانۋ مەن ترانسفورماتسيادان ءوتىپ جاتقانىن باسا ايتتى. وسى تۇرعىدا دىندەر مەن وركەنيەتارالىق دامۋ ماسەلەلەرىن جان-جاقتى زەرتتەۋگە مامانداندىرىلعان عىلىمي-ساراپشىلىق قوعامداستىقتىڭ, ۇلتتىق جانە حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن ورتالىقتارىنىڭ ءرولى ارتىپ كەلەتىنىن جەتكىزدى.

«دىنارالىق ديالوگ پەن وركەنيەتتەر سەرىكتەستىگى تەك ۇراندار بولماۋى كەرەك. ءبىز ۇلتتىق جانە جاھاندىق دەڭگەيدە شەشىم قابىلداۋدا ءتۇرلى مۇددەلەردى ۇيلەستىرۋدىڭ بارلىق تاسىلدەرىن, ادامداردىڭ مورالدىق سەزىمىن, ءومىر سالتىن, ۇلتتىق جانە ءدىني داستۇرلەرىن قۇرمەتتەۋمەن بىرىكتىرەتىن الەمدىك ءتارتىپتى قۇرۋىمىز كەرەك. جاھاندانۋ ءداۋىرى كورسەتىپ وتىرعانداي, ديالوگ جانە تولەرانتتىلىق مادەنيەتى قازىرگى الەمنىڭ باستى قۇندىلىق باعدارى بولادى », - دەدى التاي ابيبۋللاەۆ.

حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قاتىسۋشىلار كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگ ماسەلەلەرىن ودان ءارى زەرتتەۋ, دىنارالىق پروبلەمالاردى شەشۋدە ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ تۇراقتى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىنىڭ وتىرىستارى جانە ونىڭ ينستيتۋتتارى شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىق بويىنشا ءتيىستى پراكتيكالىق ۇسىنىستار ازىرلەدى.