جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە كۇش بىرىكتىرۋ ماڭىزدى

مۇنىڭ سەبەبى بۇۇ-نىڭ ما­لىمەتتەرى بويىنشا پارانىڭ جىل سايىنعى كولەمى ءبىر تريلليون دوللارعا باعالانۋىندا بولىپ وتىر. الەمدىك ەكونوميكا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ سالدارىنان بۇدان بولەك تاعى دا 2,6 تريل­ليون دوللارعا زارداپ شەگەدى. بۇل قا­راجات جاھاندىق ءىجو-ءنىڭ بەس پايىزىنان استامىن قۇرايدى. بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ (بۇۇ دب) دەرەكتەرى بويىنشا دامۋشى ەلدەردە سىبايلاس جەم­­­قورلىققا بايلانىستى شى­عىن كولەمى دامۋ ماقساتتارىنا ار­نالعان رەسمي كومەك كولەمىنەن ون ەسە اسىپ تۇسەدى. ال پاندە­ميا جاعدايىندا سىبايلاس جەم­قور­لىق كورىنىستەرىنەن تۋىندايتىن قاۋىپ ءتىپتى ۇدەي ءتۇستى.

سىبايلاس جەمقورلىق بار­لىق قو­عامدارداعى الەۋمەتتىك-ەكو­نومي­كالىق دامۋعا نۇقسان كەل­تىرەدى. قاي ەلدىڭ, قاي ءوڭىر­دىڭ, قاي قوعامنىڭ بولسىن, سى­بايلاس جەم­قورلىققا قارسى تۇرا الاتىن  يممۋنيتەتى جوق. ولاردىڭ قاتارىنا قازاقستان دا بار.

2013 جىلدان باستاپ «جاڭا­رۋ» سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى جال­­پىۇلتتىق قوزعا­لىسى» سىبايلاس جەمقور­لىق­قا قارسى باعىتتاعى رەس­پۋب­ليكالىق تاۋەل­سىز قوعامدىق ساراپتاما ۇيى­مى جۇمىس ىستەيدى. قوز­عالىس بەل­سەندىلەرىنىڭ كوپ­شىلىگى وب­­لىس­تاردىڭ ادەپ كەڭەستەرى مەن قو­عامدىق كەڭەس­تەرىنىڭ قۇرا­مىنا ەن­گىزىلگەن. جىل سايىن قوز­عالىس سىباي­لاس جەمقورلىققا قار­سى جۇز­دەگەن ءىس-شارا مەن اكتسيا وتكىزەدى. «جاڭارۋ» سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا با­عىت­تالعان بىرقاتار باستامالاردى ۇسىندى, ونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىنا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جۇرگىزىلەتىن ساراپتامانى قايتا جاڭعىرتۋ, قوعامدىق كەڭەس­تەردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, ءبىرىنشى باسشىلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جۇرگىزىلەتىن جۇ­مىستار ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىگىن كۇشەي­تۋ, قارا­ماعىنداعىلار سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس جا­ساعان جاع­دايدا وتستاۆكاعا كەتۋدى مىندەتتەۋ جانە تاعى باس­قالار.

قوزعالىستىڭ اتقارىپ جات­قان جۇمىستارى وڭىرلەر دەڭ­گەيىندە دە, سونداي-اق ورتالىق دەڭگەيدە دە مويىن­دالىپ, تانىلدى. سى­باي­­لاس جەمقورلىققا قارسى ۇسى­نىستارى­مىزدىڭ بارلىعى بىردەي قولداۋ تاپپاي وتىرسا دا, بۇل – ءبىزدىڭ جاقتاس­تارىمىز بەن بەلسەندىلەرىمىزدىڭ وزەك­تى ماسەلەلەردى شەشۋگە جانە سىبايلاس جەمقورلىققا يتەرمەلەيتىن سەبەپتەردى انىق­تاۋعا باعىت­تال­عان جۇمىسى­مىزدىڭ ناتيجەسى. ماسەلەن, سوڭعى ەكى جىل ىشىندە جال­پىۇلتتىق قوزعالىس 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى ەرە­جەلەرىن قايتا قاراۋدى ۇسىنىپ كەلەدى, ويتكەنى ونىڭ جەكەلەگەن تارماقتارى مورالدىق تۇر­عىدان ەسكىرگەن نەمەسە قا­زىر­گى كەزدە ورىندالىپ, ءوز ماق­سا­تىن اتقارعان. قازاقستان پرە­­زيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ ساي­لا­ۋال­دى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوس­پارىنىڭ 12-تارماعىنا ساي­كەس 2019 جىلعى قىركۇيەكتە سى­­­بايلاس جەمقورلىققا قارسى سترا­­تەگياعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ كوز­دەلدى. الايدا سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جو­نىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان ءبىزدىڭ ۇسى­نىستارىمىزدى «وزەكتى ەمەس» دەپ سانادى. ازاماتتىق قوعامنىڭ باستامالارىنا «قۇلاق اسپاۋ», نەمقۇرايدىلىق, وكىنىشكە قاراي, شەنەۋنىكتەردىڭ جۇرتشىلىقپەن قارىم-قاتى­نا­سىنداعى باسىم سيپات, ادەتتەگى ۇيرەنشىكتى جاعداي بولىپ قالىپ وتىر.

2019 جىلعى سىبايلاس جەم­­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جو­­نىندەگى ۇلتتىق باياندامانى تال­داي وتىرىپ, ءبىز نازار اۋدارۋ­دى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار كۇر­­دەلى ماسەلەنى اتاپ وت­تىك. باياندامادا سىبايلاس جەم­قور­لىققا قارسى كۇرەستە قول جەتكىزگەن وڭ جەتىستىكتەردەن باس­قا قانداي دا ءبىر تۇيتكىلدى ما­سەلەلەر كوتەرىلمەگەن. ءىس جۇ­زىندە بايانداما اتقارىلعان جۇ­مىستاردىڭ ەسەبى سەكىلدى بولىپ شىققان. ۇسىنىلعان ماتەريال­دار بولاشاقتا سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى كۇرەستىڭ الدىن الۋ شارالارىن دايىنداۋ ءۇشىن تولىققاندى پايدالانى­لا المايدى, ويتكەنى مۇندا ەل­دەگى جانە وڭىرلەردەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس احۋا­لى بويىنشا جاسالعان بول­جامدار جوق. سوندىقتان جال­پىۇلتتىق قوزعالىس بۇۇ-نىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كونۆەنتسياسىن ورىنداۋ جو­نىندەگى ەلدىك ەسەپتى دايىنداۋ ۇلگىسى ارقىلى پرەزيدەنتكە بايان­­داما دايىنداۋ فۋنكتسياسىن مەملەكەتتىك ورگانداردان تاۋەل­سىز ساراپشىلارعا بەرۋ قا­­­­جەت دەپ سانايدى. سىبايلاس جەم­قورلىق جاعدايىن جانە ءتيىستى ورگاندار جۇمىسىنىڭ تيىم­دى­لىگىن وبەكتيۆتى باعالاۋ عانا پار­مەندى شارالاردى قابىلداۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا سىبايلاس جەم­­قورلىققا قارسى قىزمەتتىڭ با­سىم با­عىتى – سىبايلاس جەم­قورلىقتى جازالاۋ شارالارى ارقىلى جەڭۋ. ارينە, سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كۇ­رەس جازالاۋ شارالارىن قولدانۋدى كوزدەيدى. الايدا مۇندا ما­سەلە, شىنتۋايتىنا كەلگەندە, ال­دەقايدا تەرەڭىرەك. بۇل – مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ۇنەمى كور­سەتىپ وتىراتىنىنداي, مەم­لە­كەت ينستيتۋتتارىنىڭ اشىق­تىعى جانە ونىڭ قوعامنىڭ با­­قىلاۋىندا بولاتىندىعى, سون­داي-اق مەملەكەت قىزمەتىندەگى ادام­داردى ىنتالاندىرۋ ماسە­لەسى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس شىن مانىندە جال­پى­ۇلتتىق ءىس بولۋى ءتيىس, مۇندا پوپۋليزمگە, ناۋقان­شىل­دىققا ورىن جوق. «سىبايلاس جەم­­قورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭدا بارلىق مەملە­كەتتىك ورگانداردىڭ وسى الەۋمەتتىك ز ۇلىمدىققا قارسى كۇرەسۋ مىندەتى كوزدەلگەنىنە قا­­را­ماستان, بۇل قىزمەتتى تەك سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى عانا جۇر­گى­زەدى. قيسىنعا سالساق, مەم­لە­كەتتىك اپ­پاراتتاعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل قىزمەتى كوش باستاۋى ءتيىس مەم­لەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنت­تىگى­نىڭ ءوزى, شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بۇل پروتسەستەن شىعىپ قالعان. مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى تۋرالى ەرەجەگە سايكەس ونىڭ قۇزىرەتىنە جاتپايدى.

كەرىسىنشە, ناق وسى مەم­لە­كەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنت­تىك كادر­لارعا پاتريوتتىق تاربيە بەرۋگە كو­بىرەك كوڭىل ءبولۋى, ول مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەردىڭ ءوز ارىپتەستەرى اراسىندا سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنىڭ ور­نىعىپ, قالىپتى جاعدايعا اي­نا­لۋىن قابىلداي المايتىنداي سەزىمىن قالىپتاستىرۋعا نە­گىز­دەلۋى ءتيىس. ءاربىر مەملەكەتتىك قىز­مەتشىگە پوليگرافتا تەكسەرىپ قا­راۋ ناتيجەلەرىنە نەگىزدەلگەن پسي­حولوگيالىق كارتا جاسالۋى ءتيىس.

وسى جىلدىڭ قازان ايىندا اقپارات جانە قوعامدىق دا­مۋ مينيسترلىگى قوعامدىق كە­­ڭەسىنىڭ وتىرىسىندا ونىڭ وكىل­دەرى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى ۋاكى­لەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىنە سىل­تەمە جاساي وتىرىپ, سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى قىزمەتتەن الشاق­تاتىلدى. مۇنداي ۇستا­نىم بار­لىق مەملەكەتتىك ورگان­دارعا ءتان. بۇل قىزمەتتەگى ۆەدوم­ستۆولىق مونوپوليا, جالپى مونو­پوليا سياقتى, شەكتەۋ قويىپ, باس­تامالاردى تۇنشىقتىرۋعا اكەپ سوعادى.

تەك جازالاۋ شارالارىن عا­نا قولدانۋ ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ون­داعان جىل بويى تۇبەگەيلى نا­تيجەگە جەتكىزگەن جوق.

جازالاۋ دا سىبايلاس جەم­قورلىقتىڭ نىساناسىنا اينالاتىنىن ەستەن شىعارماعان ءجون. بۇعان پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا باس­تاما جاسالعان جانە بيىل قىلمىستىق زاڭعا ەنگىزىلگەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىق مىنەز-قۇ­لىقتى ارانداتقانى ءۇشىن تارتاتىن جاۋاپكەرشىلىگىن كوزدەيتىن وز­گەرىستەر دالەل بولىپ وتىر.

پرەزيدەنتتىڭ 2020 جىل­عى قىر­كۇيەكتەگى «جاڭا جاع­دايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى جول­داۋىندا جاريا ەتىلگەن باستامالاردى قولداي وتىرىپ, ءبىز سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى ودان ءارى كۇشەيتۋ بويىنشا ناقتى شارالاردى ۇسىندىق.

سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى ­جالپىۇلتتىق قوزعالىس سىباي­لاس جەمقورلىقتىڭ تۇبەگەيلى سە­بەپتەرىن جويۋ جانە قوعامعا ادال قىزمەت ەتۋگە دايىن ازاماتتاردى ىن­تالاندىرۋ مەملەكەتتىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى جەڭۋىنە كومەك­تەسەتىنىنە سەنەدى. ءوز ۇسى­نىستارىمىزدى ازىرلەي وتىرىپ, ءبىز جولداۋدىڭ «ناتيجەنىڭ پروتسەستەن باسىم ەكەنىن انىقتاۋدى ماقسات رەتىندە قويۋ كەرەك» دەگەن تەزيسىن نەگىزگە الدىق, ويتكەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن باستامالارىن ىسكە اسىرۋدا ماقساتقا جەتۋدىڭ ورنىنا ولاردى قىزۋ ورىنداۋ پروتسەسى ەتەك الدى. بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداۋ بويىنشا وتىرىستار مەن كەڭەستەردى كەڭىنەن كورسەتۋ, ولاردىڭ ورىندالۋى بويىنشا سانسىز جوسپارلار مەن باسقا دا باعدارلامالىق قۇجاتتار كو­­بىنەسە ولاردىڭ ماقساتتارى سە­كىل­دى قابىلدانادى.

ءسىرا, جەكەلەگەن مەملەكەتتىك باع­دارلامالاردىڭ, ونىڭ ىشىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ستراتەگياسىن ورىنداۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوس­پارلارىنىڭ تيىمسىزدىگىنىڭ سەبەبى دە وسىندا جاتقان بولار.

كوپ جىلداردان بەرى كۆا­زي­مەم­لەكەت­تىك سەكتوردىڭ تيىم­سىزدىگى مەن شى­عىندىلىعى ايتىلىپ كەلەدى. ۇكىمەت ولاردىڭ قىزمەتىن باسقارۋدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن «جەڭىل-جەلپى» شارالار قابىلدادى, ولار وسى ۇيىمدار­داعى ۇرلىق پەن قىزمەت بابىن تەرىس پايدالانۋعا توسقاۋىل بولا المادى.

ءبىز كۆازيمەملەكەتتىك سەك­تور­­دىڭ كاسىپورىندارىن باس­قارۋدى رەگلا­مەنتتەيتىن جەكە زاڭ قابىلداۋ مەم­لەكەتتىك اك­تيۆتەردى ۇقىپتى پايدا­لا­نۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز. اك­تسيو­نەرلىك قوعامدار مەن جاۋاپ­كەرشىلىگى شەكتەۋلى جانە قو­سىمشا جاۋاپكەرشىلىگى بار سەرىك­تەستىكتەر تۋرالى زاڭدار جەكە كا­پيتالعا باعىتتالعان جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋعا اشىق بولۋى ءتيىس قاجەتتى مينيمۋمدى بەل­گىلەيدى.

كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورعا بايلانىستى ايتار بولساق, مەم­­لەكەتتىك اكتيۆتەرگە جانە ولاردىڭ جارعىلىق كاپيتا­لىنا بيۋدجەت ەنگىزگەن قارا­جاتقا قاتىستى اي­لا-شارعى­لاردى بولدىرمايتىن مەيلىنشە قاتاڭ باسقارۋ جۇيە­سى قاجەت. كۆازي­مەملەكەتتىك سەك­تور – جەكە­مەنشىك ەمەس, ول سالىق تولەۋ­شىلەر مەن ەلىمىز ازامات­تارىنىڭ مەنشىگى ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك.

«مەملەكەتتىك كورپوراتسيالار مەن ۇيىمدار تۋرالى» زاڭ مەملەكەت قاتىساتىن كاسىپ­ورىن­داردىڭ نەگىزگى قىزمەتى بولۋعا ءتيىس. بۇل زاڭ م ۇلىكتى يەلىك­تەن شىعارۋ, ءىرى مامى­لەلەر جاساۋ جانە قا­رىز الۋ, قار­جىلىق سىيىمدى ينۆەس­تيتسيا­لىق جو­بالاردى ىس­كە اسىرۋ جو­نىن­­دە شەشىمدەر قا­بىلداۋ ءتار­تى­بىن ايقىنداۋى جانە وسى ۇيىم­­داردىڭ باسقارۋ ورگان­دارى­­نىڭ مەملەكەت پەن قوعام ال­­­دىن­­داعى ەسەپتىلىگىن ەنگىزۋى ءتيىس.

زاڭداردى بۇزعانى جانە مەم­لەكەتتىك اكتيۆتەر مەن قار­جى­ قاراجاتىن پايدالانۋ كە­زىن­دە زالال كەلتىرگەنى ءۇشىن وسى ۇيىم­دار سالاسىندا جۇ­مىس ىستەيتىن سا­لالىق مينيستر­لىكتەر مەن ۆەدوم­ستۆولاردىڭ بىرلەسكەن ورتاق جاۋاپك­ەرشى­لىگىن قاراستىرۋ قا­جەت.

قوعامدىق كەڭەستەردىڭ قىز­مەتىن جەتىلدىرۋ تۋرالى تاپسىر­ما بولىگىندە ءبىز ۇكىمەتتىڭ 2019 جىلعى قاراشادا, ياعني پرەزي­دەنتتىڭ حالىققا جول­داۋ ارناۋىنا دەيىن ون اي بۇ­رىن باس­تاماشىلىق ەتكەن پار­لامەنتتىڭ قاراۋىندا جاتقان «قو­عام­دىق كەڭەستەر تۋرالى زاڭ­ناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ونى ورىندالدى دەپ تانۋعا نەگىز بولا المايدى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قار­­سى جال­پىۇلتتىق قوزعالىس قو­عام­دىق كە­ڭەستەردىڭ قىزمەت سالاسى ەداۋىر كە­ڭەيتىلۋى ءتيىس جانە قۇجاتتاردىڭ باع­دار­لامالارىن ىسكە اسىرۋ مەن بيۋدجەتتىك باع­دارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋدەن باس­قا, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور كاسىپ­ورىندارى قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ, ونىڭ ىشىندە ولاردىڭ قىزمەتىنە تسيفر­لاندىرۋدى ەن­گىزۋ ماسەلەلەرىن قوزعاۋى ءتيىس دەپ سانايدى.

قوعامدىق باقىلاۋ ەڭبەك, ما­تە­ريالدىق رەسۋرستار مەن مەم­لەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىن­­داۋعا باعىتتالعان اقشا قارا­جاتىن پايدالانۋعا; جەر رە­سۋرس­تارىن پايدالانۋ مەن بولۋگە جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋعا قول­دانى­لۋى ءتيىس. كەڭەستەر مەم­لەكەت­تىك جانە قار­جىلىق ءتار­تىپتى بۇ­زۋ­شىلىقتارعا, جەر­­شىلدىك, ۆەدوم­ستۆولىق كوزقاراس كورىنىستەرىنە قارسى كۇرەس جۇر­گىزۋى ءتيىس. كەڭەس­تەر قىزمەتىنىڭ ما­ڭىزدى باعىتى مەملەكەتتىك اپ­پارات­تىڭ جۇمىسىن جە­تىلدىرۋ, قا­بىلدانعان شەشىمدەردى ورىن­داۋ, سونداي-اق لاۋازىمدى تۇل­عالاردىڭ زاڭنامالاردى ساق­تاۋى بولۋى ءتيىس.

قوعامدىق باقىلاۋدى مي­نيسترلىكتەر مەن وبلىستار دەڭ­گەيىندە عانا ورناتۋ – جارتىلاي شارا. مەم­لەكەتتىك باس­قارۋدىڭ بارلىق دەڭ­گەيلەرىندە: مينيسترلىكتەردىڭ ۆەدوم­ستۆو­لارىنان باستاپ وكرۋگتەر مەن كەنتتەردىڭ اكىم­دىك­تەرىنە دەيىن باقىلاۋ قاجەت. قوعامدىق كەڭەستەردىڭ ەسەپتىلىگىن وكىلدى ور­گان­داردىڭ: ورتالىقتا – ما­جىلىستە, ال جەرگىلىكتى جەرلەردە – ءماس­ليحاتتار مەن حالىق جينالىستارىنا جاتقىزعان دۇرىس.

2021 جىلدان باستاپ مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن سۋديالاردى وزدەرىنىڭ كىرىستەرى تۋرالى دەكلاراتسيالارىن جا­ريا­­لاۋعا مىندەتتەيتىن سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى زاڭ­نا­ما نورما­لارى قولدا­نىسقا ەنگى­زىلەدى. الاي­دا وسى مۇ­راعاتتىق شارا­لاردى تاجىريبەگە ەنگىزۋ بو­­يىنشا دا­يىندىق جۇمىس­تارى جۇرگىزىل­مەيدى. مەملە­كەت­تىك قىز­مەت ىستەرى جانە سى­باي­لاس جەم­قورلىققا قارسى ءىس-قي­مىل اگەنت­تىكتەرى ءوزارا تى­عىز ءىس-قيمىلدا لاۋازىم­دى ادامداردىڭ وسى نور­ما­لار­دى مۇلتىكسىز ورىنداۋىن قام­تاماسىز ەتۋگە جانە جۇرت­شى­لىق­تىڭ وسى اقپاراتقا ەر­كىن قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.

بۇدان باسقا, ءبىز ەكونوميكانى دەوففشورلاۋ جانە شەتەلدىك يۋريسديكتسيادان قاراجاتتى قاي­تارۋ; مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ­دى جەتىلدىرۋ, سىبايلاس جەم­­­قور­لىققا قارسى ساياساتتى ىسكە اسىرۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىق تا­ۋە­­­كەل­دەرىنە ۇشىراۋ بويىنشا مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ, سون­داي-اق كۆا­زيمەملەكەتتىك سەك­تور­دىڭ رەيتينگىن ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزدىك, الايدا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپ حاتىنا سايكەس مۇددەلى مينيسترلىكتەرگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, ولار نە وزەكتى ەمەس, نە نەگىزسىز دەپ تا­نىل­دى.

سىبايلاس جەمقورلىققا قار­سى كۇرەس ماسەلەلەرى جانە سى­بايلاس جەمقورلىققا قارسى زاڭ­نامانى جەتىلدىرۋ جونىندەگى شا­رالار بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭ­داۋلار وتكىزۋ تۋرالى ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز قابىلدانبادى: «...كونستيتۋتسياعا جانە «پار­لا­مەنت جانە ونىڭ دەپۋتات­تا­رىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونس­تيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس پارلامەنت ماجىلىسىنە سىباي­لاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس ماسەلەلەرى بويىنشا پار­لا­مەنت­­تىك تىڭداۋلار وتكىزۋ فۋنك­تسيا­سى جۇكتەلمەگەن». وسى­لايشا, مەم­لەكەتتىك ورگان تارا­پىنان بەرىلگەن جاۋاپ حات, پار­لامەنتتىڭ قۇزىرەتىن شەكتەدى.

9 جەلتوقساندى حالىقارالىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى بۇۇ باستاماسىنا قايتا ورالا وتىرىپ, قازاقستان 2008 جىلى راتيفيكاتسيالاعان جانە ءوز زاڭناماسىنىڭ ءبىر بولىگى دەپ تانىعان بۇۇ سىباي­لاس جەم­قورلىققا قارسى كونۆەن­­تسيا­سىنىڭ 13-بابىنا سايكەس مەملەكەت «...ازاماتتىق قوعامنىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ سى­بايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا جانە وعان قارسى كۇ­رەسكە قوعامنىڭ سىبايلاس جەم­قورلىقتىڭ قاۋىپتى سيپاتىن, فاكتىسىن, سونداي-اق ونى تۋدىراتىن قاۋىپ-قاتەرلەردى ءتۇسىنۋىن تەرەڭدەتۋ ءۇشىن بەلسەندى قا­تىسۋىنا جاردەمدەسۋى ءتيىس» ەكە­نىن مينيسترلىكتەر قىزمەت­كەرلەرىنىڭ ەسىنە سالعىم كەلەدى.

«جاڭارۋ» سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى جالپىۇلتتىق قوزعالىسى بارلىق مەملەكەتتىك ورگان مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­ اراسىنداعى ديالوگ پەن سىندارلى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ءار­دايىم قولدايدى. ءبىزدىڭ ءومىرى­مىزدىڭ بارلىق سالاسىنداعى بو­لاشاق وڭ ىلگەرىلەۋلەر ناق وسى بىرلىككە نەگىزدەلگەن.

ورالباي ابدىكارىموۆ,

«جاڭارۋ» رقب توراعاسى