ءۇشىنشى تولقىن: كەزەك ۆاكتسينالاۋعا كەلدى مە؟

ازيادا ناۋقاستار سانى بويىن­شا كوش باستاپ تۇرعان – يران. پان­دەميانىڭ ءبىرىنشى تولقىنىندا دا يراندا ناۋقاستار سانى كۇن ساناپ وسكەن-ءدى. ددۇ ءۇشىنشى تولقىن دەپ جاريالاعان كەزەڭدە ۆيرۋس­تان قايتىس بولعاندار سانى 50 000-عا جەتىپ جى­عىلدى. ۇكىمەت كا­رانتين جاريا­لاپ, قوعامدىق ورىن­داردىڭ جۇمىسى­نا شەك­تەۋ قويعان. مەملەكەتتى ايماق­تارعا ءبولىپ, ناۋقاستار سانى تومەن, قاۋىپسىز ايماقتى «اق» دەپ بەلگىلەپ, ناۋقاستار سانى كۇن ساناپ ءوسىپ, شەك­تەۋ­لەرى كوپ قالالاردى «قىزىل» دەپ كورسەتتى. «اقتان» «قى­زىلعا» ءوتىپ جات­قان, جاعدايى تۇ­راقسىز قالالار «كۇل­گىن» دەپ بە­كى­تىلدى. قازىرگى تاڭدا يران­نىڭ 278 قالاسى «كۇلگىنگە» بويال­دى. بۇل دە­گەنىمىز ەلدەگى احۋالدىڭ بۇ­دان دا كۇر­دەلەنۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى.

ەلدەگى جالپى جاعدايدان بۇرىن حا­­لىقتىڭ سالعىرتتىعى الاڭداتادى. ويت­كەنى كوروناۆيرۋسپەن كۇرەس ۇلت­تىق قىز­مەتىنىڭ وكىلى اليرەزا ءراي­سيدىڭ ايتۋىن­شا, قوعامدىق باقىلاۋ كە­زىندە اۆتو­بۋسپەن ساپارلاماق بول­عان 6 400 جولاۋ­شىدان كوروناۆيرۋس انىقتالعان. ياعني يراندىقتار ۆيرۋستىڭ تارالۋىن تەجەۋ, الدىن الۋ سىن­دى شارالارعا سالعىرت, الەۋ­مەتتىك جاۋاپكەرشىلىككە ءمان بەر­مەيدى دەگەن مالىمدەمە جاسادى ۇكى­مەت وكىلى.

حالىق مۇنى كۇنكورىستىڭ قا­مى­مەن, نان تابۋمەن اقتايدى. «ساق­تىق شارالارىن قولدانىپ, اباي بولۋعا تىرىسامىز. بىراق جۇمىسقا بارۋىمىز كەرەك», دەيدى تۇرعىندار. رەسمي ستاتيس­تيكا ناۋقاستار سانىنىڭ كۇ­نىنە 15 مىڭعا جەتەتىنىن كورسەتتى. ەل­دەگى ۆيرۋس جۇق­تىرعانداردىڭ جالپى سانى 1 ملن 300 مىڭان استام.

رەسەي جاپپاي ۆاكتسينالاۋدى باس­تادى. ماسكەۋدە ارنايى ورتالىقتار اشى­لىپ, ۆيرۋس جۇقتىرۋ قاۋپى جو­عا­رى قىز­مەتكەرلەرگە ۆاكتسينا جا­ساۋعا كى­رىستى. رەسەيلىك باق-قا سۇيەن­سەك, ەل بو­يىنشا 70 اۋرۋحانا ۆاكتسي­نا سالا الادى.

ۆيرۋسقا قارسى قۇرالدىڭ رەسەيدە جا­سالعانىن اتاپ وتكەن ءجون. رەسەي ۇكى­مەتى ۆاكتسينانى الدىمەن مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرى, مۇعالىمدەر, الەۋ­مەتتىك قىز­مەتكەرلەر مەن ۆي­رۋس­تىڭ تارالۋ قاۋپى جو­عارى ورىن قىز­مەتكەرلەرى سالدىراتىنىن مالىم­دەدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل ۆاكتسينا وكسفورد زەرتحاناسى دايىنداپ جاتقان Oxford-AstraZeneca ۆاكتسيناسىمەن بىردەي, ياعني 2 ينەكتسيا سالىنادى. ەكى ينەكتسيانىڭ اراسى 21 كۇن بولۋى ءتيىس.

كورشىلەس ەلدە دە جاعداي ءماز ەمەس. كۇنىنە 30 مىڭعا جۋىق ناۋقاس تىركە­لىپ, پاندەميا باستالعالى 2,5 ملن ادام ۆيرۋس جۇقتىرعان. ايتا كەتەتىن جايت, رە­سەيلىك ۆاكتسينا ناتيجەسى 42 كۇندە بىلىنەدى.

الدا روجدەستۆو مەرەكەسى. بۇل ­مە­ي­­­رامنىڭ ەۋروپالىقتار ءۇشىن قان­داي­ ماڭىزدى ەكەنى ءدۇيىم جۇرتقا اۋەل­­دەن بەلگىلى. بيىلعى مەرەكەنىڭ بۇعان دەيىن­گىلەردەن وزگەشە بولارى ءسوزسىز. ەۋرو­پاداعى جاعدايى بارىن­­شا تۇ­­راقتى ەل­دەردىڭ ءبىرى – پورتۋگا­ليا. الايدا پور­تۋگاليا ۇكىمەتى 120-دان اسا مۋ­ني­تسي­پاليتەتىنىڭ قاۋىپ­تى اي­ماققا اينالعانىن مالىمدەدى. اتالعان مۋني­تسيپاليتەتتەردە حا­لىق­تىڭ 70 پايى­زى شوعىرلانعان. سون­دىقتان حا­لىققا سەبەپسىز ۇيدەن شى­عۋعا بولمايدى. بيلىك بيىلعى مەرەكە ۇيدە تويلاناتىنىن حابارلادى. 319 مىڭ­نان استام ناۋقاس تىركەلگەن ەلدە, بۇگىن تاعى 6 087 ادامنان ۆيرۋس تابىلدى.

نيدەرلاند ۇكىمەتى ۇيگە كەلەتىن قوناق سانىنا دا شەكتەۋ قويدى. بۇ­دان بىلاي ۇيگە ءۇش ادامنان ار­تىق ادام كەلۋگە تىيىم سالىنعان. امستەردام 550 مىڭ ادامنىڭ دەرتكە دۋشار بولعانىن ايتتى.

يتاليا دا پاندەميا كەزىندە ءجيى اتا­لا­تىنداردىڭ قاتارىندا. اۋەل باستا ناۋقاستار سانى كۇرت ءوسىپ, جاپپاي ۇيدە وتىرۋعا ءماجبۇر بولعان يتا­ليا­لىق­تار وسى جولى دا سول كۇيدى كە­شىپ ءجۇر. پرە­­مەر-مينيستر دجۋزەپ كونت كا­ران­تين­نىڭ روجدەستۆو كەزىندە دە جالعا­سا­تى­نىن حابارلادى. ەل ىشىندەگى رەيستەر 21 جەلتوقسان مەن 6 قاڭتار ارالىعىندا توق­تاتىلماق. ال قازىر كەشكى 10-نان تاڭ­عى 5-كە دەيىن كوشەگە شىعۋعا بولمايدى.

دانيادا جاعداي تۇراقتى بول­عانىمەن, قوعامدىق ورىندا جينالۋعا رۇقسات ەتىلگەن ادام سانى 50-دەن 10-عا قىسقارتىلدى. ەلدە ساعات 22:00-دەن كەيىن الكوگول ونىم­­دەرى ساتىلمايدى. مەديتسينالىق ماس­­كا تاعۋ بارىنە مىندەتتەلدى. جاڭا ەرە­جە­لەر­دى قاڭتارعا دەيىن ساقتاۋ تالاپ ەتىلگەن. ەلدەگى ناۋقاستار سانى 100 مىڭعا جەتەر-جەتپەس. پاندەميانىڭ العاشقى كۇنىنەن 88 مىڭعا جۋىق دا­نيالىقتىڭ ۆيرۋس جۇقتىرعانى بەلگىلى.

شۆەتسيانىڭ ۆيرۋستىڭ تارالۋىنا قارسى شارالار قولدانباعانى وداقتاس مەملەكەتتەردىڭ ۇرەيىن تۋ­عىزعانى ءمالىم. كورشىلەس ەلدەر سى­ناعانىمەن قويماي, شۆەتسيا ازاماتتارىن ەلدەرىنە كىرگىزۋدەن باس تارتتى. وقشاۋلانۋ, ساقتىق شارالارى دەگەنگە اسا ءمان بەرمەگەن شۆەتسيا دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى جاقىندا بۇل يدەيانىڭ دۇرىس بولماعانىن كوپشىلىك الدىندا مويىندادى. ەلدىڭ باس دارىگەرىنىڭ ايتۋىنشا, ادام اعزاسى بۇل ۆيرۋسپەن وزىنشە كۇرەسە المايدى ەكەن. ونىڭ وسىنداي ويىنا ەلدەگى احۋالدىڭ تۇراقتانباۋى اسەر ەتسە كەرەك, ويتكەنى شۆەتسياداعى ۆيرۋس جۇقتىرعاندار سانى 279 مىڭعا جەتتى.

ال كەشە بەلگيا ۇكىمەتى قاڭتار­دا ۆاكتسينا سالدىرۋ باستالاتىنىن جانە مۇنىڭ بارلىق حالىققا تەگىن بولاتىنىن حابارلادى. 600 مىڭعا جۋىق ناۋقاستى تىركەگەن بەلگيا دا دابىل قاعۋشى ەلدەردىڭ ءبىرى. ويتكەنى ءبىر تاۋلىكتە ۆيرۋس جۇقتىرعاندار 3 مىڭعا جۋىقتاپتى.

يسپانيا 25 قازاننان باستاعان كاران­تينىن ءالى جالعاستىرىپ جاتىر. يسپانيا حالقى 23:00 مەن 06:00 اراسىندا كوشەگە شىعا المايدى. جۇمىسقا بارىپ-كەلۋ, ءدارىحانا مەن دۇكەنگە شىعۋدان باسقاعا رۇقسات جوق. ۇكىمەت مالىمدەمەسىنە سەنسەك, جاڭا ەرەجە كەلەر جىلدىڭ مامىرىنا دەيىن كۇشىن جوعالتپايدى. التاۋدان ارتىق ادام قاتىساتىن جيىنعا ايىپپۇل سالىنادى. ايتسە دە جوعارىدا ايتىلعان ەرە­جەلەر كانار ارالدارىندا مىندەتتى ەمەس.

فرانتسيا ۇكىمەتى 30 قازاندا ازا­مات­تارعا اسا ۇلكەن قاجەتتىلىكسىز ۇي­دەن شى­­عۋ­عا تىيىم سالعان-دى. بۇل جو­­لى دا ناۋ­رىزداعى كارانتيندەگىدەي جاز­باشا رۇق­ساتى بولمايىنشا, دا­لا­د­ا جۇرۋگە شەكتەۋ قويىلعان. دۇ­كەن­دەر, مەيرامحانالار مەن مەكتەپتەر جۇمىسىن توقتاتتى. 2,3 ملن ناۋقاس تىركەپ ۇلگەرگەن فرانتسيا دا جاپپاي ۆاكتسينالاۋعا كىرىسەتىنىن حابارلادى.

بۇعان دەيىن افريكا قۇرلىعىن­دا ۆاكتسينانى بىلاي قويعاندا, ۆيرۋس انىقتاۋ ءۇشىن قاجەتتى سىنامالار­دىڭ جەتپەي جاتقانىن جازعان بولاتىنبىز. ددۇ مالىمەتى بو­يىنشا, ايماقتاعى ناۋقاس سانى اپتا سا­يىن 7,5 پايىزعا ارتىپ وتىرادى. نيگە­ريا, مىسىر, وڭتۇستىك افريكا, كون­گو, كەنيادا جاعداي كۇن ارتقان سا­يىن اۋىرلاپ جاتسا, ەفيوپيادا ناۋ­قاستار سانى ازايۋدا, دەيدى ددۇ.

شولۋىمىزدىڭ باسىندا ايتىپ وت­كەن ازيا ايماعىنا قايتىپ ورالساق, اۋعان­ستاندا 48 مىڭعا جۋىق ناۋقاس تىر­كەلگەن. بۇگىنگە دەيىن 2 مىڭداي ادام قاي­تىس بولعان. كورشىلەس پا­كىستان مەن اۋعانستان ۇكىمەتى ۆاكتسينا كۇتپەي, ەلدىڭ اعزاسىنا كۇش بە­رۋدى باس جوسپارعا اينالدىردى. جال­پى ءۇشىنشى تولقىنعا قامدانۋ جال­عاسىپ جاتىر. جاقىندا عانا گە­رات قالاسىندا 100 ورىندىق اۋرۋحا­نانىڭ ىسكە قوسىلعانى حابارلاندى. الايدا اۋعانستان ۇكىمەتى توتەنشە جاعداي جا­ريا­­لاۋعا اسىعار ەمەس.