ماڭعىستاۋ وبلىستىق ەكولوگيا دەپارتامەنتى ءوندىرىس ورىندارى اۋماعىنداعى 12 ءتۇرلى لاستاۋشى كوزدەردى انىقتايتىن درون ساتىپ الۋدا. جەتى شاقىرىم راديۋستا ءۇش جارىم شاقىرىم بيىككە ۇشاتىن دروندار ۆيدەوعا جانە فوتوعا تۇسىرەدى.
كەلەر جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنەتىن قۇرىلعىلاردى ساتۋ-ساتىپ الۋ پروتسەسى ءجۇرىپ جاتىر. دروندار كوبىنە ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ اۋماعىندا, زاۋىتتاردىڭ, كەن ورىندارىنىڭ توڭىرەگىندە پايدالانىلادى, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا قولدانىلمايدى. سەبەبى ەرەكشە قورعالاتىن ايماقتارداعى سيرەك كەزدەسەتىن اڭ-قۇستى ۇركىتىپ الۋى مۇمكىن ەكەنى دە نازارعا الىنىپ وتىر.
قورشاعان ورتا, تابيعات ورتاق قۇندىلىق بولسا دا كوزدى الا بەرىپ بۇلدىرۋشىلەر از ەمەس. بيىل ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا كاسىپورىندارعا قورشاعان ورتاعا كەلتىرگەن زيانى ءۇشىن 2,8 ملرد تەڭگە ايىپپۇل سالىنىپ, ونىڭ 90% -ى وندىرىلگەن.
جالپى, ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ بويىنشا بەكىتىلگەن جول كارتاسى بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى قولعا العان.
– جول كارتاسى جەتى تاراۋدان, وتىز التى بولىمنەن تۇرادى. شىعارىندىلاردى ازايتۋ, كوگالداندىرۋ, قالدىقتاردى باسقارۋ, تاريحي لاستانۋ ورىندارىن رەتتەۋ, بيوالۋانتۇرلىلىكتى قورعاۋ جانە تاعى دا باسقا ەكولوگيالىق ماسەلەلەردىڭ ءبارى وسى قۇجاتقا ەنگىزىلگەن. ءمينيستردىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, ءبىز توقسان سايىن جەرگىلىكتى حالىقپەن كەزدەسىپ, اتقارىلعان جۇمىس بويىنشا ەسەپ بەرىپ وتىرامىز. وندا شەشىلگەن ماسەلەلەردى, شەشىمىن تاپپاعان دۇنيەلەردى بايانداپ, سەبەبىن دە تۇسىندىرەمىز, – دەدى ماڭعىستاۋ وبلىسى ەكولوگيا دەپارتامەنتى باسشىسى رۋسلان توكەنوۆ.
جاقىندا قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار جانۋارلار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن كاسپي يتبالىعىنىڭ احۋالى دا وزەكتى.
– كاسپي جاعالاۋىنان كەيدە ءولى يتبالىقتاردىڭ تابىلىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. كوپ جاعدايدا بۇعان يتبالىقتىڭ براكونەرلىك اۋعا وراتىلىپ قالۋى سەبەپ بولادى. بيىل اكىمدىكتىڭ قاتىسۋىمەن تەڭىزدەگى ءبىراز جەر زاڭسىز اۋدان تازارتىلدى. ەگەر بۇل جۇمىس جالعاسسا, وڭ ناتيجە بولاتىنى ءسوزسىز. ال يتبالىقتاردىڭ «قىزىل كىتاپقا» ەنۋى بىزگە جاڭادان ەرەكشە قورعالاتىن ايماقتار قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى.
وڭىردەگى قوقىس پروبلەماسى تۋرالى ايتىلعاندا سوڭعى ۋاقىتتا جۇرتشىلىق تالقىسىنا ءتۇسىپ جاتقا بوزجىرا شاتقالىنىڭ تازالىعى دا نازاردان تىس قالمادى.
– ەسەپ بويىنشا بيىل بوزجىراعا 2000 ادام بارعان. ونىڭ ارقايسىسىندا وزدەرىمەن ءبىر بوتەلكە سۋ بولدى دەسەك, جارتىسى سانالى تۇردە بوس بوتەلكەسىن الىپ كەتەدى. قالعان مىڭىنان قالدىق سۋ جەردە قالادى. الداعى جىلى شاتقالعا ون مىڭ تۋريست كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. ياعني ءبىز قوقىس ماسەلەسىن قازىردەن رەتتەپ, ونى تاستايتىن ورىنداردى دايىنداپ, قوناق ءۇي سالاتىن ينۆەستورعا مىندەت جۇكتەۋىمىز قاجەت. جالپى, قوناقۇي بوزجىرا شاتقالىنان الىس ورنالاسسا, ەكولوگيالىق تالاپتار ورىندالسا, جوبا دايىن بولعاندا حالىققا تانىستىرىلسا, سونىمەن قاتار اينالادا كيەلى ورىندار بولعاندىقتان تۇنگى مەزگىلدە تىنىشتىق رەجىمى ساقتالسا, جوبانى قولدايتىن تابىلادى دەپ ويلايمىن, – دەيدى دەپارتامەنت باسشىسى.
ماڭعىستاۋ ەكولوگياسى دەگەندە 105 ملن توننا رادياتسيالىق قالدىق توگىلگەن قوشقار اتا قالدىق قويماسى, شەتپە ماڭىنداعى كارەرلەر الدىمەن اۋىزعا ىلىگەدى. ولكەدەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالعان ر.توكەنوۆ ەكولوگيالىق مادەنيەت, جاڭا ەكولوگيالىق كودەكستىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى احۋالدى جاقسارتۋعا تيگىزەتىن سەپتىگى جانە تاعى دا باسقا قوردالانعان پروبلەمالار تۋرالى ءسوز قوزعادى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى