جىل باسىنداعى مۇناي ءوڭدىرىسىنىڭ وپەك كۆوتاسىنا بايلانىستى تۋىنداعان ساۋد ارابياسى مەن رەسەي اراسىنداعى جانجال, وسىدان كەيىن پايدا بولعان كوروناۆيرۋس پاندەمياسى مۇناي مەن گازدىڭ جاھاندىق ءوندىرىسى مەن ولاردى وتكىزۋ ماسەلەسىن قيىنداتىپ جىبەرگەن بولاتىن.
جۋىقتا عانا «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى» اق 2020 جىلدىڭ توعىز ايىنداعى وندىرىستىك ناتيجەلەرىن جاريا ەتتى. كومپانيا ەسەبىنەن اتالعان سالداردىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باستى تىرەگى بولىپ وتىرعان سالاعا, سونىڭ ىشىندە وتاندىق كومپانيا كورسەتكىشتەرىنە قالاي اسەر ەتكەنىن اڭعارامىز. ەندى سول كورسەتكىشتەردى تالداپ كورەيىك.
ەسەپتە باياندالعانىنداي, 2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا قمگ مۇناي جانە گاز كوندەنساتىن ءوندىرۋ كولەمى 2019 جىلدىڭ توعىز ايىمەن سالىستىرعاندا 6,6%-عا ازايىپ, 16 423 مىڭ توننانى (تاۋلىگىنە 449 مىڭ باررەل) قۇرادى. ىلەسپە جانە تابيعي گازدى ءوندىرۋ دەڭگەيى 0,9%-عا, ياعني 6 173 ملن تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەدى.
وسىنىڭ ىشىندە تەڭىز كەن ورنىنداعى كومپانيا ۇلەسىندەگى مۇناي ءوندىرۋ 2019 جىلدىڭ توعىز ايىمەن سالىستىرعاندا 8,2%-عا قىسقارىپ, 4 032 مىڭ توننانى (تاۋلىگىنە 117 مىڭ باررەل) قۇرادى. ال گاز ءوندىرۋ 6,9% -عا كەمىپ, 2 238 ملن تەكشە مەتردى قۇرادى. مامانداردىڭ ايتۋى بويىنشا بۇعان مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىنە وپەك+ كەلىسىمىنىڭ شەكتەۋلەرى ەلەۋلى اسەر ەتتى.
كەرىسىنشە قاشاعان كەن ورنىنداعى كومپانيا ۇلەسىندەگى مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيى 13,8%-عا نەمەسە 954 مىڭ تونناعا دەيىن (تاۋلىگىنە 28 مىڭ باررەل) وسكەن. تابيعي جانە ىلەسپە گازدى ءوندىرۋ 14,6%-عا ۇلعايىپ, 576 ملن تەكشە مەتردى قۇراعان. مامانداردىڭ ايتۋى بويىنشا مۇنداعى مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ 2019 جىلى جۇرگىزىلگەن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ارتتى. بۇل تەڭىز جانە جەرۇستى كەشەندەرىنىڭ پايدالانۋ كوەففيتسيەنتىن ۇلعايتۋعا, ايداۋ قورىن 4 ۇڭعىمادان 6 ۇڭعىماعا دەيىن كوبەيتۋگە, مۇناي تەحنولوگيالىق جەلىلەرىندە قوسىمشا رەبويلەر قوندىرعىلارىن ورناتۋعا, سونداي-اق جاڭا ۇڭعىمالاردى قولدانىسقا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك تۋدىردى. 2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا قاشاعان كەن ورنىنداعى ورتاشا تاۋلىكتىك جالپى ءوندىرۋ (شەتەلدىك كومانيالار ۇلەسىن قوسا ەسەپتەگەندە) 100% دەڭگەيىندە ساقتالىپ, تاۋلىگىنە 333 مىڭ باررەلدى قۇراعان.
قاراشىعاناق كەن ورنىندا قمگ-نىڭ مۇناي جانە كوندەنسات ءوندىرۋ كورسەتكىشى توعىز ايدا 7,4%-عا ۇلعايىپ, 816 مىڭ توننانى (تاۋلىگىنە 23 مىڭ باررەل) قۇرادى. گاز ءوندىرۋ دەڭگەيى 1 501 ملن تەكشە مەتردى قۇراپ, 2019 جىلدىڭ توعىز ايىنداعى دەڭگەيدەن 7,9%-عا جوعارى بولدى. بۇعان 2019 جىلدىڭ قىركۇيەك-قاراشا ايلارىندا نىسانداردىڭ الدىن الا جۇرگىزىلگەن جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارىنان كەيىن قاراشىعاناق وڭدەۋ كەشەنىنىڭ (قوك) وندىرىستىك نىساندارىن جانە گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىرعىلارىن (گكدق-2 جانە گكدق-3) جاڭعىرتۋ ىقپال ەتتى.
ال ەندى مۇناي تاسىمالداۋ كولەمىنە كەلسەك, ماماندار مۇنداعى قمگ وپەراتسيالىق ۇلەسىنە قاتىستى ءاربىر جەكە قۇبىر كومپانياسىنىڭ تاسىمالداۋ كولەمى ەسكەرىلەتىنىن ايتادى. ويتكەنى مۇناي كولەمىنىڭ ءبىر بولىگىن ەكى نەمەسە ءۇش قۇبىر كومپانياسى تاسىمالداۋى مۇمكىن جانە سايكەسىنشە بۇل كولەمدەر مۇناي تاسىمالداۋدىڭ شوعىرلاندىرىلعان كولەمىن ەسكەرە وتىرىپ ەسەپكە الىنادى. وسىنداي ەسەپ بويىنشا «قازترانسويلدىڭ» مۇناي تاسىمالداۋ كولەمىندە 90% مولشەرىندە, ناقتى يەلەنۋ ۇلەسى كەزىندە 100% قمگ وپەراتسيالىق ۇلەسى رەتىندە پايدالانىلادى.
مىنە, وسىنداي ەسەپپەن العاندا ماگيسترالدى قۇبىرلار بويىنشا مۇناي تاسىمالداۋ كولەمى ءسوز بولىپ وتىرعان توعىز ايدا 4,6%-عا قىسقارىپ, 48 015 مىڭ توننانى قۇرادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل كورسەتكىشتىڭ تومەندەۋىنە 2020 جىلدىڭ قاڭتارىندا مۇناي قۇرامىندا حلورورگانيكالىق قوسپالاردىڭ شامادان تىس مولشەردە انىقتالۋىنىڭ سالدارىنان «سنپس-اقتوبەمۇنايگاز» اق-دان مۇنايدى شەكتەۋلى جەتكىزۋ جانە مۇناي قۇبىرلارى جۇيەسىنە قۇمكول كەن ورىندارى توبىنىڭ مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىنىڭ تابيعي تۇردە كەمۋى سالدارىنان مۇناي تاپسىرۋ كولەمىنىڭ ازايۋى جانە وپەك+ كەلىسىمى شەڭبەرىندە مۇنايدى شەكتەۋلى ءوندىرۋ اسەر ەتتى.
2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا مۇنايدى تەڭىزبەن تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ 13,9%-عا, 7 210 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەۋى جۇك تيەۋ كىدىرىسىنىڭ, سونىمەن قاتار اۋا رايىنىڭ قولايسىز جاعدايلارى سالدارىنان جەرورتا تەڭىزىندەگى تاسىمالداۋ كولەمىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى بولدى.
2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا قمگ ماگيسترالدى گاز قۇبىرلارى ارقىلى گاز تاسىمالداۋ كولەمى 14,7%-عا نەمەسە 63 448 ملن تەكشە مەترگە دەيىن تومەندەدى. ونىڭ تومەندەۋى نەگىزىنەن قىتايعا جونەلتىلەتىن ورتاازيالىق گازدىڭ ترانزيتتىك كولەمىنىڭ ازايۋىنا, قازاقستان اۋماعى ارقىلى «گازپروم» جاق رەسەيلىك گازدىڭ ترانزيتتىك اعىندارىنىڭ تومەندەۋىنە جانە رەسەيگە گاز ءوندىرۋ دەڭگەيىنىڭ كەمۋى سەبەبىنەن تەڭىز گازى ەكسپورتىنىڭ ازايۋىنا بايلانىستى بولدى.
جوعارىدا ءسوز بولعان بۇل جاعدايلار كومىرسۋتەك شيكىزاتىن ساتۋ ماسەلەسىنە دە اسەر ەتكەنىن ايتۋىمىز كەرەك. 2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا قمگ-نىڭ ءوزى وندىرگەن مۇناي مەن گاز كوندەنساتىن ساتۋ كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 4,5%-عا ازايىپ, 17 011 مىڭ توننانى قۇرادى. ال ونىڭ 71%-ى ەكسپورتقا شىعارىلدى. ءوزى وندىرگەن مۇنايدى ىشكى نارىققا جەتكىزۋ كولەمى 4 955 مىڭ توننانى قۇرادى, سونىڭ ىشىندە مۇنايدى ءارى قاراي وڭدەۋ جانە مۇناي ونىمدەرىن ساتۋعا وپەراتسيالىق اكتيۆتەردىڭ («وزەنمۇنايگاز», «ەمبىمۇنايگاز» جانە «قازاقتۇرىكمۇناي») شيكى مۇنايىنىڭ 2 500 مىڭ تونناسى اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا ء(اموز) جانە پاۆلودار مۇناي-حيميا زاۋىتىنا (پمحز) جەتكىزىلدى.
2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا تاۋارلىق گازدى ساتۋ كولەمى 2019 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ساتىلعان كولەممەن سالىستىرعاندا 1,5%-عا قىسقارىپ, 15 498 ملن تەكشە مەتردى قۇرادى. تاۋارلىق گازدىڭ ەكسپورتى 5 936 ملن تەكشە مەترگە جەتتى, ونىڭ 88%-ى 2018 جىلدىڭ قازان ايىندا قىتايعا تابيعي گازدى 10 ملرد تەكشە مەتر دەيىنگى كولەمدە جەتكىزۋ تۋرالى قول قويىلعان كەلىسىمنىڭ شەڭبەرىندە قىتايعا ەكسپورتقا جىبەرىلدى. پاندەميا سالدارىنان 2020 جىلدىڭ توعىز ايىندا قىتاي باعىتىنا جونەلتىلگەن گاز ەكسپورتى جوسپارلانعان كولەمنەن تومەن بولدى, بىراق وتكەن جىلدىڭ توعىز ايىنداعى كورسەتكىشتەرمەن سالىستىرساق, ناقتى ەكسپورت كولەمى وزگەرمەدى.
سونىمەن, قورىتا ايتقاندا, كەلتىرىلگەن بۇل كورسەتكىشتەر وتاندىق مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋعا بەيىم ەكەنىن, بىراق سوعان قاراماستان, الەمدى كەرنەگەن پاندەميا مەن حالىقارالىق كيكىلجىڭدەردىڭ ەلىمىزدەگى مۇناي مەن گاز وندىرىسىنە تەرىس ىقپالىن تيگىزىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەي تۇسەدى.