جۋىردا اقتاۋ قالاسىندا جاڭا مەشىت سالىنادى ەكەن» دەگەن اقجولتاي حابار تاراپ, ەل-جۇرت جادىراي قۋاندى. قۋاناتىنى – اللانىڭ جەردەگى ءۇيى سانالاتىن قاسيەتتى مەشىت قۇرىلىسى قاي مۇسىلمان ءۇشىن دە قاستەرلى, ەكىنشىدەن, سالىناتىن جاڭا مەشىت ءدىن ابىزى, كوپ ءدىن مەن مىڭ سان دۇمشەلەر اراسىندا ء«بىزدىڭ جول قايسى؟» دەپ داعدارعان بۇگىنگى ۇرپاققا ءداستۇرلى ءدىنىمىزدىڭ تەمىرقازىعىن سىلتەگەن ەرجان حازىرەتتىڭ ەسىمىن ەنشىلەمەك.
ال تۇرعىندار سانى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ, اۋقىمى ۇلكەيىپ كەلە جاتقان اقتاۋ قالاسىندا راسىندا زاماناۋي مەشىتتىڭ قاجەتتىگى دە تۇرعىندار كوڭىلىندە جۇرگەن ءبىر تۇيتكىل بولاتىن. ماڭعىستاۋ وبلىسى جانە اقتاۋ قالاسى اكىمدەرىنىڭ شەشىمىمەن جاقسى جەردەن – اقتاۋ قالاسىنىڭ №39 شاعىن اۋدانىنان جەر تەلىمى ءبولىنىپ, 2021 جىلدىڭ سوڭىندا قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان جاڭا قۇلشىلىق ءۇيىنىڭ ماڭعىستاۋلىقتار اسا ىلتيپاتپەن ەسىمىن «ەرجەكەم» دەپ اتايتىن حازىرەتتىڭ ەسىمىن يەلەنۋى وتە ورىندى.
«التىن قانجار قاپ تۇبىندە جاتپايدى» دەگەندەي, سوڭعى جىلدارى ەرجان تولەگەن ۇلىنىڭ اسىل ءدىنىمىزدى ۇلىقتاۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ, مادەنيەت-رۋحانياتىمىزدىڭ, جالپى دۇنيەتانىمىمىز بەن مىنەز-ق ۇلىق, ءجۇرىس-تۇرىس, تىرشىلىك-ۇستىنىمىزدىڭ ءتۇپ باستاۋى قايدا ەكەنىن, كىمدى ۇلگى تۇتىپ, نەنى باسشىلىققا الۋىمىز قاجەت ەكەندىگىن تايعا تاڭبا باسقانداي اپ-انىق ەتىپ كورسەتىپ بەرگەن قوس قولجازباسىنىڭ تابىلۋى, ولاردىڭ, ياعني «يمانشارت» پەن «وسيەتنامانىڭ» قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, «وسيەتناما» («ۇرپاققا امانات») اتاۋىمەن باسىلۋى قازاق قانا ەمەس, حانافي مازحابى, ماترۋدي اقيداسىن ۇستانىم ەتكەن ءدىن مۇسىلمان بالاسىنا ءداستۇرلى ءدىننىڭ داڭعىلىن قايتا تانۋىنا نەگىز بولدى. سونداي-اق حازىرەت تۋرالى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا جانە ايتۋلى عالىمدار مەن ءدىنتانۋشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن نۇر-سۇلتان قالاسىندا اۋقىمدى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالاردىڭ وتكىزىلۋى ەرجان تولەگەن ۇلىنىڭ ەڭبەگىن تانۋعا, زەردەلەپ-زەرتتەۋگە باستاما بولدى, حازىرەتتىڭ قولجازبالارى حالىق اراسىندا رۋحاني-مادەني تۇرعىدا, ءدىني-شاريعي تۇرعىدا زور جاڭالىق, ماڭىزدى رۋحاني قۇندىلىق رەتىندە قابىلداندى. ەلىمىزدىڭ بەلگىلى ءدىنتانۋشى عالىمدارى ەرجان حازىرەتتى ء«داستۇرلى ءدىنىمىزدى بولاشاق بۋىنعا امانات ەتىپ قالدىرعان سوڭعى تۇلعالاردىڭ ءبىرى» دەپ باعالاپ, حازىرەتتىڭ قوس قولجازباسىن «قازىرگى قوعامنىڭ رۋحاني سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋدا ماڭىزعا يە» دەي كەلىپ, «ەرجان تولەگەن ۇلى سىندى تۇلعالاردىڭ ەڭبەكتەرىن جيناقتاۋ جانە جاريالاۋدى جۇزەگە اسىرۋ قازىرگى قازاق قوعامىنىڭ رۋحاني سۇرانىستارىن قاناعاتتاندىرۋعا, رۋحاني تاريحىمىزعا قۇرمەت سەزىمىن قالىپتاستىرۋعا, ۇرپاقتار اراسىنداعى رۋحاني ساباقتاستىقتى نىعايتۋعا, سول ارقىلى جات ءدىني يدەولوگياعا قارسى تۇرۋ قابىلەتىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اشىپ ايتتى.
ال سول كەزدەگى ەلىمىزدىڭ باس ءمۇفتيى سەرىكباي قاجى وراز «بۇل كىتاپتار بىزگە ءبىزدىڭ قانداي مەكتەپتى ۇستانعانىمىزدى, اتا-بابالارىمىزدىڭ جولىن كورسەتۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. كىتاپتا قازاققا, دىندەس باۋىرعا بەرەتىن جەتكىلىكتى ءىلىم, ناسيحات بار. ەرجان حازىرەتتىڭ ەڭبەگى – ءبىز ءۇشىن تازالىق جولىنىڭ, اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان تاساۆۆۋف جولىنىڭ تازا, ساف قالپىن ساقتاۋىمەن جانە ونى بىزگە قاز-قالپىندا ۇسىنۋىمەن قۇندى» دەپ, كىتاپتى جاماعاتتى بىرىزدىلىككە الىپ كەلەتىن باعدارشامعا بالاعان بولاتىن. كەيىننەن ءداستۇرلى دىنگە سۋساعان جاماعاتتىڭ كوڭىل-گۇلزارى ەرجان حازىرەتتىڭ ءىلىم بۇلاعىنىڭ تەرەڭىنەن سىر شەرتىپ, تاقۋالىققا جەتەلەيتىن ء«ىلىمنىڭ بۇلاعى – تاقۋلىق قاينارى» كىتابىمەن قانىعا ءتۇستى. اراب تىلىنەن اۋدارىلعان 82 بەتتىك قولجازبادا ءومىردىڭ ءمانى, دۇنيە ەسىگىن اشقان ساتتەن, ياعني تالبەسىكتەن جەربەسىككە دەيىنگى ارالىقتاعى مۇسىلمان بالاسىنا قاجەتتى ءومىر ءسۇرۋ داعدىلارى, رۋحاني, ءدىني-شاريعي ۇستانىم-قاجەتتىلىكتەر تەرەڭ عىلىممەن, تەرەڭ فيلوسوفيامەن باياندالعان. بويىن تازا ۇستاپ, اۋزىنان ارتىق-اۋىس ءسوز شىقپاعان ءپىرادار, ەل-جۇرتىنىڭ قامقورشى ابىزى, ءدىن وكىلى رەتىندە ءبىر ەمەس بىرنەشە رەت سوتتالسا دا جاسىماي, حاقتىڭ ءدىنىن ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جوعارى ۇستاپ وتكەن, بىرنەشە ءتىل ءبىلىپ, ماتەماتيكا, گەوگافيا سىندى جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنىڭ جۇيرىگى اتانعان ەرجان تولەگەن ۇلىنىڭ ەسىمى مەن ەڭبەگى ەل اراسىندا عانا ەمەس, يران, تۇركيا, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان, رەسەي سياقتى ەلدەردە زور قۇرمەتپەن اتالادى. اقتاۋدا سالىناتىن جاڭا مەشىتتىڭ ەرجەكەم ەسىمىمەن اتالۋىنا جۇرتشىلىقتىڭ قۋانۋىنىڭ سەبەبى دە وسى بولاتىن جانە حازىرەت اتا وعان لايىقتى دا!
ايماق باسشىسى س.ترۇموۆ پەن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى قاتىسۋىمەن العاشقى ىرگەتاسى قالانعان مەشىت تەڭىز جاعاسىنداعى كورىكتى قالا, كەلەشەگىن تۋريستىك الەۋەتىمەن بايلانىستىرىپ, قالا كەلبەتىنە ءمان بەرە باستاعان اقتاۋداعى كورىكتى, ەڭسەلى نىسانداردىڭ ءبىرى بولۋى كەرەك. بۇل – حالىق تالابى. ويتكەنى 712 مىڭنان استام حالقى بار وبلىستا حالىق سانىنىڭ 27,9 %-ىن قۇرايتىن, ياعني 200 مىڭنان استام تۇرعىنى بار اقتاۋداعى بەكەت اتا اتىنداعى وبلىستىق مەشىت بۇگىندە قاتارى ارتقان قالىڭ جاماعات تاسقىنىنا تارشىلىق ەتىپ كەلەدى. جۇما نامازى, قادىر ءتۇنى سەكىلدى جاماعات كوپ جينالاتىن ءدىني راسىمدەر كەزىندە 4000 ادام مەشىت ىشىندە وتىرسا, 5000 ادام مەشىت سىرتىنا جايعاسادى. كەزىندە «ويباي, وسىنشالىقتى ءزاۋلىم مەشىتتى تولتىرىپ كىم كەلەر دەيسىڭ؟» دەگەن قورقىنىش باسىم بولدى ما, كىم بىلگەن, بۇگىندە ەتەك-جەڭى كەڭگە جايىلىپ, اۋماعى ۇلعايا تۇسكەن قالانىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان مەشىتتىڭ ءىشى جاماعاتقا, سىرتى سان-ساپات كولىككە تارلىق ەتۋدە. ال شامامەن 300 ورىنعا لايىقتالعان بەكەت اتا اتىنداعى قالالىق مەشىتتىڭ دە احۋالى وسى قالىپتا ەكەندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ونىڭ ۇستىنە اقتاۋدا ولىلەر رۋحىنا, تىرىلەر ءۇشىن ساۋاپ رەتىندە بەرىلەتىن اس-ساداقالاردى وتكىزەتىن ءجونى ءتۇزۋ ورىن دا جوق – تۇنىمەن ىشىمدىك ءىشىلىپ, ويىن-ساۋىق ۇيىمداستىرىلىپ, كوڭىل كوتەرۋدىڭ كوزدى بايلايتىن نەبىر قىزىلدى-جاسىلدى ارەكەتتەرى ورىن الاتىن مەيرامحانالاردا ەرتەسىنە كۇڭىرەنتە قۇران سۇرەلەرىن وقىپ, ساداقا بەرۋ, كەشتە تاعى توي-تومالاقتىڭ تابانى استىندا قالۋ جاراسىمدى ەمەس ەكەنى بەلگىلى. بۇل دا حالىق كوكەيىندە كوپتەن جۇرگەن, بىراق شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان ماسەلە.
الايدا ىرگەتاسى قالانعان مەشىتتىڭ ۇسىنىلعان جوباسى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاۋدا, سول سەبەپتى ەڭسەلى مەشىتتى كەرەك ەتكەن اقتاۋلىقتاردىڭ كوڭىلى الاڭداۋلى. ءدىن مەن مەشىتتىڭ, ەرجان حازىرەت سىندى تاقۋا ءدىن عۇلاماسىنىڭ قادىرىن بىلەتىن اۋليەلى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ كوكەيىندە كوپتەن كۇتكەن جاڭا مەشىتتىڭ دە سىيىمدىلىعى از, ساۋلەتى دە سۇيسىنەرلىك بولماي شىعا ما دەگەن كۇدىك بار. زاماناۋي ۇلگىدە سالىنعان كورنەكتى مەشىت – دىنگە دەگەن قۇرمەت, قالانىڭ ءسانى, ۇرپاققا قۋانىش. سوندىقتان ماڭعىستاۋلىقتار ءدۇيىم جۇرتقا قادىر-قاسيەتىمەن دارالانعان ءدىني اعارتۋشى ۇستاز, عۇلاما تۇلعا ەرجان تولەگەن ۇلى اتىمەن اتالاتىن جاڭا مەشىتتىڭ سىرتىنان كورىكتى, ىشىنەن مازمۇندى-تاعىلىمدى بولعانىن قالايدى. مەشىت ىشىنەن مەدرەسە, عىلىمي جيىندار وتكىزەتىن زالدار, اس-ساداقا وتكىزەتىن ارنايى ورىندار سالىنىپ, جاڭا مەشىت «اتىنا زاتى ساي», ەلدىڭ رۋحىن كوتەرەتىن نىسان بولسا دەيدى. «كوپ تۇكىرسە – كول» دەمەكشى ساۋاپتى ىستەن سىرت قالمايتىن اعايىن قاراجات ماسەلەسىنە دە ءوزى كومەكتەسەتىنى انىق. سونداي-اق ەرجان حازىرەتتىڭ ءومىرىن, مۇرالارىن زەرتتەۋمەن, ناسيحاتتاۋمەن تۇراقتى اينالىسىپ, ءبىراز ىزگى شارالاردىڭ اتقارىلۋىنا مۇرىندىق بولعان «ەرجان حازىرەت» قوعامدىق قورىنىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىمەن, جوبالارىمەن تانىسا وتىرىپ, بىرلەسە ءىس اتقارسا جانە ىزگىلىكتى ءىستى اتقارار الدىندا حالىق ۇسىنىستارى, تالاپ-تىلەگى ەسكەرىلسە, «كەڭەسىپ پىشكەن توننىڭ كەلتە بولمايتىنى» بەلگىلى.
سونىمەن تۇرعىندار اقتاۋدا جاڭا قۇلشىلىق ءۇيىنىڭ سالىناتىنىن ەستىپ قۋانۋدا. جاڭا مەشىت وڭىردەگى قالىڭ جاماعاتتىڭ, ءمۇمىن مۇسىلماننىڭ ءۇمىتىن اقتاپ, كوڭىلدەگىدەي كورىكتى, ەل كۇتكەندەي ەڭسەلى بولا ما؟ كەزىندە كورىكتى مەشىت سالۋعا زامان اعىمى – جوقشىلىق پەن بيلىكتىڭ دىنگە دەگەن سولاقاي ساياساتى مۇمكىندىك بەرمەگەن بابالارىمىزدىڭ ءبىر بولمەلى قۇجىرالاردا مەشىت جاساپ, ءدىني قۇلشىلىعىن وتەگەنى, شاكىرت تاربيەلەپ, اپتيەك ۇيرەتكەنى ءمالىم. سونىمەن قاتار مۇسىلمان ەلدەرىندەگى كونە داۋىرلەردە ساۋلەت ونەرى جەتىستىكتەرىمەن سالىنىپ, بەزەندىرىلگەن, كوركى ءالى دە كوز تارتىپ, عاسىرلار بويى ءمىنى قۇراماعان, ءىرى رۋحاني ورتالىقتارعا اينالعان مەشىتتەردى دە بىلەمىز. ياعني مەشىتتىڭ كورىكتى, جاماعاتتىڭ قۇلشىلىق جاساۋىنا جان-جاقتى قولايلى بولۋى قاي كەزدە دە, قاي عاسىردا دا باستى نازاردا بولعان. تاۋەلسىزدىك الىپ, بابالارعا ارمان بولعان مەشىت سالۋ مۇمكىندىگى تۋىنداعانىن ەسكەرسەك, اقتاۋدا ماڭدايىنا «مەشىت» دەپ جازىلىپ, توبەسىنە مۇنارا قويىلعان جاتاعان ساراي ەمەس, زامان تالابىنا ساي ەڭسەلى, ءزاۋلىم مەشىت قۇرىلىسىنىڭ سالىناتىن ۋاقىتى راسىندا كەلگەن... ءبىزدىڭ اسىل ءدىنىمىز, قاستەرلى مەشىتىمىز قانداي قۇرمەتكە دە لايىق جانە وعان ماڭعىستاۋدىڭ مۇمكىندىگى مول!
ماڭعىستاۋ وبلىسى