ءبىلىمدى, بىلىكتى دارىگەردىڭ ەسىمى ەل اۋزىندا جۇرەدى. الدىنا بارىپ كورمەگەن ادام دا ەسىمىنە سىرتتاي قانىق بولىپ, قۇرمەتى قالىپتاسادى. اقتاۋ قالاسىنداعى جوعارى ساناتتى حيرۋرگ-ەندوسكوپيست دارىگەر بولات كەرەي ۇلى وسىنداي قۇرمەتكە يە.
بولات كەرەي ۇلى تۋرالى حيرۋرگ نەمەسە ەندوسكوپيست دەپ قىسقا قايىرا المايسىڭ. 1981 جىلى اقتوبە مەملەكەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىن, اتىراۋ قالاسىنداعى ورتالىق وبلىستىق اۋرۋحانادان ينتەرناتۋرانى بىتىرگەن جاس مامان قۇلسارىداعى اۋداندىق اۋرۋحانادا جۇمىسقا كىرىسكەن ساتتەن باستاپ «مەن حيرۋرگپىن» دەپ تەك ءبىر باعىتتا شەكتەلىپ قالماي, اۋىل اۋرۋحاناسىندا بارلىق سالاعا بەل شەشە, بىلەك سىبانا كىرىستى. ءوز ىسىنە شىن بەرىلگەن ءارى قىزمەتىنىڭ قىر-سىرىن تاجىريبە جۇزىندە جەتىك مەڭگەرسەم دەگەن تاۋداي تالابى بار جاس دارىگەر سول تۇستا قۇلسارى اۋرۋحاناسىن كەز كەلگەن وتانى ويلانباي جانە ساپالى جاسايتىن ورتالىققا اينالدىرىپ جىبەرگەن. ءبىر جىلدان سوڭ وتا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولعان بولات بۇرىن اۋداندىق دەڭگەيدە جاسالمايتىن اسقازان, جۇرەك, ءوت جولدارىنا وتا جاساپ, گينەكولوگيا, نەيروحيرۋرگيا, لور وتالارىمەن باتىل اينالىستى. باسىنان سوققى العان ادامنىڭ ءتىرى قالۋى ءۇشىن شۇعىل تۇردە باسىنا تەسىك سالىپ, ۇيىعان قاندى شىعارۋدى قولعا الدى. سىنىپ كەلگەندەرگە وتا جاساپ, تەمىر سالۋ ارقىلى بىرنەشە رەت تراۆماتولوگيالىق وتا جاساسا, بالالارعا كەڭىردەكتى تەسىپ, تراحيستوما سالىپ ءجۇردى. ءبىر جىلى بالالار اراسىندا ديفتەريا تاراپ, قاتارىنان بىرنەشە بالا اۋرۋحاناعا تۇسكەن ساتتە ۋاقىتىندا ترۋبكا سالىپ ۇلگەرە الماي, ءبىر بالا شەتىنەپ كەتكەنىن بولات كەرەي ۇلى ارادا قانشا جىل وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن وكىنىشپەن ەسكە الادى. اۋىل اۋرۋحاناسىندا رۇقسات ەتىلمەگەن وتالاردى جاساۋ ۋاقىتىندا ايقاي-شۋ دا تۋدىرماي قوعان جوق. بىراق بۇل ءوز ماماندىعىن سۇيەتىن دارىگەر ءۇشىن شىڭدالۋ مەكتەبى بولدى. جاس مامان تاجىريبە جيناپ, جان-جاقتى جەتىلە ءتۇستى.
جالىنداعان جاستى اڭعارعان باسشىلىق ونى اۋداندىق اۋرۋحاناعا باس دارىگەر ەتىپ تاعايىندادى. بۇل بولاتتى سۇيىكتى ماماندىعى حيرۋرگيادان قول ۇزۋىنە ءماجبۇر ەتتى. باسشى رەتىندە ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارىن دا ۇرشىقشا ءيىرىپ الا جونەلگەن ول ۆەنگر دوستارىنىڭ كومەكتەسۋىمەن ەكى ەمحانا سالدى, قۇلايىن دەپ تۇرعان اۋرۋحانانى ورنالاستىرۋ ءۇشىن بالاباقشا عيماراتىنا قول جەتكىزدى, قۇلسارىداعى ەكى جاتاقحانانى جوندەۋدەن وتكىزىپ, تۋبەركۋلەز اۋرۋلارىن ەمدەيتىن اۋرۋحانا ەتىپ جاساقتادى. بۇل اۋرۋحانالار كۇنى بۇگىنگە دەيىن وكپە اۋرۋىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردى ەمدەپ كەلەدى.
1989 جىلى اقتاۋ قالاسىنا كوشىپ كەلگەن بولات ۇسىنىلعان باسشىلىق قىزمەتتەردەن باس تارتىپ, بىرنەشە جىل قول ءۇزىپ قالعان حيرۋرگتىك قىزمەتىن قايتا باستاۋدى ءجون دەپ تاپتى. ء«بارىن باسىنان باستاۋ كەرەك» دەگەن ويمەن وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ قابىلداۋ بولىمىنە جۇمىسقا ورنالاستى. سول جەردەن قولى شاپشاڭ, ساۋاتتى جاس جىگىتتى كورگەن وتا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سۇلەيمەن بەرداۋلەتوۆ ونى ءوز بولىمىنە وتاشى رەتىندە جۇمىسقا الدى. بولات كەرەي ۇلى سۇلەيمەن اعاسىن «مەنىڭ جوعارى ساناتتى دارىگەر بولىپ قالىپتاسۋىما ۇستاز, باسشى رەتىندە كوپ كومەك بەرگەن ادام» دەپ ريزاشىلىقپەن اتادى. ەلگە بولسىن دەپ ەڭبەك ەتۋ كوپ نارسەگە قول جەتكىزۋگە مۇرىندىق بولدى. ءبىرىن-ءبىرى ءتۇسىنىپ, ءبىرىن-ءبىرى قولداعان قوس دارىگەر بۇدان ءارى بىرلەسە ەڭبەك ەتتى. ماڭعىستاۋعا قاجەتتى نەبىر ىرگەلى ىستەردى ۇيىمداستىرىپ, حالىق ىقىلاسىنا بولەندى.
1990 جىلى س.بەرداۋلەتوۆ ۇسىنىسىمەن ماڭعىستاۋدا بۇرىن بولماعان ونكوديسپانسەر بولىمشەسى اشىلىپ, ىسكەر باسشى, بىلىكتى دارىگەر ب.كەرەي ۇلى اتالعان بولىمشەنىڭ العاشقى مەڭگەرۋشىسى بولدى. ماڭعىستاۋدا تالاي جىل جىر بولىپ جۋىردا عانا ىسكە قوسىلعان ونكولوگيالىق اۋرۋحاناعا كوشكەنگە دەيىن وبلىستىق اۋرۋحانادا ورنالاسقان 20 كەرەۋەتتىك بۇل بولىمشە وبلىستىڭ ونكولوگيالىق اۋىرتپالىعىن ارقالاپ تۇردى. بولىمشە جۇمىسىن جولعا قويىپ, ءوزى سىندى بولاشاعىنان كوپ ءۇمىت كۇتتىرەتىن جالىندى جاس ونكولوگ دارىگەر س.شانتەمىروۆتى اتىراۋدان شاقىرتىپ, ءبولىم تىزگىنىن قولىنا ۇستاتقان ب.كەرەي ۇلى س.بەرداۋلەتوۆپەن بىرگە ەندى ماڭعىستاۋدان ەندوسكوپيا ءبولىمىن اشۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەدى. بۇل دا وڭىردە بۇرىن قالىپتاسپاعان سالا بولاتىن. تۇرعىندار سانى جىلدان-جىلعا ارتىپ, اۋرۋ تۇرلەرى دە كوبەيىپ كەلە جاتقانىن اڭعارعان قىراعى قوس دارىگەر ماسەلەنىڭ الدىن الۋدى, دەر كەزىندە قيمىلداپ, قاجەتتى جۇمىستاردى شۇعىل ۇيىمداستىرۋدى قولعا الدى.
ءبىراز جۇگىرىس, تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا 1991 جىلى وڭىردە ەندوسكوپيا بولىمشەسى اشىلىپ, مۇنىڭ دا العاشقى باسشىسى بولىپ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ بولاتقا سەنىپ تاپسىرىلدى. ءبىر جىلدان سوڭ ول كەسپەي-اق, ەكراننان قاراپ تۇرىپ وتا جاساۋدى سول كەزدە قولعا الا باستاعان امەريكادا ۇيرەنىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىردى. قازاقستاندىق ماماندار ءۇشىن ەندوسكوپيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزۋدىڭ جاڭارۋى, ەندوحيرۋرگيالىق وتا جاساۋ ەرتەگى سىندى كورىندى جانە العاش شوشقالارعا وتا جاساپ كوردى. ءتىپتى سىناق-ۇيرەنۋ كەزىندە بىرنەشە شوشقانى ءولتىرىپ العاندارى دا ەستە. امەريكادا حيرۋرگيانىڭ ەندوحيرۋرگيا ءپانىن وقىپ كەلگەن س.بەرداۋلەتوۆ ەكەۋى 1993 جىلى ماڭعىستاۋدا قازاقستان بويىنشا ءبىرىنشى رەت ناۋقاستىڭ ءوت جولىنا ەندوحيرۋرگيا داستۇرىمەن وتا جاساپ, جاڭالىق ەنگىزدى. ارتىنشا ب.كەرەي ۇلى وڭىردە ەندوحيرۋرگيا ارقىلى العاشقى گينەكولوگيالىق وتا جاسادى. سول كەزدە اقتاۋدا بولاتسىز وتا جاسالمايتىن ەدى دەۋگە بولادى. اپپاراتىن ارقالاپ وتا جاسالاتىن جەرگە الدىمەن بولات جەتەدى.
وتا جاساۋمەن بىرگە ءىزباسار شاكىرتتەر دايىنداۋدى دا ۇمىتقان جوق. تالاي دارىگەر بولاتتان ەندوحيرۋرگيانىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ, بۇگىندە وبلىس مەديتسيناسىندا ىرگەلى جۇمىستار اتقارىپ ءجۇر. ەڭ قىزىعى, بولات شەتەلدىك اپپاراتتى ماسكەۋدە سارىلا ءبىر اي كۇتىپ, قاراجاتى تاۋسىلعان سوڭ كومەكشى جالداي الماي, ونى جالعىز ءوزى تيەپ, ماڭعىستاۋعا اكەلۋى بولدى. ەندى ورناتايىن دەسە, نۇسقاۋلىقتاعى شەتەلدىك جازۋ-سىزۋ, كەيبىر بولشەكتەردىڭ سايكەس كەلمەۋى بولاتتى تاعى ءبىراز جۇگىرتتى. اپپاراتقا قاتتى قىزىققان ول اقتاۋداعى رمز زاۋىتىنا بارىپ, توكارلارعا كەيبىر بولشەكتەردى جوندىرىپ, ماسكەۋدەن ەكى ەۆرەي ازاماتىن شاقىرتىپ, مونتاج جاساتتى, اقىرى قوستىرىپ, قولدانىسقا ەنگىزدى, العاشقى وتانى جاسادى. سول جىلى جەلتوقسان ايىندا م.اليەۆتىڭ قاتىسۋىمەن اپپاراتتىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمى ۇيىمداستىرىلدى. وتاندىق مەديتسيناعا ماڭعىستاۋلىق قوس دارىگەردىڭ ەنگىزۋىمەن قولعا الىنعان جاڭا ءداستۇر قازىر جاپپاي قولدانىستا, ياعني بۇگىندە وتالاردىڭ 80%-ى ەندوحيرۋرگيالىق ادىسپەن جاسالادى.
ء«بىز ءبىرىنشى ەندوسكوپيالىق وتا جاساعان كەزدە ەشقانداي اپپارات بولعان جوق, كەڭەس وداعىنان قالعان اپپاراتتارمەن باستادىق. قازىر مۇمكىندىك مول, قارجى بولسا, شەتەلدىك اپپاراتتىڭ ءتۇرى كوپ. بۇگىندە جاپونيالىق «وليمپۋس», «فيۋدجي» جانە گەرمانيالىق «شتورتس» فيرمالارىنىڭ قۇرالدارىن قولدانىپ جاتىرمىز. سونداي-اق ماڭعىستاۋدا ەندوسكوپيا بويىنشا وزگەلەردەن قالىسپاي, وڭەش, اسقازان, ون ەكى ەلى ىشەك, توقىشەك, وكپە, كەڭىردەكشە سىندى تىنىس جۇيەلەرىن زەرتتەپ, وتا جاسايمىز. تاۋلىك بويى جۇمىستامىز دەۋگە بولادى. ويتكەنى اسقازاننان, ون ەكى ەلى ىشەكتەن نەمەسە وكپەدەن, توقىشەكتەن قان كەتۋ سىندى كۇردەلى جاعدايلاردا ناۋقاس جانىنان تابىلىپ, قاندى توقتاتۋعا تىرىسامىز. ەندوسكوپيالىق ۋزي, ياعني ەندوسكوپ ارقىلى جۇرەكتىڭ بويىن زەرتتەۋ جۇمىستارىن دارىگەرلەرىمىز جەمىستى باستاپ كەتتى. قازىر ىسىكتى الۋ وتالارىن دا جاساپ ءجۇرمىز. بۇرىن ىسىكتەرگە مۇشەنى كەسىپ جاساساق, قازىر ەندوسكوپ ارقىلى كەسپەي, ناركوزسىز جاسايمىز», دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىستىق اۋرۋحاناسى ەندوسكوپيا جانە فۋنكتسيونالدى دياگنوستيكا ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولات كەرەي ۇلى.
ناۋقاس جاندار سەندەلمەي, ءبىر جەردەن ەمدەلسىن دەگەن ماقساتپەن بولات باسشىلىقتان قويماي سۇراپ, ەندوسكوپيا, ۋزي – ءبارىن ءبىر بولىمگە شوعىرلاندىردى.
2006 جىلدان بەرى دارىگەرلەردىڭ كاسىپوداق ۇيىمىن باسقاراتىن ول ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىپ, دارىگەرلەردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزۋىن باستى نازاردا ۇستايدى. COVID-19 ىندەتىن اۋىزدىقتاۋعا قاتىسقان دارىگەرلەرگە قولداۋ كورسەتىپ, ارنايى ورىنداردا دەمالۋى ءۇشىن سەرتيفيكاتتار بەرىپ, كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. جۋىردا زەينەتكەرلىككە شىعۋدى جوسپارلاپ وتىرعان بولات كەرەي ۇلىنىڭ وتاندىق, ءوڭىر مەديتسيناسىن دامىتۋداعى ەڭبەگى زور. بىراق ونىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ماراپاتقا يە بولماعانى وكىنىشتى. 2009 جىلى «دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتانعان وعان ەڭ باستىسى حالىق ريزا, ال ماراپات ماسەلەسىن قۇزىرلى ورىندار ەسكەرەدى دەپ ويلايمىز.
ماڭعىستاۋ وبلىسى