قولىمىزعا باسىلىم باسشىسىنىڭ اتىنا «حامىستحانوۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ (شىندىعىندا جشس) سەنىمدى وكىلى تەمىرجان دىبىسوۆتىڭ: «سىزدەن سۇيىكتى گازەتىمىزدىڭ كەزەكتى سانىندا «سوزبالاڭ سوڭى – دوربالاڭ» اتتى ماقالانى جاريالاۋدى سۇرايمىن» دەگەن حات كەلىپ ءتۇستى. سوڭىنا «ءتىلشى» دەپ قول قويىلعان ماقالا ەكى بەتتەن تۇرعانىمەن, قوسىمشا دەرەكتەر ەلۋ بەتتەن اسادى. وسىلاردى وقىپ شىعۋ بارىسىندا ءبىرشاما تۇسىنىكسىز جاعداياتتار بوي كورسەتكەندەي ەدى.
قولىمىزعا باسىلىم باسشىسىنىڭ اتىنا «حامىستحانوۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ (شىندىعىندا جشس) سەنىمدى وكىلى تەمىرجان دىبىسوۆتىڭ: «سىزدەن سۇيىكتى گازەتىمىزدىڭ كەزەكتى سانىندا «سوزبالاڭ سوڭى – دوربالاڭ» اتتى ماقالانى جاريالاۋدى سۇرايمىن» دەگەن حات كەلىپ ءتۇستى. سوڭىنا «ءتىلشى» دەپ قول قويىلعان ماقالا ەكى بەتتەن تۇرعانىمەن, قوسىمشا دەرەكتەر ەلۋ بەتتەن اسادى. وسىلاردى وقىپ شىعۋ بارىسىندا ءبىرشاما تۇسىنىكسىز جاعداياتتار بوي كورسەتكەندەي ەدى.
الدىمەن, ءدال وسى حاتتا ايتىلعان فاكتىلەر «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 2010 جىلدىڭ 2 ماۋسىمىنداعى سانىندا (2006 جىلى ەمەس) قاراعاندى وبلىسىنداعى ارىپتەسىمىز ايقىن نەسىپبايدىڭ «قاقپاقىل» اتتى ماقالاسىندا تاپتىشتەلگەن. مۇندا ءسوز ساپتاۋ وتكەن شاقپەن ءوربىپ, بۇرىن سوتتى بولعان (بۇل ماسەلەگە قاتىسى جوق) باتىر سەرىك ۇلى دەگەن ازاماتتىڭ «حامىستحانوۆ» جشس جەرلەرىن جالعان قۇجاتتارمەن كەپىلدىككە قويۋ ارقىلى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى قولداۋ» قورىنان ءىرى كولەمدە قارجى العانى, سوندىقتان كەپىلگە قويىلعان جەردىڭ قۇجاتتارىن جارامسىز دەپ تانۋ قاجەتتىگى باياندالادى. قولىمىزداعى حاتتى نەگىزگە الساق, قاراعاندىدان جازىلعان ماقالانى تۇگەل قايتا باسىپ شىعۋىمىز كەرەك ەكەن. ارينە, ولاي بولمايدى. سەبەبىن ت.دىبىسوۆتىڭ ءوزى ماقالاداعى مىناداي ءباتۋالى سوزىمەن بەكىتىپ قويعان: «ايتكەنمەن دە ادىلدىككە جەتەرىمىزگە سەندىك. ول اقتالدى».
اعامىز راحمەتىن ايتىپ وتىرىپ, قايتادان نەگە حات جازدى ەكەن؟ ادەتتە, قۋىنعان ادامنىڭ مىندەتتى تۇردە ءبىر نارسەگە كوڭىلى تولماي قامىعاتىنى بار. سوندىقتان, تاعى دا شاعىمدى شاڭداي بوراتتىڭىز دەپ ەشكىم ايتا المايدى. قامىقپاۋ ءۇشىن ماسەلەنى دۇرىس قويا ءبىلۋ كەرەك. ءبىز وسىدان 12 جىل بۇرىن ءاپ-ادەمى باستالىپ, قايشىلىقتارمەن تۇماندانىپ تۇرعان جاعدايدان ساۋلە ىزدەپ كورۋ ماقساتىمەن قورعالجىن اۋدانىنا اتتانعانبىز.
اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ باسشىسى دىنمۇحامبەت باەشەۆ قولىن قويىپ, ءمورىن باسقان ەكى بەتتىك تۇسىنىكتەمەسىندە بىلاي دەيدى: «2001 جىلى اۋدان اكىمى ساعدان تولەباەۆتىڭ كابينەتىنە شاقىرىلدىم. بۇرىن «قورعالجىن» سوۆحوزىنىڭ باس ينجەنەرى بولىپ ىستەگەن, قازىر جەزقازعان جاعىندا تۇراتىن تانىمال ازامات بوگدان حامىستحانوۆ اۋدانىمىزدان جەر سۇراپ, حالىققا جۇمىس بەرەمىن دەگەن ءوتىنىشىن ايتتى. بارشامىزعا تانىمال, ابىرويلى اقساقالدىڭ قادامىنا قۋاندىق. ول كەزدە بىزدەگى ەگىستىك مولشەرى 30-35 مىڭ گەكتار بولدى. ونى يگەرەتىن, ينۆەستيتسيا سالاتىن كاسىپكەر كەرەك ەدى. ءسويتىپ, قولدانىستاعى زاڭ شەڭبەرىندە ب.حامىستحانوۆ باسقاراتىن «اۆيا كومپانيا شاح ەير» جشس-ىنە («حامىستحانوۆ» جشس بۇرىنعى اتاۋى) 19114 گا. جەر تەلىمى بەرىلدى. بۇل شەشىمدى 2002 جىلى اۋدان پروكۋرورى زاڭسىز دەپ تاپقان. ب.حامىستحانوۆ قارسىلىق كورسەتكەن جوق. قايتا, جانتەكە اۋىلىنداعى حپپ-نى ساتىپ الىپ, جۇمىسشىلارعا ءۇي بەردى. كەيىن, 2004 جىلى كاسىپكەر اۋدان اكىمى ايتماعامبەت مۇقىشەۆتان ەگىستىك جەر سۇرادى, ول قاناعاتتاندىرىلدى. ءبىر كۇنى ب.حامىستحانوۆ قاسىنا ءبىر جىگىتتى ەرتىپ كەلدى, بۇل باتىر سەرىك ۇلى, وسى «ا/ك شاح ەير» باسشىسى بولادى, – دەدى اقساقال. سوسىن جاڭاعى باتىر سەرىك ۇلى سومكەسىنەن «ا/ك شاح ەير» بارلىق قۇجاتتارىن الىپ شىقتى. مەن ول قۇجاتتاردى تىركەدىم. تاعى ءبىر جەر ۋچاسكەسىنىڭ قۇجاتىن, ەكىنشى ۋچاسكەدەن باس تارتقان ارىزىن مەن جوقتا اكەلىپتى. ونى باس مامان سالتانات وتەگەنوۆا (وعان قۇقىعى بار) تىركەگەن».
مىنە, ءبارى دە ورىن-ورنىمەن, جۇيە-جۇيەسىمەن كەلە جاتقان جۇمىس بولىپ كورىندى بىزگە. كەڭسەدە, كوشەدە تىلدەسكەن كىسىلەرىمىزدىڭ سوزدەرىنەن بوگدان حاميت ۇلىنىڭ ابىرويلى جان بولعاندىعىن اڭعاردىق. بايقاۋىمىزشا, جاعداي حامىستحانوۆ قايتىس بولعاننان كەيىن كۇرت وزگەرگەن. قورعالجىن اۋدانىنان بولىنگەن جەرگە 6-7 جىل بويى ەگىن ەگىلمەي, ءارامشوپ باسىپ تۇرادى. سودان اۋدان اكىمى سۇلتان قاسەنوۆ 2009 جىلى اۋداندىق سوتقا تالاپ-ارىز تۇسىرگەن. بىراق, جەر تەلىمى كەپىلدىكتە تۇرعاندىقتان ول قاناعاتتاندىرىلمايدى. جەكەمەنشىك يەلىگىنە قول سۇعىلمايتىندىقتان, ەندى اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمى حامىستحانوۆتىڭ مۇراگەر ۇلى حۋسەن بوگدان ۇلىن ىزدەپ, جەزقازعانعا بارعان. جوعارىدا «تۇسىنىكسىز» دەگەنىمىز وسى جەردەن كولبەڭدەيدى. «حامىستحانوۆتىڭ بالاسى ۇستاتپاي, قاراعاندىعا كەتىپ قالدىم دەدى, – دەپ جازادى ءبولىم باسشىسى د.باەشەۆ تۇسىنىكتەمەسىندە. – ۇيالى تەلەفون ارقىلى وسىندا كەل دەدى. قاراعاندىعا جەتسەم, استاناعا كەتىپ قالدىم دەيدى. استانادان تەلەفون شالسام, ۇيالى تەلەفونى ءسوندىرۋلى. ونىڭ كىم ەكەنىن, ءتۇرى قانداي ەكەنىن دە بىلمەيمىن».
اۋدان وسى 2009 جىلى ءوز ماقساتىندا ۇزاق مەرزىم پايدالانىلماعان 33000 گەكتار جەردى سوت ارقىلى مەملەكەتكە قايتارىپ العان. بىراق, «حامىستحانوۆ» جشس جەرى سول قالپىندا تۇر. «اۆيا كومپانيا شاح ەير» قۇجاتتارىنىڭ ءبارى, جەر قاتىناستارى ءبولىمىنىڭ اكتىلەردى تىركەۋ كىتاپشاسى دا قارجى پوليتسياسىنىڭ قولىندا. ت.دىبىسوۆتىڭ حاتىندا كورسەتىلگەن «النەت», «مەلەارد», «تۋران ءمۇسلىم» جشس مەن «اليەۆ» شارۋا قوجالىعى قورعالجىن اۋدانىندا تىركەلمەگەن. سوندىقتان, باتىر سەرىك ۇلىنىڭ اتىنان جەردى كەپىلدىككە قويىپ, جوعارىدا اتالعان قۇرىلىمدار ارقىلى «دامۋ» قورىنان قارجى الۋعا قاتىستى ماسەلەنى سوت قاراپ, شەشەتىنى تۇسىنىكتى. ونىڭ ۇستىنە, «دامۋ» قورىمەن جاسالعان قارجىلىق وپەراتسيالار الماتى, استانا قالالارىندا ىسكە اسىرىلعان. جەر اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن اۋدانىندا بولعاندىقتان, بۇل مامىلەلەردى وسى اۋداننىڭ ادىلەت ورگانى تىركەيتىنى بەلگىلى.
«دامۋ» دەمەكشى, «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى» اق قاۋىپسىزدىك دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ن.يپماعامبەتوۆ 2001 جىلدىڭ 19 ساۋىرىندە ت.دىبىسوۆقا جاۋاپ حاتىندا: «تاك كاك, ۆوزگلاۆلياەموە ۆامي توو «حامىستحانوۆ...» دەگەن سوزدەر قولدانىلاتىنى تاعى دا تۇسىنىكسىز. ونىڭ ۇستىنە, قاراعاندى وبلىستىق سوتى 2012 جىلعى 2 قاراشاداعى قاۋلىسىندا باتىر سەرىك ۇلىنىڭ «دامۋ» قورى الدىنداعى قارىزىن تولىق وتەگەندىگى ايتىلادى.
ءبىر قىزىعى, تاجىريبەلى زاڭگەر ت.دىبىسوۆ قورعالجىن اۋداندىق سوتىندا, 2013 جىلعى اقپان مەن تامىز ايلارىنداعى پروتسەسس بارىسىندا سوت ءتورايىمىنا ءوز قولىمەن ءوتىنىش جازىپ, ەكى رەتتە دە ءىستى قاراۋسىز قالدىرۋدى سۇراعان. وسىعان قاراپ-اق, «سوزبالاڭ سوڭى – دوربالاڭ» دەپ ءوزى ايتقانداي, ۇزاق جىلدار بويى قوردالانعان ءىس ءتيىستى شەشىمىن تاپپاي, ەشقانداي «دورباعا» سىيمايتىنداي ءتۇرى بار. مۇنداعى سەبەپ, دەر كەزىندە قيمىلداماي, ۋاقىتتان ۇتىلۋدىڭ, كوپتەگەن جاعدايلاردىڭ كومەسكىلەنىپ بارا جاتقاندىعىندا بولسا كەرەك. بۇعان قوسىمشا, ماسەلەنى ناقتى قويىپ, قۋىنعان ىسكە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىن قايتا اۋدارىپ, ونى قىلمىستىق ءىس القاسىندا قاراعان دۇرىس بولادى دەگەن وي كەلەدى. ارينە, بۇل اركىمنىڭ ءوز ەركى.
باقبەرگەن امالبەك,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقمولا وبلىسى.