زاماناۋي سۋرەت ونەرىندە ايشىقتى قولتاڭبا, بيىك تالعامىمەن دارالانىپ, كوپ ىشىنەن ءوز سۇرلەۋىن تابا العان سۋرەتشىلەر سيرەك. ويتكەنى زامانا جالىنا جارماسىپ, زىمىران جىلدامدىقپەن جەدەل دامىپ وتىرار ونەردىڭ بۇل سالاسى شابان شەبەردى جانىنا ماڭايلاتپايدى دا. سوندىقتان دا شىعار, زاماناۋي سۋرەت ونەرىنە اركىمنىڭ تالاسى بولعانىمەن, توپ جارار تارلانى نەكەن-ساياق. تاس تەسەر تالانتى, ايرىقشا كوزقاراس ءھام بيىك تالعامىمەن ەلىمىزدى عانا ەمەس, كارى قۇرلىقتى مويىنداتىپ ۇلگەرگەن سۋرەتشى دينا بايتاسوۆانىڭ ونەردەگى جەتىستىگى سونى ايگىلەسە كەرەك. قولتاڭباسى ەرەك قىلقالام شەبەرىنىڭ ءار باستاماسى – جاڭالىقتىڭ جارشىسى.
وتكەن جىلى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جەڭىمپازدارى قاتارىنان كورىنگەن ونەر شەبەرىنىڭ سۋرەت الەمىندەگى جەتىستىگى از ەمەس. فرانتسياداعى سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاماناۋي ونەر فاكۋلتەتىن جانە مارانگوني ينستيتۋتىنىڭ ينتەرەر ديزاينى فاكۋلتەتىن تامامداعان جاس مامان قازىرگى زامانعى ونەر سالاسىنداعى كۋراتور جانە ساراپشى دارەجەسىنە كوتەرىلىپ ۇلگەردى. ول – قازاقستاننىڭ زاماناۋي ونەرىن قولداۋ جانە ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا اراسىنداعى مادەني تاجىريبە الماسۋدى ماقسات ەتكەن پاريجدەگى IADA حالىقارالىق ونەردى دامىتۋ قاۋىمداستىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, سونداي-اق باس شاھار تورىندە TSE Art Destination ورتالىعىن قۇرۋشى اۆتور.
شەتەلدىڭ ىرگەلى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىن شىڭداعان ونەرتانۋشى بولاشاعىن مادەنيەت پەن ونەردى وركەندەتۋگە ارناپتى. قازىر ەلىمىزدەگى جاس ونەرپازدار مەن سۋرەتشىلەردى دەمەپ, قولداۋ كورسەتىپ ءجۇر. سۋرەتشىنىڭ شىعارماشىلىعى زاماناۋي قىلقالام ونەرىمەن تىعىز بايلانىستى. ۇلى دالا تۋرالى تاقىرىپتىق تۋىندىلارى شەتەلدىك سۋرەت كورمەلەرىنە قويىلعان. تالانت پەن تابىستى تەڭ ۇستاعان ونەر يەسىنىڭ ماعىنالى اڭگىمەسىنەن زاماناۋي سۋرەت ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ قايتتىق.
– دينا حانىم, بەينەلەۋ ونەرىنىڭ وزگە باعىتتارىمەن سالىستىرعاندا زاماناۋي سۋرەت ونەرى قالىڭ قاۋىمعا بەيمالىمدەۋ, تۇسىنىكسىزدەۋ كورىنەدى. مۇنىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– زاماناۋي ونەر – ءبىزدىڭ بۇگىنگى ءومىرىمىزدىڭ كوركەم تىلدەگى, سۋرەت تىلىندەگى ايقىن, بەينەلى كورىنىسى. بۇل – زامان اعىمىمەن قاتار جۇرەتىن ونەر. سوندىقتان دا زاماناۋي سۋرەتشىلەر كوبىنەسە ءوزى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءداۋىردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن – ماسەلەن, وركەنيەت, ساياسات, تاريح, فيلوسوفيا جانە تاعى دا باسقا سالاداعى ماسەلەلەر مەن تۇيتكىلدەردى بوياۋ تىلىندە بەدەرلەيدى. جالپى, زاماناۋي ونەر كۇن سايىن, ءتىپتى مينۋت سايىن دامىپ, وزگەرىپ وتىراتىن وتە قىزىقتى باعىت. سول سەبەپتى بولسا كەرەك, بۇل سالاداعى جۇمىستار دا سان قىرلى ءھام وتە جۇمباق بولىپ كەلەدى. سونىسىمەن دە تۇسىنىكسىز شىعار, بالكىم. زاماناۋي ونەردى ءتۇسىنىپ, تەرەڭ ساراپتاي الۋ ءۇشىن ادامعا ەڭ ءبىرىنشى ءبىلىم كەرەك. ياعني زاماناۋي سۋرەت تاريحىن تەرەڭنەن زەردەلەپ, بۇگىنگى سۋرەتشىلەر جايلى كىتاپتاردى كوبىرەك وقىپ, كورمەلەرگە ءجيى بارىپ تۇرۋدى تالاپ ەتەدى. سول ارقىلى سىزگە تۇسىنىكسىز بولىپ كورىنگەن جۇمباق الەمنىڭ قۇلپى بىرتە-بىرتە اشىلىپ, ءوزىنىڭ تۇڭعيىعىنا قاراي تارتىپ الا جونەلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, زاماناۋي سۋرەتشىلەر مۋزىكاداعى روك انشىلەر سياقتى عوي. زاماناۋي ونەردىڭ كىلتىن ءبىر تاپقان ادام ودان ەشقاشان اجىراي الماي قالادى. ويتكەنى, بۇل ونەر – بولاشاقتىڭ ءۇنى. ال ادامزات ءۇشىن بولاشاق قاي كەزدە دە قۇپيا ءھام قىزىق قوي.
– بۇل باعىتتاعى ونەرگە سانالى تۇردە كەلدىڭىز بە؟ الدە جولىڭىز كەزدەيسوق ءتۇيىستى مە؟
– ونەردىڭ قاي-قاي ءتۇرى دە باستاۋىن ونەر تۋدىرۋشىنىڭ بالالىق شاعىنىڭ ءتاتتى ەستەلىكتەرىنەن الادى دەپ ويلايمىن. سۋرەت الەمىمەن مەنىڭ ال- عاشقى تانىستىعىم 12 جاسىمدا بولدى. شيمايلارىمنان سۋرەتكە دەگەن قابىلەتىمدى بايقاعان انام ءا.قاستەەۆ اتىنداعى مۋزەيدەگى بەينەلەۋ ونەرى ۇيىرمەسىنە اپاردى. بۇل مەنىڭ ۇلكەن ونەرمەن العاشقى تانىستىعىم بولاتىن. ول جەردە ءبىز ءداستۇرلى سۋرەت ونەرىنىڭ قىر-سىرىنا قانىقتىق. ۇلتتىق مۋزەي ىشىندە ءجۇرىپ اتاقتى سۋرەتشىلەردىڭ ايگىلى تۋىندىلارىن تالدادىق, تاريحىنا بويلادىق. مەن سول كەزدىڭ وزىندە-اق ءوزىمنىڭ ماماندىعىمدى تاڭداپ قويعان ەدىم. بىراق اتا-انام جيھاز ديزاينەرى بولعانىمدى قالادى. 16 جاسىمدا العاش پاريج توپىراعىنا تابانىم ءتيىپ, لۋۆر, پومپيدۋ ورتالىعى مەن ورسە مۋزەيىن كورىپ, ءومىرىمدى تولىقتاي سۋرەت ونەرىنە ارنايمىن دەپ شەشتىم. كەيىن فرانتسياعا قايتىپ ورالىپ, سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاماناۋي ونەر فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستىم. ودان ءارى مارانگوني ينستيتۋتىندا ينتەرەر ديزاينى فاكۋلتەتىندە ءبىلىمىمدى ءارى قاراي شىڭدادىم. ءدال وسى كەزدە ماعان بۇل باعىتتىڭ قىزىق ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم. وزگەلەردىڭ جان راحاتى ءۇشىن جايلى اتموسفەرا تۇزگەنگە قاراعاندا, ءوزىمنىڭ جان دۇنيەمدى لاززاتقا بولەيتىن ءتول ونەرىمدى تۋدىرۋ الدەقايدا ماڭىزدى ەكەندىگىن, جان دۇنيەم سوعان سۋساپ تۇرعانىن ءتۇسىنىپ, قىلقالام مەن كەنەبىمە قايتىپ ورالدىم. سول ارقىلى زاماناۋي ونەردىڭ قىر-سىرىن بەدەرلەسەم دەگەن ماقسات قويدىم. ويتكەنى ماعان زامان اعىسىمەن جۇرگەن ۇنايدى.
– استانا قالاي قارسى الدى؟ فرانتسيا سەكىلدى ونەردىڭ تاريحي ۇلكەن ورداسىنان كەلگەننەن كەيىن زاماناۋي ونەردى تەرەڭ تۇسىنەتىن ءپاريجدىڭ تالعامپاز قاۋىمىن اڭساپ جابىرقاعان جوقسىز با؟
– مەن فرانتسيادا ءبىلىم مەن تاجىريبە جيناپ, قازاقستانعا تۋرا 11 جىلدان كەيىن «ەكسپو–2017» كورمەسى قارساڭىندا ورالدىم. ەلورداعا تۇراقتاۋىما تۇرتكى بولعان ۇلكەن سەبەپ – حالىقارالىق كورمەدە الەم نازارىنا ۇسىنىلعان ۇلتتىق پاۆيلون – «نۇرلى الەم» عيماراتىنىڭ جوباسىمەن اينالىسۋىم بولدى. باستاپقىدا ەكى جىلداي قاشىقتان ونلاين جۇمىس ىستەگەنىممەن, كەيىن كورمە ۋاقىتى جاقىنداعاندا جوبانىڭ قاسىندا ءجۇرىپ, كوزبەن كورىپ, ءجىتى باقىلاۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى دا, ءسويتىپ ەلگە كەلدىم. استاناعا كەلىپ العاشىندا شەتەلدىك كومپانيالارمەن جۇمىس ىستەدىم. كەيىن ءوزىمنىڭ TSE Art Destination ونەر ورتالىعىمدى اشتىم. ءسويتىپ, ەلوردادا تۇراقتاپ قالدىم. جالپى, ماعان نۇر-سۇلتان قالاسى ۇنايدى. بۇل – اسىرەسە, جاس ماماندار ءۇشىن وتە قولايلى قالا. مۇندا سەن جولىڭدى اپپاق پاراقتان باستاي الاسىڭ. ال اق پاراققا تۇسكەن ورنەك قاي كەزدە دە اسەم عوي. وسى جاعىنان كەلگەندە استانا ماعان ەرەكشە ىستىق. ارحيتەكتۋراسىنا دا عاشىقپىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەن بۇل شاھاردى «اسپان استىنداعى مۇراجاي» دەپ اتار ەدىم. ويتكەنى ارحيتەكتۋراسى شىنىمەن قىزىقتى. تەك الداعى ۋاقىتتا سول عيماراتتاردىڭ ءىشىن مازمۇندى, ءماندى جوبا, ءىس-شارالارمەن تولتىرا الساق, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
– ءوزىڭىز ەلورداداعى ءوتىپ جاتقان كورمەلەرگە بارىپ تۇراسىز با؟ زاماناۋي باعىتتا وي تولعاپ جۇرگەن جاس سۋرەتشىلەردىڭ تالانتى مەن تالپىنىسىن قالاي باعالايسىز؟
– باستاپقىدا باراتىنمىن. شىنىن ايتۋ كەرەك, بىراق بۇل جاقتاعى كورمەلەردىڭ كومپوزيتسياسى مەنى تارتا قويمادى. باعدارلامالارى دا وتە قىزىقسىز قۇرىلعان ەكەن. سوندىقتان كوڭىلىم قالاماعان كورمەلەردە ۇزاق ۋاقىت جۇرە دە المادىم. تەز شولىپ شىقتىم دا, ۇيگە قايتۋعا اسىقتىم. بۇگىندە وتاندىق كورمەلەرگە وتە سيرەك بارامىن. ارينە, ساپالى جاسالعان, ۇزدىك تۋىندىلار قويىلعان كەرەمەت ۇيلەسىمدەگى كورمەلەر بولسا, مىندەتتى تۇردە بارار ەدىم. الايدا وكىنىشكە قاراي, ونداي ساپالى ۇيىمداستىرۋ ءھام ۇيلەستىرۋ جۇمىستارىنا جولىقپاي ءجۇرمىن. كاسىبي ماماننىڭ تالعامى مەن تالابى البەتتە, تۇسىنىكتى جاعداي. بىراق بىزدە ءالى كۇنگە دەيىن قاراپايىم حالىقتىڭ كورمەگە كەلۋ مادەنيەتى ءدال ەۋروپاداعىداي دامي قويعان جوق. زاماناۋي ونەر كورمەسى بىلاي تۇرسىن, ءتىپتى ۇلتتىق مۋزەيگە بارماعان ادامداردى ءجيى كورۋگە بولادى. مەنى وسى جاعى ويلاندىرادى. ال ەندى جاس سۋرەتشىلەردىڭ ىزدەنىسىنە كەلسەك, مەنەن كەڭەس سۇراپ, جۇمىستارىن كورمە تورىنە قويۋعا ۇسىنىس ايتىپ قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءجيى كەلەدى. زاماناۋي ونەر دەپ ۇسىنعان جۇمىستارىن كورىپ, ايتۋلى باعىت تالاپتارىنان مۇلدەم الشاق جاتقانىن كورەمىن. ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە اكادەميالىق باعىتتاعى جاقسى سۋرەت مەكتەبى بار. بىراق زاماناۋي ونەر تالاپتارىنان الشاق جاتقانىن ستۋدەنتتەر جۇمىسىنان ايقىن اڭعارۋعا بولادى. وسى جاعىنان كەلگەندە زاماناۋي ونەرگە ۇمتىلعان جاس سۋرەتشىلەردى تەوريالىق ءھام پراكتيكالىق جاعىنان جان-جاقتى ءارى ءجىتى شىڭدايتىن جاقسى مەكتەپ قاجەتتىلىگى بايقالادى. بۇگىندە ءبىز ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتى تۋراسىندا ءسوز قوزعاساق, وندا ول مەملەكەتتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرى دە الەمدىك تالاپتارعا ساي بولۋىن باستى نازاردا ۇستاۋىمىز كەرەك. ويتكەنى ونەر – مەملەكەتتىك ساياساتى مەن يدەولوگياسىنىڭ قۋاتتى قۇرالى. زاماناۋي ونەردىڭ دامۋى – ەلدىڭ جاھاندىق مادەنيەتتىڭ بولىگى بولۋعا دايىندىعى ءھام ونىڭ الەمگە اشىقتىعى مەن ەركىن ويلاۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن كورسەتەدى. ونى ءوندىرىسى مەن ونەرى قاتار دامىعان جاپونيا سياقتى ەلدەر تاماشا دالەلدەپ كەلە جاتىر. وكىنىشكە قاراي, بۇل جاعىنان كەلگەندە ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن الەمگە جابىقپىز. سوندىقتان دا جاستارىمىزدىڭ زاماناۋي ونەرگە ۇمتىلىسىن قولداپ, ولاردىڭ الەمدىك ارەناعا شىعۋىنا, رۋحاني دامىپ-جەتىلۋىنە جاعداي جاسالۋى قاجەت. ول ءۇشىن ونەرگە ۇمتىلعان جاس سۋرەتشىلەر ەڭ اۋەلى ۇلتىنىڭ تاريحى مەن تانىمىن جەتىك ءبىلىپ, جۇمىستارىنىڭ جەرگىلىكتى كورمەلەردە ءجيى قويىلۋىنا كۇش سالۋى ءتيىس. سول ارقىلى پومپيدۋ, تەيت, گاراج زاماناۋي مادەنيەت ورتالىقتارىنا, لۋۆر مەن پالە دو توكيو الاڭدارىنا شىعۋىنا جول اشىلادى. وعان وتاندىق سۋرەتشىلەرىمىزدىڭ قارىم-قابىلەتى تولىقتاي جەتەتىنىنە سەنەمىن. ويتكەنى بىزدە تالانتتى سۋرەتشىلەر كوپ. تەك سولاردى قولداۋ جاعى كەمشىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»