پارلامەنت سەناتىندا وتكەن كەزەكتى ۇكىمەت ساعاتى ء«بىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى تسيفرلاندىرۋ: جاي-كۇيى, قولجەتىمدىلىگى جانە قاۋىپسىزدىگى» تاقىرىبىنا ارنالدى.
5 331 ەلدى مەكەنگە ينتەرنەت جەتكىزىلمەك
سەناتورلار تسيفرلاندىرۋدىڭ قازىرگى جاعدايى, ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ايماقتارداعى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن كەڭىنەن تالقىلادى. القالى جيىننىڭ باسىندا ءسوز العان سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ءابدىروۆ ىندەت جاعدايىندا تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋداعى كەمشىلىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىنداعى تاسىلدەردى قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتتى.
ۆيتسە-سپيكەر قازىرگى ۋاقىتتا ADSL تەحنولوگياسى بويىنشا 118 قالا مەن 4 558 اۋىلدىق ەلدى مەكەن ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلگەنىن ايتتى. ونى ءارى قاراي دامىتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇگىندە حالىقتىڭ شامامەن 40 پايىزى اۋىلدا تۇرادى. بايلانىس وپەراتورلارى قالا مەن اۋىل اراسىنداعى تسيفرلىق الشاقتىقتى جويۋعا باعىتتالعان جەلىلىك قۇرىلىس جوباسىن جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.
«قازاقستاندا دەربەس دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سەرۆيسى ازىرلەنۋدە. بۇل جەكە دەرەكتەردىڭ پايدالانىلۋىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلىمىزدە سوڭعى كەزگە دەيىن دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان بولماعانىن ايتۋ كەرەك. دەربەس دەرەكتەردى جيناۋ, وڭدەۋ جانە قورعاۋ ماسەلەلەرىنىڭ بارلىعى وپەراتورلاردىڭ قاراۋىندا بولدى. بۇل – ادام قۇقىقتارىن قورعاۋمەن تىعىز بايلانىستى وتە وزەكتى ماسەلە. سوندىقتان ونى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار جەدەل شەشۋگە ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى ن.ءابدىروۆ.
ۇكىمەت ساعاتىندا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيا جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين بايانداما جاساپ, ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جونىندە جان-جاقتى ماعلۇمات بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا دەيىن 5 331 ەلدى مەكەنگە ينتەرنەت جەتكىزۋ جوسپارلانۋدا. ينتەرنەت جەلىسىن دامىتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە ەكى اۋقىمدى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ءبىرىنشىسى – ءمجا مەحانيزمى ارقىلى وپتيكالىق ينتەرنەتتى تارتۋ. جوبا بويىنشا 2,4 ملن ادام تۇراتىن 1 260 اۋىلعا ينتەرنەت جەلىسى تارتىلۋدا. ەگەر 2018 جىلى 56 اۋىلعا وپتيكالىق جەلى تارتىلسا, بيىل 944 اۋىل ينتەرنەتكە قوسىلادى. بۇل جوباعا 75 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسيا تارتىلدى. جوبا اياسىندا 3 700 مەملەكەتتىك ورگان مەن بيۋدجەتتىك مەكەمەلەرگە بايلانىس جەتكىزىلدى.
ەكىنشى جوبا 250 ادامنان كوپ تۇرعىنى بار 928 اۋىلدى 3G جانە 4G, FWA تەحنولوگياسى بويىنشا ءموبيلدى ينتەرنەتپەن قامتۋدى كوزدەيدى. قازىر ونىڭ 72-ءسى ءموبيلدى ينتەرنەتكە جالعانعان.
«ينتەرنەتتىڭ ساپاسى تومەن بولۋىنىڭ بىرنەشە نەگىزگى سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, بىزدە ينتەرنەت ساپاسى بويىنشا زاڭنامالىق تالاپتار جوق. سوندىقتان بايلانىس سالاسىنىڭ رەتتەۋشىسى رەتىندە وزگەرىس ەنگىزۋ قاجەت. ەكىنشىدەن, تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىسىنىڭ 90 پايىزى راديورەلەلىك جەلىدە جانە اۋە بايلانىس ارنالارى بويىنشا سالىنعان. بۇل دەگەنىمىز كىشى تەلەكوم وپەراتورلارى وزدەرىنە راديوجيىلىكتەر الىپ, ولاردى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن پايدالانباۋدا. راديوجيىلىك رەسۋرستاردى ءتيىمدى قولدانۋ ماڭىزدى ەكەنى تۇسىنىكتى. ءبىز ارنايى اۋديت جاساپ, پايدالانىلماي كەلە جاتقان جيىلىكتەردى مەملەكەتكە قايتارىپ الۋدى جوسپارلاۋدامىز. بىراق ول ءۇشىن ءتيىستى ستاندارتتار مەن زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت», دەدى ب.مۋسين.
بۇل رەتتە مينيستر راديوجيىلىكتەردى ءبولۋدىڭ جاڭا ستاندارتتارىن بەكىتۋ كەرەك ەكەنىن, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن ينتەرنەتسىز پايدالانۋعا بەرۋگە تىيىم سالىناتىنىن ايتتى. ول ۇيالى بايلانىس ۇيىمدارىنا بولىنگەن راديوجيىلىكتەر ءۇشىن تولەماقىنىڭ جىلدىق مولشەرلەمەسىن 90 پايىزعا قىسقارتۋ ارقىلى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە كەڭ جولاقتى ۇتقىر بايلانىس جەلىلەرىن سالۋعا ارنالعان قاراجاتتى قايتا ينۆەستيتسيالاۋ ماقساتىندا سالىقتىق پرەفەرەنتسيالار بەرۋدى ۇسىندى.
قازىرگى ۋاقىتتا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سىمدى تەلەفونيا قىزمەتتەرى مەن پوشتا قىزمەتتەرى جىل سايىن 8 ملرد تەڭگەگە سۋبسيديا الۋدا. ەندى ۆەدومستۆو ينتەرنەتتى اۋىل ۇيلەرىنە دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن تەلەكوم وپەراتورلارىن ىنتالاندىرۋ رەتىندە وپتيكالىق بايلانىس جانە باسقا تەحنولوگيالار ارقىلى قوسىلعان ينتەرنەتتى ۇيگە جەتكىزۋدى سۋبسيديالايدى. ناتيجەسىندە اۋىل تۇرعىندارى قازىرگى زامانعى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك الادى.
تسيفرلاندىرۋ ءىسى قايتسە ىلگەرىلەيدى؟
ينتەرنەت ساپاسىنا حالىقتىق باقىلاۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن Bailanys bar سەرۆيسى ىسكە قوسىلدى. كەز كەلگەن ازامات سمارتفون ارقىلى ينتەرنەت كەمشىلىكتەرىن وڭاي جولداي الادى. قازىرگى ۋاقىتتا تەكسەرۋ بويىنشا 50 مىڭنان اسا ادام اتالعان سەرۆيستى پايدالاندى. ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, مەملەكەتتىك باقىلاۋ ماقساتىندا بايلانىس ساپاسىن مونيتورينگىلەۋ بويىنشا 17 جىلجىمالى ولشەۋ كەشەنى ساتىپ الىنۋدا.
سونداي-اق ب.مۋسين مەملەكەتتىك ورگاندارداعى تسيفرلاندىرۋ كەمشىلىكتەرىن اتاپ ءوتتى.
«باسقا مينيسترلىكتەرمەن بىرلەسە ەكسپرەسس تالداۋ جاسادىق. قازىرگى كەزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە 50-دەن اسا اقپاراتتىق جۇيە بار. ءبىز ولاردىڭ تەك 24-ءىن عانا كوردىك, قالعان 28-ءى ءبىز ءۇشىن بەلگىسىز بولدى. قۇزىرەتتى مينيسترلىك رەتىندە ولاردىڭ بار ەكەنىن بىلمەدىك. مۇنداي سۇراق نەدەن تۋىندادى؟ بىرىككەن IT-ارحيتەكتۋرا تولىققاندى جاسالماعان, ياعني ول جاسالسا دا مينيسترلىكتەر سوعان ساي جۇمىس ىستەمەيدى. ۆەدومستۆو قۇرىلىمىنداعى ۇيىمداردىڭ ىشىندە ءتيىستى اقپاراتتىق جۇيەلەردى ستاندارتتارعا سايكەس جاسامايدى, سالدارىنان ولار بىزگە كورىنبەيدى. سول سەبەپتى دارىگەرلەر بىرنەشە جۇيەدە جۇمىس ىستەۋدە. ارينە, بۇل جاعداي قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتىن ۇزارتادى. سوندىقتان وسى سالاداعى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىمەن بىرلەسە بىرىڭعاي ارحيتەكتۋرا ازىرلەنۋدە. وسى سالاداعى باستى ماسەلە – پلاتفورمانى قاجەتتى دەڭگەيدە قوسۋ. بارلىق اقپاراتتىق جۇيەنى بىرىكتىرىپ, جوبانى تولىققاندى ىسكە قوسۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىمەن ءتيىستى كەلىسىم جاسال- دى. بۇل تۇرعىدا دارىلىك زاتتاردىڭ, توسەك-ورىنداردىڭ, دەنساۋلىق پاسپورتتارىنىڭ دەرەكقورلارى قۇرىلۋدا», دەدى مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىك ورگانداردى تسيفرلاندىرۋدا بىرقاتار ماسەلە بار. ءبىرىنشى كەزەكتە – IT-مامانداردىڭ ءالسىز كادرلارى. سونىمەن قاتار ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىن اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن جارىسۋ. بارلىق كۇش-جىگەر ساپاعا ەمەس, سانعا باعىتتالدى.
«مەملەكەتتىك ورگانداردى تسيفرلاندىرۋ پروبلەمالارىن جۇيەلى شەشۋ ءۇشىن كادرلار مەن بىلىكتىلىك ماسەلەسىنە ءمان بەرۋ كەرەك. 8 مەملەكەتتىك ورگاندا تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا دەربەس جاۋاپتى ۆيتسە-مينيسترلەر بەكىتىلدى. بىراق ولارمەن جۇمىس اتقاراتىن 500-دەن اسا ادامنىڭ ورتاشا جالاقىسى 150 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ولاردىڭ دەڭگەيىن دە كوتەرۋ كەرەك. سوندىقتان ءبىز تسيفرلىق قۇزىرەت ورتالىعىن اشامىز. وندا جۇيەلىك تالداۋ, پروتسەستەردىڭ رەينجينيرينگى, دەرەكتەردى باسقارۋ جانە باسقا باعىتتاردا وسى قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرامىز», دەدى ب.مۋسين.
مينيستر ىندەت كەزىندە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى قاشىقتان وقىتۋدىڭ قيىندىقتارىنا تاپ بولعانىن, بۇل رەتتە تسيفرلىق كونتەنتتى دامىتۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ, تسيفرلىق وقۋلىقتارعا كوشۋدى ۇسىندى. بۇگىنگى تاڭدا 13 ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. وسىلاردىڭ قايسىسى نارىقتا جاقسى قىزمەت كورسەتسە, سول پلاتفورما ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ءبىر كوپىر بولادى.
الەۋمەتتىك قاتىناستار سالاسىن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا الەۋمەتتىك تولەمدەر ءۇشىن ID ءاميان جاساۋ; زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەۋ; وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى; الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى; ەڭبەك شارتى, ە-ەڭبەك كىتاپشالارى سياقتى ءىس-شارالار پىسىقتالىپ جاتىر.
ماڭىزدى تاقىرىپتى تالقىلاۋعا دەپۋتاتتارمەن قاتار سەناتتىڭ جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى دە قاتىستى. ولار تسيفرلاندىرۋ جۇمىسىنا قاتىستى وي قوسىپ, ۇسىنىستارىمەن ءبولىستى.
ۇكىمەت ساعاتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇسىنىستار قابىلداندى. بۇل ءوز كەزەگىندە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جولدانادى, سونداي-اق زاڭ جوبالارىن قاراۋ بارىسىندا جانە كوميتەتتىڭ جۇمىسىندا ەسكەرىلەدى.
ۇكىمەت ساعاتىن الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتى مەن ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتى جانە حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ۇيىمداستىردى.