دۇنيەنى دۇربەلەڭگە سالعان داۋاسىز دەرتتىڭ قايتا سوعۋى ىقتيمال داۋىلىنا قارسى دايىندىقتى پىسىقتاۋ وتە ماڭىزدى. بۇگىندە الەمنىڭ بىرقاتار ەلىندە ىندەتتىڭ تارالۋ كورسەتكىشىنىڭ كوتەرىلە باستاعانى كوپشىلىكتى الاڭداتىپ وتىر. قازىر قازاقستاندا ىندەتكە قارسى كۇرەس بارىنشا كۇشەيتىلىپ, قاۋىپ-قاتەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قام-قارەكەت جاسالۋدا.
«اۋزى كۇيگەن ءۇرىپ ىشەدى» دەگەندەي, ەلىمىزگە اۋىر تيگەن ىندەتتى اۋىزدىقتاۋ ءۇشىن وتكەننەن ساباق الىپ, جىبەرگەن قاتەلىكتەرگە قايتا ۇرىنباي, نەعۇرلىم ساق قيمىلداعان ءجون. وسىعان باسا ءمان بەرىپ وتىرعان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقىندا كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنە دايىندىق جونىندە ارنايى كەڭەس وتكىزىپ, تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە كەڭىنەن توقتالدى.
الدىمەن قاۋىپتىڭ الدىن العان ماڭىزدى. ياعني ىندەت وشاعىنىڭ تۇتانباۋىن, ۆيرۋس تاسىمالداۋشىلاردىڭ كوبەيمەۋىن بارىنشا قاداعالانعان ءجون. بىزگە بۇل بالەكەت و باستا باسقا جاقتان كەلگەنى راس. جەر-جاھاندى جايلاعان جامانات ىندەتتى العاش شەكارا اسقان وتانداستارىمىز جامادى. سوندىقتان ىندەت قايتا كۇشىنە ءمىنىپ, شەكەمىزگە تاياق بولىپ تيمەۋى ءۇشىن شەكاراداعى شەكتەۋ شارالارىن پىسىقتاۋدىڭ ماڭىزى زور.
«بىرىنشىدەن, شەكتەس مەملەكەتتەردەگى ەپيدەميالىق احۋالدىڭ ناشارلاعانىن ەسكەرىپ, مەملەكەتتىك شەكاراداعى وتكىزۋ بەكەتتەرىندە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ كەرەك. 2020 جىلعى 5 قازانداعى جاعداي بويىنشا رەسەيدە 12 608 كوروناۆيرۋس جۇقتىرۋ جاعدايى انىقتالدى, ءوسىم – شامامەن 1%, وزبەكستاندا – 374 جاعداي, ءوسىم – 0,5%, قىرعىزستاندا – 244 جاعداي, ءوسىم – 0,5%. اۋەجايلار مەن تەمىر جول ۆوكزالدارىندا ەپيدەميالىق باقىلاۋدىڭ قاتاڭ رەجىمىن قالپىنا كەلتىرىپ, «قىزىل ايماقتان» كەلەتىن ادامداردى ەكسپرەسس-تەستىلەۋدەن وتكىزۋدى جولعا قويۋ قاجەت. ۇكىمەت شەتەلدەرمەن, اسىرەسە جاعداي كۇردەلەنىپ تۇرعان ايماقتارمەن جول قاتىناسىن وڭتايلاندىرۋ نۇسقالارىن مۇقيات زەردەلەۋى ءتيىس», دەدى پرەزيدەنت.
وتكەن اپتادا يتاليا, گەرمانيا سياقتى ەۋروپا ەلدەرىندە كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ادامدار سانى 60%-عا ارتقان. رەسەيدە سوڭعى تاۋلىكتە 11 615 ادام اۋرۋعا شالدىقسا, تۇركيادا كەيىنگى كۇنى 1603 جاعداي تىركەلدى. جالپى, ەۋرووداققا كىرەتىن ەلدەردە قازاقستانمەن سالىستىرعاندا كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعان ادامداردىڭ سانى 13 ەسە كوپ. سوندىقتان شەتەلدەگى جاعدايدىڭ ناشارلاۋى ەسكەرىلىپ, ينفەكتسيا تارالۋىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا 5 قازاننان باستاپ باسقا ەلدەرمەن اۋە قاتىناستارىن قالپىنا كەلتىرۋدى توقتاتا تۇرۋ, اۋە قاتىناسى جانداندىرىلعان ەلدەرمەن اۋە رەيستەرىنىڭ سانىن ۇلعايتپاۋ جانە تۇركياعا ۇشۋلار سانىن ازايتۋ ۇسىنىلعان ەدى. سونداي-اق ەكىنشى ساناتتاعى ەلدەردەن كەلەتىن ادامدار ءۇشىن تەرمومەتريا, ساۋالداما, الىنعان كۇنى 3 تاۋلىكتەن اسپاعان ۋاقىتقا دەيىنگى COVID-19-عا تەكسەرۋ تۋرالى انىقتاماسىنىڭ بولۋى سياقتى مىندەتتى تالاپتار بەلگىلەندى. انىقتاماسى بولماعان جاعدايدا سىرتتان كەلگەندەر كارانتيندىك ستاتسيوناردا COVID-19-عا زەرتحانالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن 2 تاۋلىككە دەيىن وقشاۋلانادى. وسىنداي تالاپتاردى ەاەو ەلدەرىمەن جانە وزبەكستانمەن اۆتووتكەل جولدارىندا وتكىزۋ پۋنكتتەرىندە مەملەكەتتىك شەكارانى كەسىپ وتەتىن ادامدارعا قولدانۋ ۇسىنىلدى.
ءسويتىپ, 6 قازاننان باستاپ قازاقستانعا شەتەلدەن كەلەتىندەر كوروناۆيرۋسپەن اۋىرمايتىنى پتر تەستپەن دالەلدەنگەن انىقتاما اكەلۋى كەرەك دەگەن شەشىم قابىلداندى. وتكەن اپتادا قابىلدانعان بۇل شەشىم بويىنشا ەلگە كەز كەلگەن كولىكپەن (ۇشاق, پويىز) كەلگەن جولاۋشىنىڭ دەنە قىزۋى بولسا, دەرەۋ ستاتسيونارلىق يزولياتورعا ورنالاستىرىلادى. ول جەردە دەنە قىزۋى نە ءۇشىن كوتەرىلىپ تۇرعانىن, قانداي اۋرۋمەن اۋىراتىنىن انىقتايدى. قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ ۇيالى تەلەفون ءنومىرى تىركەلەدى. ءبىر كولىكپەن كەلگەن ازاماتتاردىڭ بىرەۋىنەن 14 كۇن ىشىندە كوروناۆيرۋس دەرتى انىقتالسا, ول اداممەن بىرگە كەلگەن بارلىق جولاۋشى, بايلانىستا بولعان بارلىق ادام انىقتالىپ, ءتيىستى شارالار قولدانىلادى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى باعدات قوجاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, شەشىم كۇشىنە ەنگەن ءبىرىنشى تاۋلىك ىشىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنا 510 جولاۋشى ۇشىپ كەلدى, ونىڭ 177-ءسى كارانتينگە جاتقىزىلدى. الماتىعا ۇشىپ كەلگەن 1228 جولاۋشىنىڭ 278-ءى انىقتاماسىز كەلگەن. ولار دا كارانتينگە جاتقىزىلدى. اتىراۋ قالاسىنا ۇشىپ كەلگەن 28 ادام كارانتيندىك ستاتسيونارعا جاتقىزىلدى. سونىمەن ءبىرىنشى تاۋلىك ىشىندە ەلىمىزگە 1 912 جولاۋشى ۇشىپ كەلسە, 1428-ىندە كوروناۆيرۋسپەن اۋىرمايتىنى تۋرالى انىقتاما بولىپ, قالعان 484 جولاۋشىدا ونداي انىقتاما بولماعان. 483 جولاۋشى ەكى كۇندىك كارانتينگە جاتقىزىلدى. انىقتاماسى جوق جولاۋشىلاردىڭ بىرەۋى كونسۋل قىزمەتىنىڭ وكىلى بولعان. تالاپ بويىنشا ول ءۇي جاعدايىنداعى كارانتيندە بولدى.
بۇل شارالاردىڭ سىرتتان كەلەتىن اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقانى انىق. ال ءوز ىشىمىزدەگى ىندەتتىڭ ودان ءارى كەڭ جايىلماۋىنا جول بەرمەۋدىڭ امالدارىن ورىنداۋ دا وتە ماڭىزدى. ياعني ەپيدەميالىق جاعداي ابدەن تۇراقتانىپ, ىندەتىنىڭ بەتى قايتقانشا ماسكا تاعۋ, الەۋمەتتىك اراقاشىقتىق ساقتاۋ سياقتى قازىرگى كۇننىڭ التىن ەرەجەلەرىن ەسكەرۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى. وكىنىشكە قاراي, بۇل تالاپتاردىڭ ۇدايى ساقتالا بەرمەيتىنىن كوز كورىپ وتىر. سوندىقتان ىندەتكە بايلانىستى بەلگىلەنگەن بۇل ءتارتىپتىڭ ساقتالۋى ارنايى قاداعالانىپ جاتىر. قاۋىپسىزدىك شاراسىنا ق ۇلىقسىز قاراعان, قۇلاق اسپاعاندارعا ايىپپۇل دا سالىنۋدا, اي سايىن ايىپپۇل سانى ارتىپ كەلەدى. ءبىر اپتا بۇرىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي ارنايى جۇرگىزىلگەن رەيدتەردىڭ ناتيجەسىندە كارانتين رەجىمى السىرەگەن ساتتەن باستاپ شەكتەۋ شارالارىن بۇزۋ 30,4%-دان 40,7%-عا دەيىن ۇلعايىپ جاتقانى بايقالعانىن ايتتى. 10 وڭىردە كارانتيندى بۇزۋ كورسەتكىشى وسە باستاعان. سونداي-اق ازاماتتاردىڭ ماسكا تاعۋ رەجىمىن بۇزۋى دا ازايماي وتىر. 5-27 قىركۇيەك ارالىعىندا 1131 ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
سانيتارلىق-ەپيدەميالىق تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن سالىنعان اكىمشىلىك ايىپپۇلدار كوبەيىپ جاتىر. 5 شىلدەدەن باستاپ 894,8 ملن تەڭگە سوماسىنا 15 817 حاتتاما تولتىرىلدى. ونىڭ ىشىندە جەكە تۇلعالار 307,4 ملن تەڭگە كولەمىندە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بۇل ءتارتىپتى بۇزۋشىلىقتار سانى بويىنشا الماتى قالاسى (3837 حاتتاما), تۇركىستان وبلىسى (2974 حاتتاما) جانە قوستاناي وبلىسى (1323 حاتتاما) كوش باستاپ تۇر. جالپى, قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاماعاندارعا ايىپپۇل سالىپ, جازانى قاتاڭداتۋ زاۋال شاقتىڭ زالال, زاردابىنا ءالى دە بەيجاي قارايتىنداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتە تۇسەدى.
ال ەگەر ءتيىستى تالاپتار ورىندالماي, ەپيدەميالىق احۋال ۋشىعا باستاسا, قاتاڭ كارانتين رەجىمىنە ورالۋىمىز مۇمكىن. پرەزيدەنتتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەڭەستە دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ جاڭا تولقىنى ءۇش ستسەناري بويىنشا ءوربۋى مۇمكىن ەكەنىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, پەسسيميستىك ستسەناريگە سايكەس, ماسكا تاعۋ رەجىمى تەك 60 پايىز قامتاماسىز ەتىلگەندە 2020 جىلدىڭ قازان-جەلتوقسانىندا ۆيرۋس جۇقتىرعاندار شامامەن 190 مىڭ ادامدى قۇراپ, 65 مىڭ ادامدى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ قاجەت بولادى. مۇنداي جاعدايدا جەلتوقسان ايىنىڭ ورتاسىندا لوكداۋن ەنگىزۋ بولجانادى.
ەكىنشى, شىنايى ستسەناري بويىنشا الەۋمەتتىك اراقاشىقتىق شارالارى قامتاماسىز ەتىلىپ, ماسكا رەجىمى 70 پايىزعا ورىندالعان جاعدايدا قازان-جەلتوقساندا تىركەلگەن جاعداي سانى شامامەن 90 مىڭ ادامدى قۇرايدى. ال اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدى قاجەت ەتەتىن ناۋقاستار سانى 30 مىڭ ادام بولادى. بۇل رەتتە لوكداۋن 2021 جىلدىڭ قاڭتارىندا ەنگىزىلۋى مۇمكىن.
اراقاشىقتىق ەرەجەسى ساقتالىپ, ماسكا رەجىمى 100 پايىز قامتاماسىز ەتىلگەن جاعدايدا ەڭ جوعارى توسەكتىك ورىن قورى دەڭگەيىنىڭ 70 پايىزىنا جەتكەن كەزدەگى ءىس-ارەكەت قولدانىلاتىن قاتاڭ كارانتينگە جۇگىنۋ قاجەت بولمايدى. وسى وپتيميستىك ستسەناري بويىنشا قازان-جەلتوقساندا تىركەلگەن جاعدايلار سانى شامامەن 40 مىڭ ادامدى قۇراپ, 15 مىڭ ادامدى اۋرۋحاناعا جاتقىزۋدى قاجەت ەتەدى.
مۇنىڭ ءبارى – اۋىرمايتىن جول ىزدەۋدىڭ امالى. الدا-جالدا ىندەت قايتا كۇشىنە ەنىپ, جاعداي كۇردەلەنەتىن بولسا, بۇعان دا دايىن بولۋدىڭ قارەكەتى جاسالىپ جاتىر. قازىر وڭىرلەردە جەتكىلىكتى ءدارى-دارمەك قورى جاساقتالىپ, ينفەكتسيالىق جانە پروۆيزورلىق ستاتسيونارلاردا توسەكتىك ورىن قامتاماسىز ەتىلىپ, جاساندى تىنىس الۋعا كومەكتەسەتىن اپپاراتتار دا الىنىپ جاتىر.