مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىن ساۋىقتىرۋدىڭ جولدارى كەڭىنەن ايتىلعان بولاتىن. ەندىگى جەردە پرەزيدەنتتىڭ كاسىپكەرلەردى قولداۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا قاتىستى ۇكىمەتكە بەرگەن تاپسىرماسى اياقسىز قالماۋى ءتيىس. اسىرەسە بۇل ماسەلەنىڭ وڭىرلەردە قاپىسىز ورىندالۋى ابىروي بولار ەدى.
پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا «ونەركاسىپكە قولداۋ كورسەتۋدىڭ ناقتى شارالارىن دا جەتىلدىرۋ كەرەك. بىزدە جۇيەلى ءارى ءبىرتۇتاس ۇستانىم جوق. سونىڭ سالدارىنان سانسىز كوپ جوباعا قاراجاتتى ىسىراپ ەتىپ وتىرمىز. ارينە, ونەركاسىپكە قولداۋ كورسەتۋدىڭ كەڭ كولەمدى قامتيتىن اۋقىمدى شارالارىن ساقتاپ قالامىز. سونىمەن بىرگە ۇكىمەت ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى وندىرىستەردى, نەگىزگى ەكسپورتتىق باسىمدىقتاردى ايقىنداپ, قولداۋ شارالارىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ كەرەك...» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. دەمەك, ءىستىڭ ناتيجەلى بولۋى ونەركاسىپتىڭ نەگىزى تىرەگىنە اينالعان ايماقتاردىڭ جاعدايىنا تىكەلەي قاتىستى. وسى جەردە جولداۋ جۇكتەگەن مىندەتتەن تۋىندايتىن شارالاردىڭ الماتى وبلىسىندا قالاي قولعا الىنىپ جاتقانى جايىندا ايتقان ورىندى.
بۇيىرسا, پرەزيدەنت جولداۋىندا ناقتىلانعان باعىت بويىنشا الماتى وبلىسىنداعى 1,5 مىڭنان استام كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى مەملەكەتتىك جانە ايماقتىق باعدارلامالار ارقىلى قولداۋعا يە بولماق. وبلىس وسى ماقساتقا شامامەن 15,8 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» باعدارلاماسى بويىنشا 9,1 ملرد تەڭگە, «ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىندا, قالالارعا 279,5 ملن تەڭگە, اۋىلدى جەرلەرگە 6 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ال كاسىپ يەلەرىنە گرانت رەتىندە 1 ملرد تەڭگە جۇمساۋ جوسپاردا تۇر. ەندى وسى يگىلىكتىڭ شاراپاتىن كورەتىن ءوندىرىس ورىندارى ايماقتىڭ ەكونوميكاسىن وركەندەتۋگە ۇلەس قوسۋى كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, بۇعان دەيىن ۇكىمەت قابىلداعان داعدارىسقا قارسى شارالارعا ساي وبلىستىڭ 118 875 كاسىپكەرلىك نىسانى سالىق جەڭىلدىگىنە يە بولعان.
جالپى, وبلىستاعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن قولداۋعا قارىمتا رەتىندە وندىرىستىك تابىسقا ۇمتىلۋدا. مىسالعا, وتكەن جىلى وسى سالانىڭ وندىرگەن ءونىمى 1 ملرد تەڭگەدەن استام سومانى قۇرادى. ال بيىلعى ءبىرىنشى توقسانداعى ءوندىرىس كولەمى 260,7 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ياعني الماتى وبلىسىنىڭ ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ءونىم وندىرۋىنە قاتىستى ماسەلە تۋىندامايتىنى انىق.
ەندى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ ەكىنشى ارقا سۇيەرىنە اينالعان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن قولداۋعا قاتىستى بىرەر ءسوز. جولداۋدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتپاي, باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل سالادا شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان وزەكتى ماسەلەلەر بار. اتاپ ايتقاندا, جۇرتتىڭ جەرگە قول جەتكىزە الماۋى, ۇزاق مەرزىمگە بەرىلەتىن «ارزان نەسيەنىڭ» بولماۋى, كاسىبي مامانداردىڭ تاپشىلىعى. ونىمدىلىكتى ارتتىرىپ, شيكىزات وندىرۋمەن عانا شەكتەلمەۋ ءۇشىن, سونداي-اق قويما جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىندا شۇعىل شارالار قابىلداۋ كەرەك» دەگەندى ايتا كەلە, اگروسالانىڭ ادىمىن اشىپ, تابيعي ءونىمنىڭ كوزىنە اينالاتىن شارۋاشىلىقتاردىڭ قانات قاعۋىنا جاسالاتىن جاعدايداردى ءتىزىپ بەرگەن بولاتىن.
وبلىستا وتكەن جىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا 44,8 ملرد تەڭگە كولەمىندە قولداۋ كورسەتىلگەن ەكەن. ونىڭ ىشىندە 14 بيۋدجەتتىك باعدارلاما بويىنشا 43,2 ملرد تەڭگەنىڭ سۋبسيدياسى بەرىلگەن. بيىل بۇل باعىتتا 42,6 ملرد تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 39,1 ملرد تەڭگە ءونىمدى سۋبسيديالاۋعا بەرىلىپ جاتىر. الايدا وڭىردە ناقتى شارانىڭ شاراپاتىن كورمەي وتىرعان شارۋالار دا بار.
– ۇكىمەت اسىل تۇقىمدى مال باسىن كوبەيتۋ ءۇشىن شارۋالداردى ىنتالاندىرىپ, مال باسىنا سۋبسيديا بەرەدى. ارينە, وتە دۇرىس ءارى قاجەتتى قولداۋ. الايدا, وسى جەردە ءىستى جۇزەگە اسىراتىن تەتىكتەردىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەمەۋىنەن شارۋالار زارداپ شەگىپ وتىر. شارۋالاردى سۋبسيديالاۋ دا دەر كەزىندە جۇرگىزىلمەي, ءبىزدىڭ ۇلتتىق كومپانيا مەن اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ اراسىندا سەندەلىپ جۇرەتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. بۇل جەردەگى كىنا «قازاگرو» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ شارۋالارعا نەسيە بەرۋ كەزىندەگى ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرمەۋىنەن شىعادى. ياعني كەڭسەلەردە مال شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايىنان بەيحابار ماماندار وتىر. ال كومپانيانىڭ قىزمەتى مەملەكەت قارجىسىن تاراتىپ, ونى وسىممەن جيناپ الۋ ەمەس قوي؟ ءارى بۇل جەردە شارۋا قوجالىعى, جەرگىلىكتى اكىمدىك جانە ۇلتتىق كومپانيا اراسىندا جۇيەلى بايلانىس جوق. كەي اۋدانداردا ورتاق دەرەكقور دا جاسالماعان. سونىڭ كەسىرىنەن ءبىر عانا الماتى وبلىسىندا قانشاما شارۋا زارداپ شەگىپ جۇرگەنىن بىلەمىن. مەن ءوزىم وتىزعا جۋىق انىقتاما جيناپ, قۇجات وتكىزدىم, – دەيدى پانفيلوۆ اۋدانىنداعى «شۇكەيىت اتا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى مۇحتار احانوۆ.
شارۋانىڭ ايتىپ وتىرعان ماسەلەسى پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان مىندەتپەن سايكەسەدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ «كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردا اكىمشىلىك-باسقارۋ جۇمىسىمەن اينالىساتىن قىزمەتكەرلەردىڭ سانىن, پايداسىز شىعىنداردى جانە باسى ارتىق ەنشىلەس كومپانيالاردى قىسقارتۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابۋعا ءتيىس...» دەگەن ەدى. سول سياقتى, ۇزاق مەرزىمگە بەرىلەتىن پايىزى تومەن نەسيەنىڭ بولماۋى مەن اگروونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋعا جاڭاشا كوزقاراسپەن قارايتىن بىلىكتى مامانداردىڭ ازدىعى دا وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا كەدەرگى بولىپ وتىرعانى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا اشىق ايتىلعان بولاتىن.
الماتى وبلىسى