ميسسيا

ءبارىمىزدىڭ دە ءبىر-ءبىر «ەسباي تىگى­مىز» بار, «ەسباي تىگىنە» شىققان دا بار, شىقپاعان دا بار. جۇماباي شاش­تاي ۇلىنىڭ «ەسباي تىگى» اتتى اڭگى­مە­سىن وقىعاندا وسى وي ميىڭدى ەرىك­سىز ۇيەكتەيدى. تۇيسىگىڭە تۇينەكتەي تۇيىل­­گەن الدەنە ءىشىڭدى قىلپىلداتىپ تا قويا­دى. جازۋشى اركىم-اركىمنىڭ باسىن­دا بولاتىن ءومىر اتتى سيۋجەتتىڭ ءبىر كەزەڭىنەن, تۋرا قاراۋعا ءجۇزىڭ تاي­ساق­تاي­تىن وسىنداي ءبىر وبرازدى كورىنىس تۋىن­داتىپتى.

زامانداسىمىزدىڭ وسى اڭگىمەسىن ۇلى جازۋشىلارىمىزدىڭ حانتالاپايى­نا سالىپ كەپ جىبەرۋگە دە بولادى. اۋەزوۆتىڭ العاشقى اڭگىمەلەرىندەي ەل سۋرەتتەرىنىڭ جالعاسى, بالكىم سوڭى دا شىعار. ورالحان بوكەيدىڭ رومان­تي­كاسىنىڭ قاتال رەاليزمگە اينالا باستاعان ءتۇرى دە بولار. مۇحتار ما­عاۋين­نىڭ شىعارمالارىنداعىداي شىمىر نامىس تا شىمىر-شىمىر قان جۇگىرتىپ تۇرعانداي كورىنەر.

بۇل اڭگىمەدەگى پسيحولوگيالىق يىرىمدەردى تالداۋ ءۇشىن قولتاڭبادان ادامنىڭ مىنەز-قۇلقىن بىلەتىن گرافولوگتار سياقتى جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى اۆتوردىڭ مۇنىڭ الدىندا بيىك مىنبەردەن قانداي سىنعا ۇشىراعانىن ويلامايىن دەسەڭ دە ويلايسىڭ. «قىزىل قار» اتتى حيكايا­سىندا ءومىردىڭ كولەڭكەلى جاقتارىن جازعانى ءۇشىن رەسپۋبليكاداعى ءبىرىنشى باسشىنىڭ بايانداماسىنا ىلىكتى.

بىراق ودان كەيىن جاقسى ءومىردى جازىپ اقتالعان جوق. قايتا ادامداردىڭ با­سىن­داعى سۇرەڭسىز ءومىر, كوڭىلسىز كو­رى­­­نىستەر ءبىر شىعارماسىنان ەكىنشى شى­­عار­ماسىنا كوشە بەردى. ءبىر عانا تاپ­قان امالى, ول سونىڭ ءبارىن وتبا­سى­لىق كيكىلجىڭدەرمەن جاسىرىپ-جاۋىپ كورسەتىپ وتىردى. ادامداردىڭ ىشكى قارسىلىعىن باسقا ءبىر نارسەمەن بۇر­كە­مەلەۋدىڭ جاقسى ءادىسىن تاۋىپ الدى.

«قىزىل قاردان» كەيىنگى حيكايا­تى­نىڭ كەيىپكەرىن اسپانقورامەن الىس­تىرىپ قويدى. ول شىنىمەن اسپان­قو­را ما, الدە سيمۆولدىق بەينە مە؟ اسپان­قورانى اتا-بابا جەرى, مالعا جاي­لى دەپ جاقسى كورەدى. ءتىپتى قينالسا سول اسپانقورانىڭ ءبىر بيىگىنە شىعىپ مۇ­ڭىن شاعادى.

الايدا اسپانقورا ءبارىبىر وعان ءىشىن بەرمەدى. سىرتقى سۇلۋلىعىمەن ارباسا, ىشكى قاسىرەتىمەن ازاپ شەك­تىر­دى. ەل «ەتەككە كوش» دەدى, ول كوش­پە­دى. اسپانقورانىڭ باسىن مەكەندەپ, ەتەگىنەن سۋ تاسۋمەن ءومىرى ءوتتى. اقى­رىن­دا سول اسپانقورانىڭ ەتەگىنەن باسىنا ازاپتانىپ تۇيەمەن اۋىزسۋ تاسىپ ءجۇرىپ قازاعا ۇشىرادى. بۇل شى­عار­مانى وسىلاي دا تالداۋعا بولادى.

ودان كەيىنگى «ەسباي تىگى» دە وسى ىزبەن تالداپ شىعۋعا سۇرانىپ تۇر. مۇندا دا كەيىپكەر قارتايعان شاعىندا قاتىن-بالانىڭ قاق-سوعىنا ۇشىرايدى. سو­عان اشۋلانىپ ۇيدەن تۇزگە بەزگەندە ودان دا اسقان قورلىقتىڭ ۇستىنەن تۇسەدى. ارينە, نامىسى بولماسا قورلىق ەمەس, نامىسى بولعان سوڭ قورلىق. وسى­نى شەتىنەن اۆتورمەن بىرگە بايانداپ كورەيىك.

مىسالى: «كوكپاردى ورتاعا العان انالار ءتىپتى جايباراقات. الدارىن وراپ كەلىپ توسىپ تۇرعان ەسبايدى كىسى دەپ ەلەر ەمەس. جايشىلىقتاعىداي اڭگىمە بازارىن قۇرىپ, قارق-قارق كۇلە مە, ەسباي قانشا قۇلاعىن ءتۇرىپ تىڭ­دا­عانىمەن سوزدەرىن تۇسىنە الماي دال بول­دى. كوزى ءجوندى كورمەي, قۇلاعى شالا ەستىپ قالعالى وسىنداي ماڭ­گىر­گەن كەيپىن جۇرت مۇسىركەيتىن سياق­تى سەزىلەتىن. مىنالار دا سۇيتپەسە قايت­سىن» دەگەندە, ءبىراز وقىرمان ءوزىن سول كەيىپكەردىڭ ورنىندا كورەدى.

سەبەبى ءبىزدىڭ ومىرىمىزدە كەشەگى كەڭەس زامانىنان بەرى نامىسقا تيەتىن نار­سەلەر از بولعان جوق. ەكىنشى سورت­تى حالىق, ەكىنشى سورتتى ۇلت, ەكىن­شى سورتتى ادام دەگەن پسيحولوگيا كۇش­تەپ تاڭىلدى. وسى كومپلەكس بويىن قۇر­ساعان كەيىپكەردىڭ اشىنۋى ەمەس, اشى­لۋىنىڭ ءوزى نارازىلىق بولىپ تانى­­لادى. شىندىعىندا وندا بىرەۋدى مۇقات­سام دەگەن ەمەس, ءوزىن دالەلدەسەم دەگەن وي عانا بار.

سودان كەيىنگى: «شوت ماڭدايىنىڭ ءاجىم قاتپارلارى جيىرىلا ءتۇسىپ, ۇس­قى­نى قاشقان نوبايىمەن انالاردىڭ كوزىنە قوراش كورىنىپ تۇرعانىن ءبىلدى. قاپەلىمدە مىنالاردىڭ قاينازارداعى شەشەن جىگىتتەر ەكەنىن بايقادى. ء«بىر قورا قازاق جىگىتتەرىنەن جىرىلىپ شىق­قان بۇلاردىڭ ەسىرەتىن ءجونى دە بار» دەگەن جولداردان دا وزگەنىڭ ەمەس, ءوز ءىشىن قازعان ادامنىڭ بولمىسىن كورەسىز.

سوعان جالعاسقان: «كەنەت ەسبايعا ءبىر ءور, ءبىر ىلدي, ويقى-شويقى جەردىڭ كيەسى بارداي كورىندى. «ۋا, قاراساي! ارۋاق! ساقالىمنىڭ اعىندا, ولەرىمنىڭ شاعىندا ءبىر ىسكە بارعالى تۇرمىن. جەبەي گور!» دەدى. كوزىنەن ىتىپ-ىتىپ شىق­قان جاسىن ەلەمەستەن, جاڭا­عى­لار­دىڭ سوڭىنان قۇيىنداتىپ شاپتى» دەگەن جولدارداعى ارۋاق پەن جەر ونى قولتىعىنان دەمەيتىن ءبىرى ميفتىك, ءبىرى ميس­تيكالىق كۇشتەر سەكىلدى ەلەستەيدى.

جوعارىداعىداي سىننان كەيىن وسى جولداردى جازۋ ءۇشىن اۆتوردىڭ وزىنە دە قانداي رۋح كەرەك بولعانىن ءىشىمىز سەزەدى. ادەبيەت تەورياسىنداعى اۆتور كەيىپكەر ارەكەتىنە ارالاسپاسىن دەگەن ءسوز شەپتى بەرىپ قويسىن دەگەن ءسوز ەمەس. ەگەر اۆتور نامىستىڭ ادامى بولماسا, ەل ىشىندەگى نامىسسىزدىقتى بۇلايشا سۋرەتتەمەس ەدى. الدارىندا تۇرعان ادامدى كىسى ەكەن دەپ ەلەمەۋدىڭ قانداي قورلىق ەكەنىن كورسەتۋدىڭ استارىنان دا ءبىراز نارسە ۇعۋعا بولادى. جايشىلىقتا ء«بىر قورا ادام» دەپ قولدانىلا بەرەتىن ءسوز تىركەسىنىڭ, ء«بىر قورا قازاق جىگىتى» دەپ جاڭا ماندە قولدانىلۋى دا جايدان-جاي ەمەس.

ەموتسياسى كۇشتى وسى تىركەستىڭ استارىندا «بۇلاردىڭ نامىسى قايدا كەتكەن» دەگەن كۇيىنىش جاتىر. كوكپار دا بولسا سولاردىڭ ءبارىنىڭ نامىسى كوزى كورۋدەن, قۇلاعى ەستۋدەن قالا باستاعان شالعا تىرەلىپ تۇرعانىنا نە دەرسىز. باقساڭىز بۇل ازات جولداعى ەپيزود تۇتاسىمەن شەندەستىرۋگە قۇرىلعان ەكەن دە, سونىسىمەن ەموتسيالىق اسەرى كۇشەيە ءتۇسىپ وتىر ەكەن.

«سەنى تۇلپاردىڭ باسى دەپ كىم ايتار, مەنى تولىباي سىنشىنىڭ بالاسى دەپ كىم ايتار» دەگەن دە ءسوز بار ەدى. ۇسقىنى قاشقان نوبايىمەن انالاردىڭ كوزىنە قوراش كورىنىپ تۇرعان قارتتىڭ بەينەسى دە شەندەستىرۋدىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىنە جاتسا كەرەك. بۇدان كەيىنگى ارقايسى جەكە-جەكە ازات جولعا يە بولاتىنداي ەكپىندى تىركەستەردەن دە قالام قۋاتى ايقىن بىلىنەدى.

وقيعانى قىزىقتى ەتىپ اڭگىمەلەيدى, بولىپ جاتقان جايتتاردى جۇپ-جۇمىر قىلىپ سۋرەتتەيدى, ويدى ىركەتىن باسى ارتىق سوزدەرگە بارمايدى. كوكپاردى الىپ تا تارتادى, شالىپ تا تارتادى, بىراق جۇماباي شاشتاي ۇلى جازعانداي ءادىس-ايلاسىن تاۋىپ تا تارتقاندى ءبىرىنشى رەت وقىدىق. وقىرماندى ىنتىقتىرماي, ودان دا ءبىر كەڭ ءۇزىندى بەرىپ قويعاننىڭ ارتىعى جوق شىعار.

«ۇزەڭگىلىكتەن جوعارى قىلتيىپ شىققان سەركەشتىڭ الدىڭعى سيراعىنا قولى ىلىكتى. ارى-بەرى جۇلقىپ كوردى, قوز­عالمادى. مىنا جازعان ءوزىنىڭ تا­قى­مىنىڭ مىقتىلىعىنا سەنەدى ەكەن دەپ ءتۇيدى. قالعان ەكەۋى بۇل شال­دىڭ نە قاۋقارى بار ەكەن كورەلىك دەگەندەي جىكتەرىن كادىمگىدەي اجىراتىپ, اڭىسىن باعىپ قانا تۇر. ەسباي تارتىساتىن جاعدايعا ەندى كەلگەنىن سەزدى. ءوزىن ورتاعا الىپ, سايقىمازاق ەتىپ كەتۋى ىقتيمال. دامەسى الدىڭعى جاقتا عانا دەگەن سىڭاي تانىتىپ, ءبىراز جۇل­قى­لاسىپ باقتى. ءبىر-بىرىنە تاقاسا بەرگەندە, تاقىمعا سالبىراتا باسىلعان سەركەشتىڭ جونىنان تەۋىپ ءوتىپ, ەڭكەيىپ با­رىپ ارتقى سيراقتى ءىلىپ الدى. بۇل قيمىلدى كۇتپەگەن جىگىت كوكپاردىڭ تاقى­مىنان سۋسىپ شىعىپ كەتكەنىن سەزبەدى».

جۇماباي شاشتاي ۇلىنىڭ ءومىردى بىلۋمەن بىرگە, فانتازياسى دا كۇشتى جازۋشى ەكەنىن وسى ۇزىندىدەن دە اڭعارار ەدىڭىز. مەن وسى جەرىن وقىپ بەرگەندە كوكپارمەن كوزىن اشقان ءبىر قويشى: «وي, پالە!.. اھ, پالە!.. وھ, پالە!..» دەپ دوڭگەلەگەن دە قالعان. قۇددى كوكپاردى ءوز تاقىمىنان تارتىپ اكەتكەندەي كۇ­رەك­تەي الاقانىمەن تىزەسىن سالىپ-سالىپ تا جىبەرگەن. تاستاي قاتقان تا­قىم­داعى سەركەشتى جونىنان تەۋىپ ءوتىپ, بوساي بەرگەندە ەڭكەيىپ بارىپ ءىلىپ العان تۇسىن ءوزىم دە قايتالاپ-قايتالاپ وقىعام. وندا دا ەسەنى باسقادان ەمەس, قايمانادان قايىرعانىن كوڭىلىمنىڭ ءبىر تۇكپىرىنە ءتۇيىپ تە قويعانمىن.

«قىزىل قاردا» كومپارتيا تاراپىنان ءبىر سىنالسا, «ەسباي تىگىندە» قازاق پەن شەشەندى ءبىر سەركەشكە تالاستىرىپ قويعانى ءۇشىن ەكى سىنالماسىنا ەشكىم دە كەپىلدىك بەرە الماسى حاق-تۇعىن. بىراق بۇكىل ءومىردىڭ كولەڭكەلى جاعىن كەڭىرەك جازىپ, ءبىر عانا تۇسىن اپپاق قىپ قويسا, جۇماباي جۇماباي بولماس ەدى. قازاق ادەبيەتىندە قاتال رەاليزمدى شەگىنە جەتكىزە جازعان ءبىر جازۋشى بولسا, ول دا وسى جۇماباي شاشتاي ۇلى دەر ەدىك. جۇماباي شاشتاي ۇلىندا پەسسيميستىك سارىن وپتيميستىك كوڭىل كۇيگە بەرگىسىز سارىندا اياۋلى دا اسەرلى سەزىمدە وقىلاتىنىن وسى تۇستا ءبىر ەسكە سالىپ قويعاننىڭ ەش ارتىعى جوق شىعار.

«قول سوزىم جەردە قاۋمالاسا قال­عان جاڭاعىلار مۇنىڭ ادىمىن ۇزارت­پاي, الدىن وراۋعا تىرىسىپ ءجۇر. كەنەت تۇلا بويىن ماقتانىش ءتارىزدى ءبىر نارسە كەرنەپ, دەلەبەسى قوزىپ, قيقۋلاي باستادى. قاراۋىل شوقىنىڭ قيا جالىنان ەڭىستەگەن بويى باعاناعى ءوزى شىققان پىشاقتىڭ قىرىنداي تىككە قۇلديلاپ سورعالادى. ات ەكپىنىن تەجەي الماي اراگىدىك قۇيرىعىمەن شوميە شوگە جازداعانى بولماسا, ازىرگە باعدارىنان جاڭىلماي كىدىرىسسىز باتىل سىرعىدى. وسى كەزدە شىڭ باسىندا ءۇيىرىلىپ قالعان ۇشەۋ جانىنان بەزگەن مىنا شالدىڭ سۇمدىق ارەكەتىنەن شوشىنا ءۇيىرىلىپ تاڭىرقاپ تۇرسا, سايدىڭ ەتە­گىندەگى قارا توبىر قيا شىڭنان دو­مالاعان تاستىڭ قاي تۇسقا بارىپ توق­تاي­تىنىن كۇتكەندەي ءۇرپيىسىپ قالدى».

وسىنداعى «قيا شىڭنان دومالاعان تاستىڭ قاي تۇسقا بارىپ توقتايتىنى» ادەمى كەلتىرىلىپتى. تۇتاس سويلەمنەن تۇراتىن مەتافورا ويىڭا قورعاسىنداي قۇيىلا قالادى. دومالاعان تاس دەپ ءبارىن ىشىنە جيعان جۇمىرىقتاي شالدى ايتىپ وتىر. جۇماباي شاشتاي ۇلى قاسىم امانجولوۆتىڭ ولەڭدەرىن جاتقا بىلەدى دەۋشى ەدى. مەتافورانىڭ كۇشتىلىگىنەن مىنا سويلەم قارا سوزبەن جازىلعان ولەڭگە اينالىپ تۇر.

تۇتاس سويلەمنەن تۇراتىن مەتافورا قازاق اقىن-جازۋشىلارىنىڭ ءبارىنىڭ ۇستازى ابايدا ءجيى كەزدەسۋشى ەدى. «مەن جارالى جولبارىس ەم, سەن كيىكتىڭ لاعى ەڭ». «قيا شىڭنان دومالاعان تاسقا اينالدىم» دەگەندەي مۇڭلى. اركىم-اركىم ابايعا ادال شاكىرت بولا الماي جۇرگەن ادەبيەتتە جىلت ەتكەن سويلەم كورسەڭ بالاشا قۋاناسىڭ. جازۋشى جاڭاعى قيا شىڭنان دومالاعان تاستى تومەندەگى ۇرپيىسكەن قارا توبىردىڭ ساناسىنا سولق ەتكىزىپ تاستاپ جىبەرگەندەي كۇي كەشتىرەدى.

ودان ءارى ات مەرتىگىپ, ادام امان قالعان اڭگىمەنىڭ قالاي اياقتالعانى ماڭىزدى ەمەس جانە ودان كەيىنگى ەپيزود اڭگىمەنى اياقتاۋعا عانا قىزمەت ەتىپ تۇر. بىراق نەگىزگى ميسسيا ورىندالىپ قويعانمەن, اتتىڭ قالاي مەرتىگىپ, شالدىڭ قالاي قۇلاعانى كوز الدىڭنان كينوسۋرەتتەي ءتىزىلىپ وتكەندە دە شەرىڭ ءبىر تارقاپ, ءبىر تارقاماي تۇرعانداي اسەرلەنەسىڭ.

ادەتتە پوەزيانى ماتەماتيكاعا تەلىپ جاتادى. جول, شۋماق, بۋىن اسقان شەبەرلىكپەن تۇزىلەدى. ارينە, بۇل سىرت كورىنىسى عانا. ال ىشىنە ۇڭىل­سە­ڭىز پوەزيا­دا وي دا, سەزىم دە ماتە­ما­تيكالىق ەرەجەگە باعىناتىنىن باي­قايسىز. ولاي بولسا, پروزانى گەو­مەت­ريا­عا تەلۋدىڭ ەش ابەستىگى جوق شىعار. نەگىزىندە پروزاشىلار ويشىل ادامدار بولىپ كەلەدى. ال ويشىل ادامدى تىگىنەن, كولدەنەڭىنەن, تەرەڭىنەن وي­لايتىن تۇلعا دەپ بولۋگە بولادى. كەيبىر جازۋشىلاردىڭ تەك بيىكتىك تۋرالى جازاتىنى, ال كەيبىرىنىڭ ەكى ءسوزىنىڭ ءبىرى كەڭدىك بولىپ كەلەتىنى, تاعى بىرەۋلەرىنىڭ ۇنەمى الدەنەنىڭ ءتۇپ-تامىرىن ىزدەي بەرەتىنى سودان دا بولۋى كەرەك.

ادەبيەتىمىزدە بيىكتىكتى ورالحان بوكەيدەي قارا سوزبەن جىرلاعان ەشكىم جوق. ءبىر عانا «مۇزتاۋدىڭ» ءوزى نەگە تۇرادى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, سول ورالحان بوكەيدىڭ «سايتان كوپىرى» مەن جۇماباي شاشتاي ۇلىنىڭ «اس­پان­قوراسىنىڭ» اتى ۇقساس, بىراق زاتى باسقا. ۇقساستىق: «اسپانقورا وسى ءوڭىر­دىڭ قاراۋىل شىڭى بولماعانمەن, اناۋ اندىزداعان كوكتوبەمەن تەرەزەسىن تەڭەستىرە, يىق تىرەستىرىپ تۇر. «تاۋ ەكەش تاۋ دا ءبىر-بىرىمەن باق-كۇندەس ەمەس پە وسى؟» دەگەن وي جانىنا ءبىر­تۇر­لى تىنشۋ بەرمەدى. باياعىدا وسى اسپانقورانى توبىقباي بي نەگە جاقسى كوردى ەكەن؟ ونىڭ دا دۇنيەدەن باز كەشكەن كۇندەرى بولعان شىعار؟ وندايدا ول دا وسى شوقىعا شىعىپ, ارلى-بەرلى جالعاندى بولجاعان بولار؟» دەگەن سياقتى جولدارمەن عانا شەكتەلەدى. ال باسقاسىنىڭ بارىندە قالامداس ءىنى كوپ ەلىكتەپ-سولىقتاۋعا بارمايدى. قايتا كەيىپكەرلەرىن بارىنشا تاعدىرلى ادام ەتىپ كورسەتكىسى كەلەدى.

 مىسالى, جۇماباي شاشتاي ۇلىنىڭ «اسپانقوراداعى» ءبىر تاۋعا مىڭ رەت ءتۇسىپ-شىعاتىن كەيىپكەرى نەنى ىزدەپ ءجۇر؟ ءار ءتۇسىپ-شىققان سايىن ويىنا بىردەڭە تۇسەدى, ءار ءتۇسىپ-شىققان سايىن سونىڭ جاۋابىن تاپپاي ازاپتانادى. «اسپانقورانىڭ باسىنا ءبىر شىققان ادام قايتىپ تۇسكىسى كەلمەيدى دەگەن راس-اۋ, باتىرەكەسى. كوزىمدى اشىپ, كوڭىلىمە توقىعالى سەنى وسى شوقىنىڭ باسىنان كورىپ كەلەمىن. ءبىر ۋاق مىنا باۋىرعا قونىس اۋدارساڭ قايتەدى؟» دەگەنگە دە قارامايدى.

ول دا شىركىن اسپانقورانىڭ باسى­نان تۇسكىسى كەلمەيدى. بۇل ءومىردىڭ شىن­­دىعى ما, قوعامنىڭ شىندىعى ما, ول باسقا اڭگىمە. باسقانى قويىپ, قوي­نىن­داعى جارى حانىمكۇل دە: ء«بىزدىڭ اتان اسپانقورا مەن يت ولگەن جەردەگى باستاۋدان باسقا ەش نارسە بىل­مەي­دى» دەپ الدەنەنى بەتىنە باسادى.

اقىرى سول تاۋدىڭ باسىندا كىشى­گى­رىم ءبىر باستىق ادال توسەگىن بىلعاپ, ايەلىمەن دە اجىراسىپ تىنادى.

وسىدان سوڭعى جەردە جۇماباي شاشتاي ۇلىنىڭ ناعىز سۋرەتكەر ەكەنىن كورسەتەتىن كەرەمەت ەكى ەپيزود بار. ول ەكى ەپيزود سىزگە بيىكتى دە ۇمىتتىرادى, كۇيىكتى دە ۇمىتتىرادى. كەيىپكەردى دە, وقىرماندى دا ناعىز قايعى-قۋانىشپەن بەتپە-بەت قالدىرادى. مىنا دۇنيەدە اسپانقورا دەگەن تاۋ بارى دا, ونى باعىندىرام دەپ اۋرە بولۋ دا بەكەر ەكەنى ءبىر قۋانىش, ءبىر قايعىمەن قاتار ورىلەدى.

ول وقيعا, ياعني ءبىرىنشى سيۋجەتتىڭ جالعاسى, ەكىنشى سيۋجەت, اتاننىڭ حا­نىم­­كۇلدەن كەيىن, قالامقاس ەسىمدى ەكىنشى ايەلىن الۋدان باستالادى. اتان­نىڭ اسپانقورامەن الىسۋى, اس­پان­قوراعا مۇڭىن شاعۋى, اسپان­قو­رادان تيتىقتاپ شارشاۋى تاعى قاي­تا­لانادى. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە قالامقاس: «شال-اۋ, ءبىز قارتايعاندا جورعا شى­عىپ­پىز» دەپ الىپ: «سۋ اكەلىپ قوي­شى, بۇگىن-ەرتەڭ كىر-قوڭىڭدى جۋىپ بەرەيىن» دەپ ءۇستى-باسىن قاعىنا قالادى.

بۇكىل ءومىر وسى ەكى اۋىز ءسوزدىڭ اراسىنا قالاي سىيىپ كەتكەنىن وقىعاندا بار قارۋ-جاراعىڭدى شەشىپ اۆتوردىڭ الدىنا قويعانداي كۇي كەشەسىڭ. سون­دا­عى ءبىرىنشى ەپيزود ەستىگەن جاڭا­لى­عىن ءۇنسىز بويىنا ءسىڭىرىپ, ايەلىن باس سالىپ قۇشاقتاماي دا, الاقايلاپ باس كيىمىن اسپانعا لاقتىرماي دا تىنىش قالۋىمەن بىتەدى. ەكىنشى ەپيزود ەكىقابات ايەلىنىڭ تاپسىرماسىمەن تومەننەن تۇيەمەن سۋ اكەلە جاتقاندا بولعان قايعىلى وقيعانىڭ ايانىشتى كورىنىستەرىمەن باستالىپ, بولاشاق ۇرپاعىن ءوزى قاستەر تۇتاتىن اسپانتاۋعا اماناتتاۋىمەن اياقتالادى.

 جازۋشى جۇماباي شاشتاي ۇلىنىڭ ءوزى دە كوپ نارسەنى ىشىنە ساقتاعان ءبىر مىنەزدى ادام. ونىڭ نەگىزگى كەيىپ­كەر­لەرى دە كوبىنشە ءبىر مىنەزدى بولىپ كەلەدى. ۇلى كىتاپتا دا ادام ءبىر مىنەزدى بولۋى كەرەك دەپ كورسەتەدى. بىراق ادەبيەتتىڭ ايىرماشىلىعى سول, ونداعى كەيىپكەردىڭ رۋحاني كوتەرىلىس جاسا­ۋىنا مۇمكىندىك بار. جازۋشىنىڭ ميسسياسى دا سول دەسەك, «اسپانقورا» سول ميسسيانىڭ ۇدەسىنەن شىققان شىعارما دەۋگە تولىق نەگىز بار.

 مۇندا «اسپانقورا» دەگەن جەر اتى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولىپ تۇر. ول كىم كورىنگەن كەلىپ جايلاي سالاتىن, جاي­عا­سا قالاتىن جەر ەمەس. جەردىڭ تو­رەسى عانا ەمەس, توبەسى دە بو­لىپ تۇر­­عان بيىك جەر. «اسپان مەن جەر­دىڭ اراسى» دەپ ميفكە اينالدىرىپ جى­بە­رۋگە دە بولادى. ءبىر قولى شولاق, بىراق سونشالىقتى ولەرمەن اتان سول اسپانقورانىڭ ەتەگىندە ءالى ايقايلاپ تۇرعان سەكىلدى. سول ايقاي بيلىكتىڭ ۇشار باسىن ءالى دە جاڭعىرتىپ تۇرعانى جازۋشىنىڭ كەلەسى «اياز بي» اتتى رومانىندا جاق­سى كورسەتىلگەن. ونى دا تاۋەلسىز كوز­قا­راس­تارىمىزبەن جاڭاشا تالداۋ الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە دەپ بىلدىك.

جۇسىپبەك قورعاسبەك,

«Egemen Qazaqstan»