قازىرگى كەزدە وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسى مەكتەپ تۇلەكتەرىنە ءححى عاسىر داعدىلارىن مەڭگەرتۋگە ارنالعان شارالاردى قولعا الىپ وتىر. ءححى عاسىر داعدىلارىنىڭ باستىلارىنىڭ ءبىرى – اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيانى قولدانا ءبىلۋ, تسيفرلى ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋ. بيىلعى بۇكىل الەمدى جايلاعان پاندەميا بۇل داعدىلاردىڭ قاجەتتىلىگى مەن وزەكتىلىگىن ەسەلەپ ارتتىردى. ۇستازداردىڭ تەز ارادا وقۋشىلاردى قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگياسىن مەڭگەرىپ, ونى پراكتيكادا جەدەل تۇردە پايدالانا ءبىلۋ قاجەتتىگى تۋىندادى.
مۇنىڭ ۇستىنە وقىتۋدىڭ ءداستۇرلى ەمەس بۇل جاڭا فورماسى وقۋ پروتسەسىنىڭ باستى ەكى تۇلعاسى – مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ ءبىرشاما جوعارى دەڭگەيدەگى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق ساۋاتتىلىعىن تالاپ ەتىپ قانا قويماي, زاماناۋي تسيفرلى قۇرالدار مەن ينتەرنەت پلاتفورمالار, تسيفرلى ءبىلىم رەسۋرستارى مەن شاپشاڭدىعى جوعارى ينتەرنەت بايلانىسىن جانە ت.ب. العى شارتتاردىڭ بولۋىن تالاپ ەتىپ, جاعدايدى كۇردەلەندىرە ءتۇستى.
ءبىر عاجابى, حالىقارالىق ەكسپەرتتەردىڭ پايىمداۋىنشا, ءبىلىم سالاسىنداعى مۇنداي تسيفرلى وقۋ ورتاسىنا شۇعىل بەت بۇرعان وزگەرىسكە قازىرگى ۇستازداردان گورى «Z» ۇرپاققا جاتاتىن مەكتەپ وقۋشىلارى مەيلىنشە بەيىم كەلەدى ەكەن. امەريكالىق عالىمدار نەيل حوۋۆ پەن ۋيليام شتراۋستىڭ «ۇرپاقتار تەورياسىنا» سايكەس ادامنىڭ تۇلعالىق جانە مىنەز-ق ۇلىقتىق قاسيەتتەرى ونىڭ جاسوپىرىمدىك, ياعني 12-14 جاسقا دەيىنگى تاربيەلەنگەن ورتاسى مەن ءومىر ءسۇرۋ كەزەڭىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى بولادى ەكەن. قازىرگى «Z» ۇرپاق كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ دەندەپ ەنىپ كەلە جاتقان كەزەڭىندە ومىرگە كەلىپ, تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋدا. وسى سەبەپتەن بەلگىلى رەسەيلىك عالىم ا.اسمولوۆ ء«ححى عاسىرداعى ءبىلىم سالاسىنىڭ باستى قايشىلىعى – بۇل بىزدەردىڭ, ياعني ۇستازداردىڭ تسيفرلى قوعامعا بەيىمدەلۋى جاعىنان تسيفرلى اقىل-وي (digital mind) جاعدايىندا ومىرگە كەلگەن بالالاردان قالىپ قويۋى», دەپ اتاپ كورسەتتى.
سوندىقتان ءبىزدىڭ الدىمىزدا ۇستازداردى جوعارى تسيفرلى ساۋاتتىلىققا, قازىرگى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيانى وقۋ پروتسەسىنە ءتيىمدى پايدالانا بىلۋگە ۇيرەتۋ مىندەتى تۇر. تەك سوندا عانا ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى ۇرپاق, الەم ەلدەرى ۇمتىلىپ وتىرعان ستراتەگيا – «5.0 قوعامى», ياعني سۋپەرينتەللەكتۋالدى قوعام مۇشەلەرىن تاربيەلەپ شىعارا الامىز.
تسيفرلى وقۋ ورتاسىندا جۇمىس ىستەۋ – ۇستازداردان مۇلدەم جاڭا بىلىكتىلىكتەر مەن داعدىلاردى تالاپ ەتەدى. قاشىقتان وقىتۋدى «سۋبەكت-سۋبەكت» قاتىناسىندا ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن ۇستازداردىڭ تومەندەگىدەي كاسىبي قۇزىرەتتىلىكتەرى قالىپتاسقان بولۋى كەرەك:
1) تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ ديداكتيكالىق مۇمكىندىكتەرىن جەتىك مەڭگەرىپ, ونى وقۋ پروتسەسىنە ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋى;
2) قاشىقتان وقىتۋدىڭ ينتەرنەت پلاتفورمالارىن مەڭگەرىپ, ونى تسيفرلى وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋعا قولدانا ءبىلۋى;
3) تسيفرلى ءبىلىم رەسۋرستارىن ىزدەۋ, ىرىكتەۋ, ءوز بەتىمەن دايىنداۋ جانە وقۋشىلارمەن بىرگە پايدالانا ءبىلۋى;
4) تسيفرلى وقۋ ورتاسىندا وقۋشىلارمەن «سۋبەكت-سۋبەكت» تۇرعىدا كەرى بايلانىس ورناتا ءبىلۋ جانە ولاردىڭ وقۋ جەتىستىگىن وبەكتيۆتى, كريتەريالدى باعالاي ءبىلۋى;
5) تسيفرلى قۇرالداردى پايدالانا وتىرىپ وقۋشىلاردىڭ ءوز بەتىمەن بەلسەندى تانىمدىق ءىس-ارەكەت ەتۋىن قالىپتاستىرۋ;
6) تسيفرلى ساباقتى جوسپارلاپ, ونى ينتەرنەت-پلاتفورمانى پايدالانا وتىرىپ وتكىزۋ داعدىلارىن مەڭگەرۋى قاجەت.
ۇستازدار اتالعان ارناۋلى داعدىلارمەن قوسا ءداستۇرلى فورماتتا قولدانىلاتىن كەيبىر ءادىس-تاسىلدەردى دە جاڭا نەگىزدە پايدالانا بىلۋگە ماشىقتانۋى قاجەت. مىسالى, قاشىقتان وقىتۋدا وقۋشىلاردىڭ ىنتاسىن ارتتىرۋ جانە ولاردىڭ ءوز بەتىمەن بەلسەندى تۇردە تانىمدىق ءىس-ارەكەت جاساي ءبىلۋى اسا قاجەت. وقۋشىلاردىڭ وقۋ ءموتيۆىن قالىپتاستىرۋدا ءداستۇرلى وقىتۋدا قولدانىلاتىن پروبلەمالىق جاعدايات قالىپتاستىرۋ ءادىسىن كەڭىنەن قولدانعان ءجون. «كەز كەلگەن ىزدەنىس تاڭعالۋ مەن ويداعى قايشىلىقتى شەشۋدەن باستالادى» دەپ ۇلى ويشىل سوكرات ايتقانداي, وقۋشىلار ءوز ىزدەنىسىن پروبلەمانى شەشۋدەن باستايدى.
وزىمە مەكتەپتە فيزيكادان ساباق بەرگەن جۇلدىزباي ەسبوسىنوۆ اعاي ءار جاڭا ساباقتى پروبلەمالىق سيتۋاتسيا قۇرۋدان باستايتىن. كەزەكتى ءبىر ساباقتا اعايىمىز سىنىپقا كىرىپ كەلىپ ەلەكتر شامىن جاعىپ جىبەرىپ, «كۇندە كەشكىسىن ەلەكتر شامىن جاققاندا, بالالار, مايكل فارادەيگە راقمەت ايتىڭدار», دەدى. فارادەي دەگەن كىم, وعان نەگە راقمەت ايتۋىمىز كەرەك دەپ ءبارىمىز ەلەڭ ەتە قالدىق. ءسويتىپ فيزيكانىڭ ەڭ ءبىر كۇردەلى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى ەلەكتروماگنيتتىك يندۋكتسيا زاڭىن تەوريالىق جاعىنان دا, پراكتيكالىق ماڭىزى جاعىنان دا ءمان-ماعىناسىن تەرەڭ ۇعىنىپ, فارادەيگە نە ءۇشىن راحمەت ايتۋىمىز كەرەك ەكەنىن تۇسىندىك. مۇنداي ىنتامەن وقىلعان, تەورياسى مەن پراكتيكاسى ۇشتاسقان ساباقتار ءومىر بويى ەستە قالاتىنى, وقۋشىلاردا فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىق قالىپتاستىراتىنى داۋسىز.
جالپى ا.ماسلوۋدىڭ «قاجەتتىلىكتەر تەورياسىنان» تۋىندايتىن موتيۆتەر تاكسونومياسىنا سۇيەنسەك, كوشباسشى بولۋعا, ءوزىن قورشاعان ورتاعا جاقسى جاعىنان مويىنداتۋعا ۇمتىلۋ – ءار تۇلعانىڭ جان-دۇنيەسىندە بار قاسيەت. دەمەك ۇستاز وقۋشىنىڭ وسى قاسيەتىن دامىتا ءبىلۋى, سىرتتاي ۇيىمداستىرىلعان ءموتيۆتىڭ ىشكى موتيۆكە اينالۋىنا ىقپال ەتۋى ءتيىس.
بەرىلگەن وقۋ ماتەريالىن ءوز بەتىمەن تەرەڭ ۇعىنۋدا ب.بلۋم تاكسونومياسى ماقساتتارىن يگەرۋگە باعىتتالعان دەڭگەيلىك تاپسىرمالار جۇيەسىن قولدانعان ءتيىمدى. بۇل كەزدە وقۋشىلار ء«بىلۋ» دەڭگەيىنەن «تۇسىنۋگە», ودان ءارى «قولدانۋ» دەڭگەيىنە جەتىپ, قاراپايىمنان كۇردەلىگە قاراي جەكە دامۋ تراەكتورياسىمەن كوتەرىلە وتىرىپ, بەرىلگەن وقۋ ماتەريالىن ءوز بەتىمەن تەرەڭ يگەرەدى.
جالپى قاشىقتان وقىتۋدى ۇيىمداستىرعاندا ءتيىمدى پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالاردى: كەيس-تەحنولوگياسى, «توڭكەرە وقىتۋ» جانە ء«ۇش ولشەمدى ادىستەمەلىك جۇيە» تەحنولوگيالارىن پايدالانعان ءجون. ۇستازداردى قاشىقتان وقىتۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىن ۇيرەتۋگە ارنالعان ۆەبينار, ونلاين كۋرستاردى, سونداي-اق ءى توقسان ءۇشىن بارلىق سىنىپ پەن بارلىق ءپاننىڭ ەكى تىلدەگى تسيفرلى ساباقتارىنىڭ كونتەنتىن جاساۋدا «ورلەۋ» باۇو» ءوزىنىڭ ۇستازداردىڭ بىلىكتىلىگىن قاشىقتان ارتتىرۋداعى تاجىريبەسىن پايدالاندى.
ۇلتتىق ورتالىق 2012 جىلدان بەرى «Blended Learning» – ارالاس وقىتۋ فورماتىنداعى كۋرستارىن وتكىزىپ كەلدى. بۇل فورماتتا 2012-2019 جىلدار ارالىعىندا 7014 جوو پەداگوگيكالىق ماماندىقتارىنىڭ وقىتۋشىلارى, 2017 جىلدان باستاپ 2500 ورتا مەكتەپ ۇستازدارى بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتتى.
بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا «روبوتتەحنيكا نەگىزدەرى», STEM, STEAM وقىتۋعا ارنالعان كۋرستار وتكىزىلدى.
بيىل ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس 18 ناۋرىزدان باستاپ بارلىق كۋرستار ونلاين فورماتقا كوشىرىلدى. بۇگىنگە دەيىن ونلاين فورماتتا 18 916 تىڭداۋشىنى قامتىعان 803 قىسقا مەرزىمدى ونلاين كۋرس, جاڭارتىلعان مازمۇن بويىنشا 13 580 ۇستازدى قامتىعان 527 ونلاين كۋرس ءوتتى.
وسى مەرزىم ىشىندە ۇستازداردى كۋرستان كەيىنگى ادىستەمەلىك قولداۋ ماقساتىندا ونلاين فورماتتا 35 كونفەرەنتسيا, 287 ۆەبينار, 30 دوڭگەلەك ۇستەل, 39 شەبەرلىك سىنىپ, 10 ترەنينگ وتكىزىلدى.
ۇستازداردىڭ تسيفرلى رەسۋرستاردى ساباقتا پايدالانا ءبىلۋ جانە زاماناۋي ساباقتاردى وتكىزە ءبىلۋى شەبەرلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2017 جىلدان بەرى «پەداگوگيكالىق يدەيالار پانوراماسى» اتتى رەسپۋبليكالىق كونكۋرس وتكىزىلىپ كەلەدى. كونكۋرس نەگىزىندە 2500-دەن استام ءبىلىم سالاسىنىڭ بارلىق دەڭگەيىنىڭ ۇزدىك ساباقتارى مەن دارىستەرى «ورلەۋ» ءبىلىم كانالىنا ورنالاستىرىلدى.
بۇدان بولەك جاز ايلارىندا ۇلتتىق ورتالىقتىڭ وقىتۋشىلارى مەكتەپتەردىڭ ۇزدىك ۇستازدارىمەن بىرلەسە وتىرىپ جاڭا وقۋ جىلىنىڭ ءى توقسانى ءۇشىن 5 مىڭعا جۋىق تسيفرلى ساباقتىڭ كونتەنتىن دايىندادى. بۇل تسيفرلى رەسۋرستار – ۇستازدارعا تسيفرلى ساباقتاردى جوسپارلاي بىلۋگە, ساباققا قاجەت تسيفرلى ماتەريالداردى جاساي جانە قولدانا بىلۋگە, وقۋشىلارمەن كەرى بايلانىستى قۇرا ءبىلۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرىنە ۇيرەتەتىن ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىق. بۇگىنگى تاڭدا بارلىق ساباق «ورلەۋ» ءبىلىم كانالىنا ورنالاستىرىلعان, قولجەتىمدى. كانالدىڭ قازىرگى كەزدە 225 مىڭ تىركەلگەن تۇراقتى پايدالانۋشىسى جانە 27 ملن كورسەتىلىمىنىڭ بولۋى (بۇل تسيفرلار كۇن سايىن وسۋدە) – ۇستازداردىڭ اتالعان تسيفرلى رەسۋرستاردى كەڭىنەن پايدالانىپ جاتقانىنىڭ دالەلى.
وسىلايشا «ورلەۋدىڭ» You Tube-تەگى ءبىلىم كانالىنداعى بۇل ۆيدەوماتەريالدار رەسپۋبليكا ۇستازدارىنىڭ قاشىقتان وقىتۋ كەزىندەگى كۇندەلىكتى ساباققا پايدالاناتىن بىردەن ءبىر جۇيەلەنگەن تسيفرلى وقۋ-ادىستەمەلىك قۇرالى بولىپ وتىر.
ۇستازداردىڭ تسيفرلى بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, وزىق تاجىريبەلەرىمەن بولىسۋدە جانە ينستيتۋت ترەنەرلەرىمەن ۇنەمى بايلانىستا بولۋىندا ۇلتتىق ورتالىقتىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى «ونلاين ۆەبينار», «كۋرستارداعى قىزىقتى ساتتەر», «ۇستازعا كومەكشى رەسۋرستار», «ترەنەرلەرمەن ونلاين كەزدەسۋ», «IT فيشكا» ت.ب. رۋبريكالار ۇستازداردىڭ كاسىبي وسۋىنە قاجەت ادىستەمەلىك نۇسقاۋلىقتاردى قامتيتىن ماڭىزدى ديداكتيكالىق قۇرالدار بولىپ سانالادى. اتالعان الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ 30 مىڭنان استام تۇراقتى پايدالانۋشىسى بار.
ۇستازداردىڭ قاشىقتان وقىتۋ بويىنشا بىلىكتىلىگىن جان-جاقتى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا «ورلەۋ» باۇو» اق «قاشىقتان وقىتۋ: ساباقتى ازىرلەۋدەن ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن ۇيىمداستىرۋعا دەيىن» اتتى اشىق ونلاين كۋرس باعدارلاماسىن جاساپ, قىركۇيەك ايىنىڭ 5-ءشى جۇلدىزىنان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزدى. ەكى اپتانىڭ ىشىندە ونلاين كۋرسقا 8 مىڭنان استام تىڭداۋشى جازىلىپ, 4 مىڭنان استام ۇستاز سەرتيفيكات الدى.
بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ ءى توقسانى قاشىقتان وقىتۋ فورماتىندا وتەتىن بولعاندىقتان «ورلەۋ» باۇو تامىز ايىنىڭ 10-30 جۇلدىزدارى ارالىعىندا ۇستازدارعا ارنالعان 533 ۆەبينار, اتا-انالار جانە وقۋشىلارعا ارنالعان 588 ۆەبينار وتكىزدى. ۆەبينارعا 260 مىڭ پەداگوگ, 780 مىڭ اتا-انا مەن وقۋشىلار قاتىسىپ (You Tube-تە ورنالاسقان ماتەريالداردى ءوز بەتىمەن وقىپ, يگەرگەندەردىڭ سانى بۇدان ەكى ەسە كوپ) قاشىقتان وقىتۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن وسى فورماتتا ءبىلىم الۋعا قاجەتتى نۇسقاۋلار الدى.
مۇنىڭ سىرتىندا ۇلتتىق ورتالىق ۇستازدار قاشىقتان وقىتۋ پلاتفورمالارىمەن جۇمىس ىستەگەندە بوگدە تۇلعالاردىڭ ساباق پروتسەسىنە ارالاسىپ, كەدەرگى كەلتىرمەۋى, وقۋشىلاردىڭ وقۋ ماتەريالىنان بولەك ءارتۇرلى وقۋ مەن تاربيەگە جات تسيفرلى رەسۋرستاردى پايدالانباۋى ت.ب. ونلاين ساباق وتكىزۋگە كەرى اسەر ەتەتىن فاكتورلاردان قورعاۋ ماقساتىندا «قاشىقتان وقىتۋ كەزىندەگى كيبەرقاۋىپسىزدىك» اتتى ونلاين ۆەبينار ۇيىمداستىرىپ, ونى «ورلەۋ» ءبىلىم كانالىنا قولجەتىمدى تۇردە ورنالاستىردى.
بۇل ماتەريالدارمەن ءبىر اپتانىڭ ىشىندە 700-دەن استام ۇستاز تانىسىپ, قاجەتتى نۇسقاۋلار الدى.
وسىلايشا ۇلتتىق ورتالىق پاندەميا كەزىندە ۇستازداردىڭ بىلىكتىلىگىن قاشىقتان وقىتۋ فورماتىندا ءتيىمدى وتكىزىپ قانا قويماي, ۇستازداردىڭ كۇندەلىكتى ساباقتى وسى فورمادا وتكىزۋگە قاجەت بارلىق ءادىس-تاسىلدەرى قامتىلعان زاماناۋي تسيفرلى-ادىستەمەلىك نۇسقاۋلارمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر.
ارينە بۇل ىندەت تە ءوتىپ, وقۋشىلار ءداستۇرلى فورمادا, ۇستازىمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناسقا ءتۇسىپ, ءوز سىنىپتاستارىمەن بىرلەسە ساپالى ءبىلىم مەن سانالى تاربيە الاتىن كۇن دە الىس ەمەس دەپ سەنەمىز. ايتسە دە, «ورلەۋ» باۇو» جاساپ شىعارعان تسيفرلى وقۋ ماتەريالدارىنىڭ ءداستۇرلى فورماداعى ساباقتاردى دا ءتيىمدى وتكىزۋگە قاجەت ەكەنى داۋسىز.
جاۋىمباي قاراەۆ,
«ورلەۋ» بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ۇلتتىق ورتالىعى باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, پەداگوگيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى