ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىستى ۇلكەن جاڭالىق – 105 كومپانيا قاتىسقان حالىقارالىق بايقاۋدا اقش ساۋلەتشىلەرى ۇسىنعان جوبا ەڭ ۇزدىك بولىپ تانىلدى. كورمە كەشەنىنىڭ ەڭ ۇزدىك ەسكيز-يدەياسىنا ارنالعان بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى - Adrian Smith+Gordon Gill Architecture كومپانياسى.
ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىستى ۇلكەن جاڭالىق – 105 كومپانيا قاتىسقان حالىقارالىق بايقاۋدا اقش ساۋلەتشىلەرى ۇسىنعان جوبا ەڭ ۇزدىك بولىپ تانىلدى. كورمە كەشەنىنىڭ ەڭ ۇزدىك ەسكيز-يدەياسىنا ارنالعان بايقاۋدىڭ جەڭىمپازى - Adrian Smith+Gordon Gill Architecture كومپانياسى.
امەريكالىق ساۋلەتشىلەردىڭ جوبالاۋىنشا, كورمەلىك عيماراتتار الەمدەگى ەڭ ۇزدىك فۋتۋريستىك پىشىنمەن سالىنباق. ال, ەكسپو-قالاشىقتىڭ ءدال ورتاسىنداعى پاۆيلوندى «ەلباسى» دەپ اتاۋعا بولادى. «بۇل بيوسفەرانى مەن «نازارباەۆتىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرى» دەپ اتاۋعا ۇسىنىس جاسادىم. سىزدەردە «ەلباسى» دەگەن تەرمين بار ەكەن, بۇل سفەرانى ەلباسىنىڭ قۇرمەتىنە وسىلاي اتاۋعا بولادى. ول بۇكىل ادامزاتتى ءبىر قاۋىمداستىققا بىرىكتىرەتىن جاڭا ادامزات ءناسىلىنىڭ سيمۆولىنا اينالۋى مۇمكىن. سەبەبى, ءبىز ءبارىمىز وسى عالامشاردا ءبىر-بىرىمىزبەن تاتۋلىق پەن ۇيلەسىمدىلىكتە ءومىر سۇرەمىز. بۇل – كەلەشەككە جاسالاتىن كەرەمەت ساياحات بولماق», دەدى بايقاۋدىڭ قورىتىندىسىنا وراي وتكەن جيىندا بەلگىلى ەكونوميست, «ءۇشىنشى ونەركاسىپتىك توڭكەرىس» اتتى ەڭبەكتىڭ اۆتورى دجەرەمي ريفكين.
امەريكالىقتاردىڭ جوباسى نەسىمەن ۇزدىك شىقتى؟
استاناداعى «ريكسوس» قوناق ۇيىندەگى باسقوسۋدا «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆ جەڭىمپاز كومپانيانىڭ جوباسىندا ۇيىمداستىرۋشىلار قويعان بارلىق نەگىزگى تالاپتار ەسكەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ولار: تۇراقتى دامۋ, سىرتقى كورىنىسى, قالا ءساۋلەتىمەن ورگانيكالىق جاعىنان ۇيلەسىمى جانە ءۇشىنشى يندۋستريالدىق توڭكەرىستىڭ بەس ەلەمەنتى.
ال, امەريكالىق ساۋلەتشىلەردىڭ جوباسى قاي جاعىنان ۇزدىك شىقتى؟ بىرىنشىدەن, جاڭاشىلدىعى. ءبىر قاراعاندا سىزباداعىداي عيماراتتاردى گولليۆۋدتىڭ قيال-عاجايىپ فيلمدەرىنەن عانا كورۋگە بولادى. ادام تاڭعالارلىقتاي نىسانداردى بەينەبىر جات عالامشارلىقتاردى قارسى الۋعا سالاتىن سياقتىمىز. ويتكەنى, فۋتۋريستىك فورماداعى مۇنداي پاۆيلوندار الەمنىڭ ەشبىر ەلىندە جوق, ءتىپتى بولماۋى دا مۇمكىن. ەكىنشىدەن, ەكسپو-قالاشىق تۇتاستاي ءوزىن-ءوزى جارىقپەن, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. ول ءۇشىن ساۋلەتشىلەر جوبالاعانداي, عيماراتتاردىڭ شاتىرىنا كۇن باتارەيالارى قويىلادى. ورتالىق كەشەننىڭ الدىنا دا, قالاشىقتىڭ اۋماعىن بويلاي دا جەل تۋربينالارى ورناتىلادى. سونىمەن قاتار, عيماراتتار دا, ينفراقۇرىلىم اينالاسىنداعى نىساندار دا ەنەرگيا تيىمدىلىگى تۇجىرىمداماسىنا سايكەس ەتىپ سالىنادى. «ەكسپو-كەشەننىڭ كوشەلەرى جەلدەن, كۇننەن قۋات الاتىنداي پىشىندە جوبالانعان. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وتە ءتيىمدى ەلەكتر قۋاتىنا قول جەتكىزۋگە بولادى», دەپ وي ءبولىستى جوبانىڭ قۇپياسىمەن Adrian Smith+Gordon Gill Architecture كومپانياسىنىڭ وكىلى روبەرت فورەست. ونىڭ ايتۋىنشا, قالاشىقتا «اقىلدى» كولىك جۇيەسى ىسكە قوسىلىپ, ەلەكتروموبيلدەر قايتا قالپىنا كەلەتىن ەنەرگيامەن قورەكتەنەدى. بۇل – اۋانى, تابيعاتتى لاستايتىن ەشقانداي دا قالدىقتار, زياندى وندىرىستەر بولمايدى دەگەن ءسوز.
امەريكالىقتاردىڭ جوباسىنىڭ ءۇشىنشى ارتىقشىلىعى – كورمەدەن كەيىن بارلىق نىسانداردى وزگەرتۋگە, تولىقتاي پايدالانۋعا بولاتىندىعى. «ەكسپو-قالاشىقتىڭ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى مەن مەديتسينالىق كلاستەرگە جاقىن ورنالاسقانىن ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز نىسانداردى باسقا ماقساتتارعا پايدالانا الامىز. ماسەلەن, بۇل اۋماق بالاباقشا, مەكتەپ, زەرتحانالار, ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلاردىڭ تۇرعىن-جايلارى ورنالاساتىن ستۋدەنتتەر قالاشىعىنا اينالۋى مۇمكىن. سونىمەن بىرگە, بىرقاتار عيماراتتار مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە بەرىلەدى», دەدى اتالعان باسقوسۋدا «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ باس ساۋلەتشىسى ايدار مارات. كورمە-كەشەننەن بولەك, بۇل اۋماقتا ساياباقتار, تۇرعىن ۇيلەر, بيزنەس ورتالىقتارى, 10 مىڭ اۆتوكولىك سىياتىن الىپ اۆتوتۇراق سالىنباقشى.
جەڭىمپازدىڭ جوبالارى جانە استاناداعى ەكسپو-قالاشىق
ەكسپو-قالاشىق جوبالارىنىڭ بايقاۋىندا باسقالاردى شاڭ قاپتىرعان جەڭىمپاز جونىندە بىرەر ءسوز. Adrian Smith+Gordon Gill Architecture – الەمدىك دەڭگەيدەگى جەتەكشى, تانىمال جانە ءتاجىريبەلى ساۋلەتتىك كومپانيالاردىڭ ءبىرى. ول دۋبايداعى ء(باا) «بۋردج حاليفا», دجيدداعى (ساۋد ارابياسى) الەمدەگى ەڭ بيىك عيمارات – «كينگدوم تاۋەردى» جوبالاعان. كومپانيانىڭ پورتفوليوسىندا قالپىنا كەلەتىن ەنەرگيا جانە «جاسىل قۇرىلىس» تەحنولوگيالارىن قولدانۋ باعىتىندا بىرقاتار جوبالار بار. وعان مىسال, قىتايدىڭ گۋانچجوۋ قالاسىنداعى Pearl River – ەنەرگيانى تۇتىنۋدان گورى كوبىرەك وندىرەتىن الەمدەگى تۇڭعىش ەنەرگيالىق كوك تىرەگەن عيمارات, دۋبايداعى Verde رەزيدەنتسياسى (بۇل ءوزىن-ءوزى 90 پايىز ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتەتىن ورنىقتى اۋداندى دامىتۋدىڭ العاشقى تۇجىرىمداماسى), اقش-تاعى چيكاگو قالاسىنىڭ ورتالىق بولىگىن دە كاربونيزاتسيالاۋ جوسپارى, مۋبادالا كومپانياسىنىڭ بەلگىلى تۇراقتى قالا جوباسى – ماسدار سيتي كومپانياسىنىڭ شتاب-پاتەرى عيماراتى. سونداي-اق, Adrian Smith+Gordon Gill Architecture ءىرى قالا قۇرىلىسى باعىتىندا قىتايداعى تيانفۋ جانە چەنگدۋ ەكولوگيالىق قالالارىن تۇرعىزىپ جاتىر.
استاناداعى كورمەگە قايتا ورالايىق. الىپ قۇرىلىستىڭ اۋقىمدى كولەمىن كوزگە ەلەستەتۋ ءۇشىن امەريكالىق ساۋلەتشىلەردىڭ جوباسىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلەيىك. ەكسپو-قالاشىقتىڭ جالپى اۋدانى – 173,4 گەكتاردى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندەگى 25 گەكتارى – كورمە كەشەنىنىڭ وزىنە تيەسىلى, ال 148 گەكتارىنا تۇرعىن ۇيلەر, الەۋمەتتىك-مادەني, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى, ساۋدا جانە ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, ساياباقتار, جەلەكجولدار سالىنادى. ەكسپو-قالاشىق ەسىل اۋدانىنداعى قابانباي باتىر, حۋسەين بەن تالال, ورىنبور جانە رىسقۇلوۆ كوشەلەرىنىڭ شارشىسىندا بوي كوتەرەدى. ەكسپو-قالاشىقتىڭ «جۇرەگى», كورمەنىڭ سيمۆولى «ءبايتەرەك» مونۋمەنتىمەن جانە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن تىكەلەي بايلانىسقان «قازاقستان» پاۆيلونى بولماق. شەتەلدىك ساۋلەتشىلەردىڭ جوبالاۋىنشا, جالپى ديامەترى 150 مەتردى قۇرايتىن سفەرا 3 قاباتتان تۇرادى. جالپى اۋدانى 24 مىڭ شارشى مەترگە سالىناتىن عيماراتتىڭ ءوزى ەلەكتر قۋاتىن وتە ءتيىمدى پايدالانۋدى پاش ەتەدى. ەكسپو-نىڭ «جۇرەگىن» جان-جاعىنان حالىقارالىق, تاقىرىپتىق جانە كورپوراتيۆتىك پاۆيلوندار قورشاپ تۇرماق.
«ەنەرگيا الەمى», «تىرشىلىككە ارنالعان ەنەرگيا», «بارشاعا ارنالعان ەنەرگيا», «مەنىڭ بولاشاق ەنەرگيام» اتتى تاقىرىپتىق پاۆيلوندارىنىڭ اربىرەۋى شامامەن 4 مىڭ شارشى مەترگە ورنالاسادى, ولاردىڭ جالپى اۋدانى 16 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. حالىقارالىق پاۆيلونداردىڭ ۇلەسىنە 95 مىڭ شارشى مەتر جەر بولىنگەن. ياعني, ەكسپو-2017 كورمەسىنە قاتىساتىن 100-دەن استام مەملەكەتتەر ءوز پاۆيلوندارىن ۇسىنا الادى. سونداي-اق, 9 مىڭ شارشى مەتردى يەلەنەتىن كورپوراتيۆتىك پاۆيلونداردا كورمەنىڭ دەمەۋشىلەرى مەن سەرىكتەستەرىنىڭ كوممەرتسيالىق ۇسىنىستارى قويىلادى. 14 مىڭ شارشى مەتر ونەر ورتالىعىنا بولىنگەن. بۇل – ەكسپو-2017-ءنىڭ مادەني, ويىن-ساۋىق باعدارلاماسىنا ارنالعان الاڭ. سونىمەن بىرگە, بالامالى ەنەرگيانىڭ ۇزدىك تاجىريبەلەرىن جۇرتقا كورسەتەتىن ۇزدىك تاجىريبەلەر ايماعى مەن جيىندار وتەتىن كونگرەسس-ورتالىققا دا ارنايى جەر بولىنگەن.
«تاڭداپ الىنعان فورمانىڭ ءوزى بۇل عيماراتتاردىڭ تيىمدىلىگىنەن حابار بەرىپ تۇر, – دەيدى روبەرت فورەست. – كورمە-كەشەننىڭ ءوزى قوزعالىستاعى سۋدىڭ, جەلدىڭ, كۇننىڭ بەينەسىن بەرەدى. ءبىز بۇل جوبانىڭ بىرەگەي بولۋىنا ەرەكشە نازار اۋداردىق. ماسەلەن, عيماراتتاردىڭ ءوزى ەنەرگيا مەن جىلۋدى ءوندىرىپ, ءبىر جەرگە جيناقتايدى. جىلۋدى جەر استىندا ساقتايتىن ارنايى بولمەلەر بولادى. سول بولمەلەردەگى جىلۋدى قاجەتتى جەرلەرگە جىبەرەتىن جۇيە ىسكە قوسىلادى». Adrian Smith+Gordon Gill Architecture كومپانياسىنىڭ وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ەكسپو-قالاشىقتىڭ كوشەلەرى استاناداعىداي پاراللەل ورنالاسپاعان. ياعني, كۇن ساۋلەسىنەن ەلەكتر قۋاتىن وندىرەتىن عيماراتتاردىڭ شاتىرى ءوڭتۇستىككە, ال جەلدىڭ كۇشىنەن ەنەرگيا وندىرەتىن قوندىرعىلار سولتۇستىككە قاراتىپ ورناتىلادى. ەڭ باستىسى, ەلەكتر ەنەرگياسىن جيناقتايتىن جۇيە ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيدى.
ايتا كەتەلىك, ەكسپو-2017 كورمە كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى 2014 جىلدىڭ II توقسانىندا باستالادى دا, 2016 جىلى تولىقتاي اياقتالادى. «بۇگىنگى كۇنى ءبىز كورمە كەشەننىڭ تىركەۋ قۇجاتتارىن قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەردىك. ماعان جەتكەن اقپارات بويىنشا, ول قازىر قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ قاراۋىندا كورىنەدى. ودان ءارى, ول 29-شى قازاندا مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ماقۇلداۋىنا جولدانادى. سودان سوڭ, ءبىز بۇل جوبانى حالىقارالىق كورمە بيۋروسىنىڭ نازارىنا ۇسىنامىز», دەدى تالعات ەرمەگياەۆ.
ەكسپو-2017 كورمەسى يندۋستريانى وركەندەتەدى
ەكسپو-2017-ءنىڭ ەلىمىزگە اكەلەتىن پايداسى كوپ. سونىڭ ءبىرى – وتاندىق قۇرىلىس يندۋسترياسى قارقىن الادى. «استانا ەكسپو-2017» ۇك» اق-تىڭ باسشىلىعىنىڭ پايىمداۋىنشا, ەكسپو-2017 جوباسى وتاندىق ونەركاسىپتىڭ جاڭا سالالارىن دامىتاتىن كاتاليزاتوردىڭ ءرولىن اتقارادى. ەڭ باستىسى, كورمە كەشەنىن سالۋدا الەمدىك ساۋلەتشىلەردىڭ تاجىريبەسىن ۇيرەنىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشامىز. بۇل قۇرىلىستىڭ نەگىزگى پايداسى – وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن قولدانامىز. ەگەر دە وعان قاجەتتى ماتەريالدار قازاقستاندا شىعارىلمايتىن بولسا, وندا ءتيىستى ءوندىرىس ورىندارى اشىلادى, ياعني, ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسى ودان ءارى داميدى. «قۇرىلىستى ءتيىمدى جولمەن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى جەردە شىعارىلعان ماتەريالداردى قولدانعانىمىز ءجون. سوندىقتان, مۇمكىندىگىنشە ءبىز قازاقستاندىق ماتەريالداردى پايدالانامىز, ال قانداي دا ءبىر قاجەتتى كومپونەنت بولماي قالسا, وندا ونى يمپورتتايمىز. بىراق, كورمەنىڭ ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ونەركاسىپتىڭ, سونىڭ ىشىندە قۇرىلىس يندۋسترياسىنىڭ جاڭا سالالارىن دامىتۋعا سەرپىن بەرۋ. سوندىقتان, قازاقستاندا شىعارۋعا بولاتىن ماتەريالداردىڭ ءوندىرىسىن جەرگىلىكتى جەردەن اشامىز», دەدى ر.فورەست.
ماسەلەن, عيماراتتارعا قاجەتتى ماتەريالدىڭ ءبىرى – شىنى. ال, سارىارقانىڭ 40 گرادۋس ايازىنا شىدايتىن شىنىنى قايدان الامىز؟ روبەرت فورەستىڭ ايتۋىنشا, جوبالاۋشى كومپانيا مۇنداي اسا ماڭىزدى ماسەلەگە ەرەكشە كوڭىل بولگەن. «مۇنداي تەمپەراتۋراعا شىدايتىن شىنىنى جەرگىلىكتى زاۋىتتاردىڭ بىرىنە تاپسىرىسپەن جاساتامىز. ول ءارى قاتتى ايازعا سىنبايتىن, ءارى كۇننىڭ ساۋلەسىن جاقسى وتكىزەتىن بولۋى كەرەك», دەيدى امەريكالىق ساۋلەتشى. الايدا, ءبىزدىڭ قۇرىلىسقا قاجەتتى وندىرىستەرىمىزدى دامىتۋعا ازعانتاي ۋاقىت قالعانى راس. سوندىقتان, شەتەلدىك ماماندار ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىن ەسكەرە وتىرىپ, قۇراستىراتىن ءوندىرىستى قولعا الماقشى. ياعني, قۇرىلىسقا قاجەتتى ماتەريالدار وندىرىلەتىن جەرىندە (شەتەلدە) وڭدەلىپ, قازاقستاندا قۇراستىرىلادى.
ەكسپو بىزگە نە بەرەدى؟
امەريكالىق ەكونوميست, ەكونوميكالىق ۇردىستەردى زەرتتەۋ قورىنىڭ جەتەكشىسى دجەرەمي ريفكيننىڭ پىكىرىنشە, الەمدە العاش رەت ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىستىڭ تۇجىرىمداماسى قازاقستاندا ىسكە اسىرىلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكسپو-2017, بۇل ويىن-ساۋىققا ارنالعان جوبا ەمەس, كەرىسىنشە, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرىكتىرىلەتىن ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىستىڭ ءبىر بولشەگى.
«ەكسپو-نىڭ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ استانادا «بيوسفەرا جازىعىن» قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى استاناداعى باسقوسۋدا ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىس تۇجىرىمداماسىنىڭ اۆتورى. – ايگىلى سيليكون جازىعى – بۇل عىلىمي جانە كاسىپكەرلىك ماشىقتاردىڭ جيىنتىعى, جاڭالىق ەنگىزۋدىڭ الاڭى, بىراق ول دا ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىستىڭ ءبىر بولشەگى. ادامزات بالاسى ەندى «بيوسفەرا جازىعىن» قۇرۋدى ويلاستىرۋى كەرەك. ال, بيوسفەرالىق زەرتتەۋلەر – عىلىمداعى تىڭ باعىتتىڭ ءبىرى. قازاقستان وسى بيوسفەرالىق زەرتتەۋلەردى جۇرگىزەتىن حالىقارالىق ورتالىققا اينالا الادى. ءبىز قازىر قازاقستاندا قولعا الىپ جاتقان شارۋالاردىڭ بارلىعى بۇكىل عالامشاردىڭ جول كارتاسى بولۋى مۇمكىن. ءسوزدىڭ توق-ەتەرى, استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسى ءۇشىنشى يندۋستريالىق توڭكەرىستىڭ بارلىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىراتىنىنا سەنىمدىمىن».
Adrian Smith+Gordon Gill Architecture كومپانياسىنىڭ وكىلى روبەرت فورەستىڭ پايىمداۋىنشا, ەكسپو-2017 كورمەسى قازاقستاندا الىپ يننوۆاتسيالىق ورتانى قالىپتاستىرادى.
«اتاپ ايتارلىعى, كورمەدەن كەيىن قازاقستاننىڭ باس قالاسىنا كوزگە كورىنەرلىك الىپ ساۋلەت كەشەنىمەن قاتار, جاڭا يننوۆاتسيالىق الەۋەت مۇراعا قالادى. ياعني, استانا قورشاعان ورتاعا قاۋىپسىز تۇراقتى ەنەرگەتيكانى دامىتۋداعى الەمدىك كوشباسشى قالاعا اينالادى. بۇل جەتىستىك قارقىندى تۇردە دامىپ كەلە جاتقان قازاقستاندى الەمدەگى «جاسىل» باعىتتا جىلجيتىن بىردەن-ءبىر مەملەكەت رەتىندە كورسەتەدى», دەيدى ول.
ال, قازاقستاندىقتاردىڭ ەكسپو-2017-گە ارتاتىن ءۇمىتى, سەنىمى بۇدان دا زور. قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءمينيسترى نۇرلان قاپپاروۆ بۇل ۇلتتىق جوبا بارلىق جاعىنان دا ءتيىمدى بولادى دەگەن ۇستانىمدا. «ەكسپو-قالاشىق وزىنە قاجەتتى مولشەردەن كوبىرەك ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرىپ, ونىڭ ارتىعىن قالالىق ەلەكتر جەلىسىنە بەرەدى, – دەيدى نۇرلان جامبىل ۇلى. – ەگەر دە بەلگىلەنگەن كيلوۆاتت قۋاتتىڭ قارجىلىق شىعىندارىنا قاراساق, بالامالى ەنەرگيا ءداستۇرلى ەنەرگيادان قىمباتىراق. جەل ەنەرگياسى كومىرمەن شامالاس, ال كۇن ەنەرگياسى ءبىرجارىم ەسەگە قىمبات. بىراق, جوبا وزىنە جۇمسالعان شىعىندى وتەگەننەن كەيىن ەنەرگيانىڭ قۇنى قانداي بولادى؟ مىسالى, كومىر ستانساسى مەن جەل قوندىرعىسىن سالىستىرايىق. ارينە, بالامالى ەنەرگيا ءىس جۇزىندە تەگىن بولادى. ەگەر الداعى 30 جىلدىق كەزەڭدى الاتىن بولساق, وندا قايتا قالپىنا كەلەتىن ەنەرگيا كوزدەرى گاز جانە كومىر ستانسالارىنا قاراعاندا وتە ارزان ەنەرگيا بەرەتىنى ءسوزسىز. مىسالى, كومىر, گاز, اتومنان ەنەرگيا ءوندىرۋ ءۇشىن قانشاما شىعىن كەتەدى: قارجىلىق شىعىن, وتىننىڭ قۇنى, ونى تاسىمالداۋ, ەلەكتر قۋاتىن تاسىمالداۋ, اۋاعا تارالعان زياندى زاتتارعا تولەم تولەۋ جانە ت.ب. ال, قالپىنا كەلەتىن ەنەرگيانىڭ ءبىر عانا كومپونەنتى بار. ول – قارجىلىق شىعىندار. 100 مەگاۆاتتىق كۇن ەنەرگياسىن وندىرەتىن فەرمانى 5-اق ادام ۇستاي الادى».
«ەگەر دە قانداي ءبىر تيىمدىلىگى بولماسا, ەكسپو-نى وتكىزۋگە الەمدەگى مەملەكەتتەر بەكەر تالاسپايدى عوي, – دەيدى «استانا ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى تالعات ەرمەگياەۆ. – بىرىنشىدەن, بۇل شارا ءبىزدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جاعدايىمىزعا ۇلكەن سەرپىلىس بەرەدى. قالايشا؟ ماسەلەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ميلليونداعان قوناقتارعا قىزمەت كورسەتەدى. بىرەۋلەر ءدامدى اس پىسىرسە, ەكىنشى بىرەۋلەر كيىم-كەشەك تىگەدى. سونداي-اق, الىپ قۇرىلىسقا قانشاما ادام جۇمىسقا تارتىلادى. مەنىڭ ويىمشا, كەم دەگەندە 10 مىڭ ادامعا جاڭا جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى. تۋريزمنەن تۇسەتىن تابىس ءوز الدىنا. ءارى كورمەنى تاماشالاۋعا, ءارى دەمالىسقا كەلگەن شەتەلدىك تۋريستەر ءبىراز اقشاسىن قالدىرىپ كەتەدى. سونداي-اق, كورمە اياقتالعان سوڭ, بىرقاتار تۇرعىن ۇيلەردى, كەڭسەلەردى ساتاتىن بولامىز. تىزبەلەي ءبىرسەك, بۇل كورمەنىڭ ءتيىمدى تۇستارى وتە كوپ».
«ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى – قازاقستاندى كۇللى الەمگە قارقىندى دامۋعا ۇمتىلعان قازىرگى زامانعى مەملەكەت رەتىندە تانىتادى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىمەن ءبىرتۇتاس تۇجىرىممەن سالىناتىن ەكسپو-قالاشىق استانادا الەمدىك دەڭگەيدەگى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىن اشۋعا زور ءمۇمكىندىكتەر بەرەدى», دەيدى گەرمانيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى, دوكتور گيدو حەرتس.
تاڭاتار تابىن ۇلى.
استانا.