تەڭگەنى وتاندىق ءوندىرىس وڭالتادى

اقشا-نەسيە ساياساتى – وتە اۋقىمدى دۇنيە. سونىڭ ىشىندە كوپ نارسە قايتا قارجىلاندىرۋ مولشەرلەمەسىن رەتتەۋ ساياساتىنا تىكەلەي بايلانىستى. نارىقتاعى ينۆەستورلار, نەسيە الۋشىلار, ءداستۇرلى سالىمشىلار, دەپوزيت اشۋشىلار اقشا سالا وتىرىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە تاۋەكەلگە بارادى. تا­ۋە­كەل دەپ وتىرعانىمىز – ەل­­دەگى ين­فلياتسيا, مۇناي باعاسى­نىڭ وزگەرۋى, اقشانىڭ قۇنسىز­دا­نۋى.

ماسەلەن, ۇكىمەت ەلدەگى ين­فليا­تسيانىڭ ورتاشا دەڭگەيىن 6-8 پايىز كولەمىندە ۇستاپ تۇ­رۋعا تالپىنۋدا. الايدا بيىل اياق اس­تىنان ورىن العان پان­دەميا, مۇ­ناي باعاسىنىڭ تو­مەندەۋى, قالىپ­تاستان ەكو­نو­ميكالىق اۋىر جاعداي ينفلياتسيانى 10 پايىزعا جەتكىزدى. بۇل رەسمي ستاتيستيكا. ادەتتە, رەسمي ستاتيستيكا مەن شىنايى جاعداي ەشقاشان سايكەس كەلگەن ەمەس. دەمەك, ەلدەگى ورتاشا ينفلياتسيانىڭ دەڭگەيى بۇدان دا جوعارى دەگەن ءسوز.

قازاقستانداعى قايتا قار­جى­­­لا­ن­دىرۋ مولشەرلەمەسى قازىر 9 پايىزعا تەڭ. وسى جىل­دىڭ كوكتەمىندە ۇلتتىق بانك بەلگىلەگەن مولشەرلەمە 9,5 پايىز ەدى. قار­جىلىق رەت­تەۋ­شى ءدال سول تۇستا دۇرىس قادام جاسامادى. پاندەميا, داعدا­رىس جاعدايىندا قايتا قار­جى­لاندىرۋ مولشەرلەمەسىن تومەن­دەتۋى كەرەك ەدى. اتالعان مول­شەرلەمە جوعا­رىلاسا, دەپو­زيتتەر, كرەديتتەر قىم­بات­تايدى. قايتا قارجىلاندىرۋ مولشەرلەمەسى – اقشانىڭ نا­رىق­تاعى قۇنىن بىلدىرەتىن كور­سەتكىش. ياعني, ۇلتتىق بانك مولشەرلەمەنى كوتەرسە, ەكىن­شى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ مولشەر­لەمەسى دە جوعارىلايدى. داع­دارىس جاعدايىندا مولشەر­لەمە كوتەرىلە بەرسە, جەكە ادامداردىڭ, زاڭدى تۇل­عا­لار­دىڭ بانك ونىم­دەرىن الۋ مۇم­كىندىگى ازايادى. كرە­ديتتىڭ قىمباتتىعى ەش­كىم­دى قىزىقتىرمايتىن بولادى. سون­دىقتان داعدارىس كەزىن­دە قايتا قارجىلاندىرۋ مول­شەر­لەمەسى تومەندەتىلۋى كەرەك. مەنىڭشە, 7,5-8 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا بولادى. بۇل بيزنەس ءۇشىن دە, بۇقارا ءۇشىن دە ءتيىمدى بولار ەدى. پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا نازار اۋدارىپ وتىرعان ماسەلەسىنىڭ ءبىرى وسى.

ۆاليۋتالىق ساياساتقا دا توق­تالعىم كەلەدى. قازىر ۇلتتىق بانك الىپساتارلىقتىڭ ال­دىن الۋ ماقساتىندا شەتەل­دىك ۆاليۋتا­لار­دى ساتاتىن لوم­باردتاردىڭ, ايىرباس پۋنكت­تەرىنىڭ, بانكتەردىڭ جۇمى­سىنا شەكتەۋ قويدى. وسى­لايشا ۆاليۋتا باعامىن قول­دان رەتتەۋدى كوزدەپ وتىر. بى­راق تەڭگە پارمەندى بولماي تۇر. ۇلتتىق ۆاليۋ­تاعا سەنىم بىل­دى­رەتىندەر از. كى­رىستىلىگى 1 پايىز بولسا دا, جۇرت­شىلىق ارتىق اقشاسىن دوللارمەن ساقتايدى. ىشكى نارىق اقشا-نەسيە ساياساتىنا سەنىمسىزدىك تانىتقان سوڭ, شەتەلدىكتەر دە كۇمانمەن قارايدى. مۇنىڭ ساياسي استارى دا بار. شەتەلدىك ينۆەستورلار قازاق­ستاندا زاڭ ۇستەمدىك ەتكەن كەزدە عانا بىزگە دەگەن كوزقاراسىن وزگەر­تەدى. ازىرشە, قازاقستانداعى سايا­سي فاكتور ينۆەستورلارعا ءتيىم­دى ەمەس. سوندىقتان الدىمەن سايا­سي رەفورما جاسالۋى كەرەك. سون­دا عانا اقشا-نەسيە ساياساتى, ەكو­نو­ميكالىق رەفورمالار ءوز جەمىسىن بەرەتىن بولادى.

كەز كەلگەن ۇلتتىق ۆاليۋتا ەكى جولمەن قامتاماسىز ەتى­لەدى. ءبىرى – التىن-ۆاليۋتا قورى. ەكىنشىسى – تاۋار ءوندىرىسى. ءدال قازىر بىردە-ءبىر مەملەكەت ۇلت­تىق ۆاليۋتانى التىن قورى­مەن قامتاماسىز ەتە الماي­دى. ويتكەنى التىننىڭ قورى شەك­تەۋلى. دەمەك ءبىز ەكىنشى جولعا باسىمدىق بەرۋگە ءتيىسپىز.

تالعات دەمەسىنوۆ,

ەكونوميست, پروفەسسور