قازىر بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى سالىمشىلارىنىڭ شوتتارىندا 12,1 ترلن تەڭگەدەن استام زەينەتاقى جيناعى قالىپتاستى. ءبىر جىلداعى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ سوماسى 1,9 ترلن تەڭگەگە پارا-پار نەمەسە 19%-عا وسكەن.
ارينە, زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ نەگىزگى سوماسى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاساتىنى بەلگىلى, بۇگىندە ونىڭ مولشەرى 11,8 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. ال مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ سوماسى 287,8 ملرد تەڭگەگە, ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى 2,1 ملرد تەڭگەگە تەڭ. 2020 جىلدىڭ باسىنان باستاپ 1 تامىزداعى جاعداي بويىنشا قور سالىمشىلارىنىڭ شوتتارىنا 752,98 ملرد تەڭگە تازا ينۆەستيتسيالىق تابىس ەسەپتەلدى, بۇل 2019 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 389,77 ملرد تەڭگەگە ارتىق.
جۋىردا ۇكىمەت وتىرىسىندا الداعى 3 جىلدا ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالاتىنىن جەتكىزگەن قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ جىل سايىنعى يندەكستەۋگە جانە زەينەتاقى مەن جاردەماقى الۋشىلار كونتينگەنتىن ۇلعايتۋعا كەلەسى جىلعا قوسىمشا 265 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانىن ايتقان بولاتىن.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا وسى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ ماسەلەسىنە تاعى دا توقتالدى. تۋرا ءبىر جىل بۇرىن پرەزيدەنت العاشقى جولداۋىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ادام ءوزىنىڭ زەينەتاقى جيناعىن زەينەتكە شىققانعا دەيىن دە پايدالانعىسى كەلەتىنىن, سوندىقتان جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار وزدەرىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن بەلگىلى ءبىر ماقساتقا, سونىڭ ىشىندە باسپانا ساتىپ الۋعا نەمەسە ءبىلىم الۋ ءۇشىن پايدالانۋ ماسەلەسىن جىل سوڭىنا دەيىن پىسىقتاۋدى ۇكىمەتكە تاپسىرعان بولاتىن.
الايدا ارادا ءبىر جىل ءوتتى. بۇل ماسەلەدە مەملەكەتتىك ورتالىق ورگاندار مەن قوعامدىق ساراپشىلار ورتاق توقتامعا كەلە المادى. باس باسىلىم بەتىندە دە بۇل ماسەلەگە بايلانىستى ارنايى ءسوز العان ساراپشىلار زەينەتاقى جيناعىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن پايدالانۋعا كوپتەگەن سالىمشىنىڭ قولى جەتپەيتىنىن, ال جيناعى قوردالانىپ قالعان ازاماتتاردىڭ تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ەمەسىن العا تارتتى. اتالعان ماسەلەدە كوپتەگەن شەت مەملەكەتتەردىڭ, سونىڭ ىشىندە سينگاپۋر سياقتى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانۋ تۋرالى دا ۇسىنىستار بولدى. الايدا ەل ازاماتتارىنىڭ ورتاشا تابىسى وركەنيەتتى ەلدەردەگى كىرىس كولەمىمەن تەڭەسە بەرمەيتىنى تاعى قولبايلاۋ بولعانى جاسىرىن ەمەس.
مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتى, ەڭ الدىمەن, باسپانا ماسەلەسىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ەسكە سالىپ, نارىق جاعدايىندا تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگى ادامداردىڭ تابىسىنا جانە وسى مىندەتتى وزدىگىنەن شەشە الۋ قابىلەتىنە وراي جۇزەگە اساتىنىن جەتكىزدى.
«مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا ەل تۇرعىندارىنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانۋ ماسەلەسى پىسىقتالدى. بۇل, اسىرەسە قازىر ەرەكشە ماڭىزدى. 2021 جىلدىڭ وزىندە بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ 700 مىڭ سالىمشىسى ءوز جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي الۋعا, ەمدەلۋگە جۇمساي الادى نەمەسە باسقارۋشى كومپانيالاردىڭ يەلىگىنە بەرەدى» دەگەن پرەزيدەنت ۇكىمەتكە ۇلتتىق بانكپەن بىرلەسىپ, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداپ, دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەفورما ەڭبەك قاتىناستارىن اشىق ءارى زاڭدى جۇرگىزىپ, زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋعا ىنتالاندىراتىن پارمەندى قۇرالعا اينالادى. شىن مانىندە, قازىر كوپتەگەن كاسىپورىن ەڭبەككەرلەرىنىڭ ايلىعىن تومەندەتىپ كورسەتەتىنى بەلگىلى. بۇل رەتتە جاپا شەگەتىن تاعى دا قاراپايىم جۇمىسكەر بولىپ وتىر.
وسى ورايدا كەشە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءبىرجان نۇرىمبەتوۆ 2021 جىلى كىمدەردىڭ ءوز زەينەتاقى جيناعىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا, ەمدەلۋ اقىسىن تولەۋگە جۇمساۋعا نەمەسە قارجىلىق كومپانيالاردىڭ باسقارۋىنا بەرۋگە مۇمكىندىگى بولاتىنىن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى جىل سوڭىنا دەيىن بارلىق قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋدى جانە زەينەتاقى سالىمدارىنىڭ بولىگىن ماقساتتى جۇمساۋعا دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى تاپسىردى. بۇگىندە تۇجىرىمدامالىق ماقۇلدانعان شەشىم بار» دەگەن ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە 721 مىڭ ادام اتالعان ماقساتتارعا زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانا الادى. بۇل شامامەن 1,4 ترلن تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
ۇكىمەت وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە ب.نۇرىمبەتوۆ 530 مىڭ جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتىڭ زەينەتاقى جيناعى «جەتكىلىكتى شەكتەن» اساتىنىن, سونداي-اق زەينەتاقى جيناعى بار 178 مىڭ زەينەتكەر جانە 13 مىڭ ادامنىڭ ساقتاندىرۋ كومپانيالارىمەن اننۋيتەتتى زەينەتاقى كەلىسىمى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, زەينەتكەرلەرگە قولداعى جيناعىنىڭ 50 پايىزدان اسپايتىن بولىگىن الۋىنا بولادى.
جىل باسىندا 30 جاسقا تولعان ەر-ازاماتقا جەتكىلىكتى شەك 6,7 ملن تەڭگەنى, ال ايەلدەرگە 9,6 ملن تەڭگەنى قۇرادى. الايدا مينيستر سول كەزدە جەتكىلىكتى شەكتىڭ كولەمىن قايتا قاراۋعا ۋادە بەرگەن بولاتىن. بىلتىر پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان سوڭ ۇكىمەت بەكىتكەن تالاپتارعا سايكەس, 200 مىڭ ادامنىڭ زەينەتاقى جيناعىنىڭ ءبىر بولىگىن پايدالانا الاتىنى ايتىلعان ەدى. الايدا مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا بۇل ورايدا العاشقى قادام جاسالعانىن ايتىپ, جارنانى پايدالانۋشىلاردىڭ اۋقىمى ارتاتىنىن جەتكىزدى.