«جاسىل» قارجى نارىعىنداعى العاشقى ادىم

بالاما قۋات كوزىن دامىتۋ باسپالداعى

جالپى, الەم بويىنشا «جاسىل» قار­جى, «جاسىل» تەحنولوگيا دەگەن ۇعىمدار 2007 جىلدان باستاپ كەڭ تارادى. وعان ەۋ­رو­­پالىق ينۆەستيتسيالىق بانك پەن دۇنيە­جۇزىلىك بانكتىڭ وسى باعىتتاعى قۇن­دى قاعازدار شىعارعانى تۇرتكى بولدى. ال وبليگاتسيالار نارىعىنىڭ قارقىندى دامۋى­نا 2013 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا حالىق­ارالىق قارجى كورپوراتسياسىنىڭ العاش رەت جاسىل وبليگاتسيا شىعارعاننان كەيىن ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە 1 ملرد دول­لار­دىڭ وبليگاتسياسىنىڭ ساتىلىپ كەتۋى ىق­پال ەتتى.

«جاسىل وبليگاتسيانىڭ» باسقا­لارى­نان ايىرماشىلىعى نە؟ ەڭ باستى ەرەك­شەلىگى, «جاسىل وبليگاتسيالاردان» تۇسكەن قاراجات تولىقتاي ەكولوگيالىق جوبالارعا, قور­شا­عان ورتانى قورعاۋعا جۇمسالادى. كومىر­سۋتەگى, كومىر سىندى ءداستۇرلى ەنەرگيا كوز­دە­رىنەن بولەك بالاما قۋات كوزدەرىن دامىتۋ, ەكولوگيالىق تازا كولىكتەر ءوندىرىسى سىن­دى ءىرى جوبالاردىڭ بارلىعى وسى قاتاردا.

سونىمەن ەلىمىزدەگى العاشقى «جاسىل» وبليگاتسيالار جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنە ينۆەستيتسيالاۋ تاۋەكەلدەرىن تومەندەتۋ جونىندە بۇۇ دامۋ باعدار­لا­ماسىمەن جاسالعان كەلىسىمنىڭ شەڭبەرىندە شىعارىلىپ وتىر. «استانا» حقو «جاسىل قارجى» ورتالىعى جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا تولىق قولداۋ كورسەتتى. ەميتەنتتىڭ «جاسىل» وبليگاتسيالار سالاسىنداعى ساياساتىنىڭ ءاىح-ءتىڭ ۇستانىمىنا جانە ICMA-نىڭ (كاپيتال نارىقتارىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى) «جاسىل» وبليگاتسيالار قاعيداتىنا سايكەستىگىن باعالاۋعا نەگىزدەلگەن شولۋدى ۇسىندى.

ءاىح باسقارماسىنىڭ توراعاسى تيم بەننەتت وسى جاڭالىققا قاتىستى:

– «جاسىل» وبليگاتسيالار بويىنشا ءبىزدىڭ العاشقى ەميتەنتىمىز ءۇشىن قۋانىشتىمىز. «دامۋ» قورىنىڭ ءبىزدىڭ «جاسىل» قاعيداتتارىمىزعا سايكەس كەلەتىن باعالى قاعازدارىنىڭ ليستينگى «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋعا قاراجات تارتاتىن باسقا دا ۇيىمدار ءۇشىن ۇلگى بولادى دەپ سەنەمىز, – دەدى.

«دامۋ» قورى باسقارماسىنىڭ تور­اعاسى گاۋحار بورىباەۆا دا ءاىح-تەگى «جاسىل» وبليگاتسيالار ليستينگى قوردىڭ «جاسىل» قارجىلاندىرۋ جانە ميكروبيزنەستى, شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋداعى ماڭىزدى قادامى بولعانىن اتاپ ايتتى.

– بۇل شىعارىلىم بالاما ەنەرگيا كوزدەرى مەن ەنەرگيا تيىمدىلىگى سالا­سىنداعى جوبالاردى دامىتۋعا جانە قار­جى­لاندىرۋعا ىنتالاندىرادى دەپ سەنەمىز. «جاسىل» قارجىلاندىرۋعا سۇرا­نىس ارتقان جاعدايدا «دامۋ» قورى وسىن­داي جوبالاردى ينۆەستيتسيالاۋعا ارنال­عان «جاسىل» وبليگاتسيالاردى تاعى شىعا­رۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا ءازىر, – دەدى ول.

قوردىڭ تارتقان قاراجاتى دامۋ بانكى­نىڭ «جاسىل وبليگاتسيالار» سايا­ساتى اياسىندا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى­نە قاتىستى شاعىن كولەمدى ينۆەستي­تسيالىق جوبالارمەن اينالىساتىن كاسىپ­كەرلىك سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردە جانە ميكروقار­جىلىق ۇيىمداردا ورنالاسادى. ءتيىستى كەلىسىم بويىنشا 12 % كولەمىندەگى ءبىر بو­لىگىن بۇۇ دامۋ بانكى سۋبسيديالايدى. دامۋ بانكى سونىمەن قاتار ينۆەستي­تسيا­لىق جوبالاردى ىرىكتەۋگە تەحنيكا­لىق قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىس. دامۋ قورىنىڭ «جاسىل» وبليگاتسيالارىن ءاىح-تە شىعا­رۋ جانە ورنالاستىرۋ بويىنشا ليد-مەنەدجەر – «BCC Invest» اق.

بۇگىنگى تاڭدا دۇنيەجۇزى بويىنشا نارىققا «جاسىل قارجى» تارتۋ ىسىندە ەۋروپالىق وداق نارىعى الدىڭعى ورىندا. بىلتىر وداق اۋماعىنداعى جىلدىق نارىق اۋقىمى 106 ملرد دوللاردان اسىپ ءتۇستى. اقش 50,6 ملرد دوللاردىڭ وبليگاتسياسىن شىعارسا, قىتايدىڭ جىلدىق كورسەتكىشى 30 ملرد-تان استى. «جاسىل» وبليگاتسيا شىعارۋ اۋقىمى بويىنشا كوشباسشىلاردىڭ قاتارىندا فرانتسيا, گەرمانيا, نيدەرلاند, شۆەتسيا, جاپونيا, يتاليا, كانادا ەلدەرى بار. 2018 جىلى «جاسىل» وبليگاتسيالاردىڭ جالپى شىعارىلىمى 167,6 ملرد دوللارعا جەتتى. 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش 257,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. ال بيىلعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «جاسىل» وبليگاتسيالاردىڭ جالپى نارىعىنداعى قاراجات 1 ترلن دوللارعا جەتەدى دەگەن وپتيميستىك بولجام بار.

ءسوز باسىندا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, «جاسىل» قارجىلاندىرۋ دەگەن ۇعىم قازاقستانعا دا بىرتىندەپ تارالىپ كەلەدى. 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىز «جاسىل» قارجى سالاسى بويىنشا ورتالىق ازيا ايماعىندا كوشباسشى اتانۋدى كوزدەپ وتىر. «جاسىل» وبليگاتسيالار – سۋ, ەنەرگيا, جىلۋ جانە تاعى دا باسقالارىن تۇتىنۋ كورسەتكىشتەرىن تومەندەتۋگە, قورشاعان ورتانى لاستاۋدىڭ الدىن الۋعا جۇمسالاتىن وتە قۋاتتى قارجىلىق قۇرال. قولدانىسقا ەنگەنىنە كوپ ۋاقىت وتە قويماسا دا, ونىڭ اياسى قازىردىڭ وزىندە وتە كەڭ. ادامزات ءۇشىن ەكولوگيا قاشاندا وزەكتى بولىپ قالا بەرەتىنىن ەسكەرسەك, بولاشاقتا ماڭىزى ارتا بەرەدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەلىمىزدەگى ءىرى ءوندىرۋشى كاسىپورىندار, سونداي-اق ايماق اكىمدىكتەرى الداعى ۋاقىتتا «جاسىل» وبليگاتسيا شىعارۋعا ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە ەكولوگياعا زيان كەلتىرمەيتىن جوبالارعا قاراجات قۇيۋعا جول اشادى.

قارجىلاي قولداۋدى قاجەت ەتەدى

العاشقى «جاسىل» وبليگاتسيالار ليستينگى تۋرالى تەرەڭىرەك ءبىلۋ ءۇشىن احقو جاسىل قارجى ورتالىعىنىڭ باس دي­رەكتورى اسەل نۇراحمەتوۆامەن سويلەس­كەن ەدىك.

– تارتىلعان قاراجات بالاما قۋات كوزدەرى سالاسىنداعى تولىققاندى ينۆەس­تي­تسيالىق جوبالارمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلەردى نەسيەلەۋ ءۇشىن كوممەر­تسيالىق بانكتەر مەن شاعىن نەسيە ۇيىم­دارىنا سالىنادى. احقو جانىنداعى «جا­سىل» قارجى ورتالىعى – الەۋەتتى ەميتەنتتەر, ينۆەستورلار مەن نارىق قاتىسۋشىلارىنا ارنالعان, قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى سىندى مەكەمە. ءبىز كومپانيالاردىڭ احقو بيرجاسىنا «جاسىل» وبليگاتسيالار شىعارۋىنا قولۇشىن بەرەمىز. نەگىزگى مىندەتىمىز – «جاسىل» قارجىنى دامىتۋعا قاتىستى ستراتەگيالىق ماسەلەلەردە كەڭەس بەرۋ جانە ورتالىق ازيا مەن شىعىس ەۋروپاداعى «جاسىل قارجىنىڭ» وڭىرلىك حابى رەتىندە احقو-نى ىلگەرىلەتۋ, – دەدى ول.

قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا «جاسىل قارجىلاندىرۋ» كولەمى قانداي؟ ونى دامىتۋدا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مەن ۇلتتىق بانك قانداي ءرول وينايدى؟ اسەل نۇراحمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, وتاندىق بانك سەكتورى «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋدا بەلسەندى دەي المايمىز. نەگىزىنەن بانكتىك نەسيەلەندىرۋ اياسىنداعى «جاسىل» جوبالار پايىزدىق ۇستەمەنى سۋبسيديالاۋ ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلادى.

ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بان­كىنىڭ «جاسىل قالالار» جوباسى اياسىن­دا شىمكەنت, شىعىس قازاقستان وبلىس­تارىنىڭ اكىمدىكتەرىنە تۇرعىن ءۇي-كوم­مۋنالدىق شارۋاشىلىعى, كولىك جانە ەنەر­گەتيكالىق سەكتورلارعا الدىڭعى قاتار­لى «جاسىل» تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ جو­بالارىن ىسكە اسىرۋعا قارجىلىق جانە تەح­نيكالىق كومەك كورسەتىلۋدە. جالپى, 2013 جىلدان بەرى ەققدب-نىڭ قازاق­ستانداعى بالاما قۋات كوزدەرىن قارجى­لان­دىرۋ كولەمى 1 ملرد دوللارعا جەتتى.

2017 جىلى قازاقستان دامۋ بانكى شى­عىس قازاقستان وبلىسىنداعى «تۇرعىسىن» گەس-ءىن سالۋعا 5 ملرد تەڭگە قارىز ءبولدى. ەلى­مىزدە جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىن قارجى­لاندىرۋعا قازاقستان دامۋ بانكى بۇعان دەيىن 65 ملرد تەڭگە جۇمسادى. «بايتە­رەك» حولدينگى دە جەكەلەگەن نەسيە­لەن­دىرۋ جانە قولداۋ باعدارلامالارى ارقىلى «جاسىل» ەكونوميكانى دامىتۋعا قولداۋ كورسەتەدى. بۇل جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ءبىر بولىگى عانا.

– قازاقستاننىڭ «جاسىل» ترانسفورماتسياسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن قارجىلىق قولداۋ تەتىكتەرى سەكتورلار مەن قۇرال­داردى قامتيتىن ينستيتۋتسيونالدى جانە كەشەندى بولۋى كەرەك. ورتا مەر­زىمدى بولاشاقتا احقو-نىڭ باستى ماق­سات­تارىنىڭ ءبىرى – بانكتەردىڭ «جاسىل» وبليگاتسيا شىعارۋىنا ىقپال ەتۋ. مىسالى, 2015 جىلى قىتاي مەملەكەتتىك بانكى جاسىل وبليگاتسيالار ەرەجەلەرىن ەنگىزگەننەن كەيىن, سونداي-اق قحر ۇكىمەتىنىڭ «جاسىل» قارجى جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمىنەن سوڭ كوپ ۇزاماي بۇل ەلدىڭ بانكتەرى «جاسىل وبليگاتسيالارىن» قارقىندى تۇردە شىعارا باستادى. قازىر الەمدەگى «جا­سىل» وبليگاتسيالاردىڭ 50 پايىزى قى­تاي بانكتەرىنە تيەسىلى, «جاسىل وبليگا­تسيانىڭ» ەميتەنت بانكتەرىنىڭ 40 پايىزى سول ەلدىڭ قارجى ينستيتۋتتارى. بۇل ساياساتتى ەنگىزگەنگە دەيىن قى­تايدا «جاسىل» وبليگاتسيا سالاسىندا دامۋ بانكتەرى نەگىزگى ءرول ويناعان بولاتىن. قازاقستاندىق بانكتەر دە «جاسىل وبليگاتسيا» نارىعى مەن جاسىل نەسيەلەندىرۋدى دامىتۋدى توپتاستىرۋدا وسىنداي ماڭىزدى ءرول ويناي الادى, – دەيدى اسەل نۇراحمەتوۆا.

«جاسىل» وبليگاتسيانى ءتيىمدى قول­دانۋدىڭ قاراپايىم مىسالى رەتىندە شۆەتسيانىڭ گەتەربور قالاسى مۋنيتسي­پا­ليتەتىنىڭ تاجىريبەسىن تىلگە تيەك ەتۋگە بولادى. گەتەربور مەرياسى سوڭعى 5 جىل ىشىندە جالپى قۇنى 386 ملن دوللاردان استام «جاسىل» وبليگاتسيا شىعارىپتى. ونى جۇمساعان سەكتورلاردىڭ ىشىندە اۆتو­نومدى ۇيلەر جوباسى بار. جاڭا تەحنو­لوگيامەن جابدىقتالعان اۆتونومدى, «اقىلدى» ۇيلەردە ەنەرگيا باسقا ۇي­لەرمەن سالىستىرعاندا 3 ەسە از تۇتىنى­لادى ەكەن.

قالاي بولعاندا دا, «جاسىل» وبليگاتسيالاردى نارىققا شىعارۋ قازاقستاننىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى دەۋگە بولادى. ال وسى سالاداعى ستارتاپ جوبالار تابىستى جۇزەگە اسىرىلعان جاعدايدا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالالارعا دا ءتيىمدى ىقپال ەتەدى.