بۇگىنگىنىڭ اڭشىلارى اڭ-قۇس اۋلاۋعا جول تالعامايتىن كولىكپەن شىعادى. قازىر وعان مۇمكىندىك مول. اتىراۋدا دا سولاي. مۇندا اڭشىلار مەن بالىق اۋلاۋشىلاردىڭ وبلىستىق قوعامىندا 6 324 مۇشە بار. اڭشىلاردان تۇسەتىن جارنا مولشەرى از ەمەس. ماسەلەن, 2015 جىلى 22 461 185 تەڭگە جارنا تولەنىپتى. ال 2018 جىلى ونىڭ كولەمى 42 036 780 تەڭگەگە جەتكەن. بىلتىر قوعامنىڭ كاسساسىنا 47 807 450 تەڭگە تۇسكەن. دەمەك, جىل سايىن جارنادان جينالاتىن تۇسىمدە ءوسىم بايقالادى. الايدا...
«ەگەمەننىڭ» وڭىردەگى ءتىلشى قوسىنىنا مۇڭىن شاعا كەلگەن اڭشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ولار قوعامنىڭ دا, وزدەرى تولەگەن جارنانىڭ دا قايىرىن كورەر ەمەس. ويتكەنى اڭشىلاردى الاڭداتاتىن ماسەلە جەتەرلىك. ءبىر دەرەكتى ايتار بولساق, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنان اڭشىلار ءۇشىن ءتورت ۋچاسكە بولىنگەن. سونىڭ بىردە-بىرەۋىندە اڭشىلارعا قولايلى جاعداي جاسالماي وتىر.
– اڭشىلار قۇستاردىڭ ۇشىپ كەلەتىن مەزگىلىندە وسى ۋچاسكەلەرگە بارادى. ال ءبىزدىڭ قوعام سول ۋچاسكەلەرگە ۆاگوندار قويىپ, باتپاقتى, ويلى-قىرلى جەرمەن جۇرۋگە قولايلى كۆادروتسيكل, قاجەت كەزدە بايلانىسقا شىعا الاتىنداي راتسيا سەكىلدى قۇرالدارمەن قامتۋى ءتيىس. قۇستىڭ قاي باعىتتا بولاتىنىنان حاباردار ەتەتىن ماماندار بولۋى كەرەك. الايدا مۇنىڭ ءبىرىن دە كورمەدىك. ءتىپتى كولىك قوياتىن ارنايى ورىن دا جاساقتالماعان. اسىرەسە, كۇزدە نوسەر جاۋىن, قاتتى جەل بولعاندا, ىقتاسىن بولار ەشتەڭە تاپپايمىز. اڭشىلاردىڭ ءبىرىنىڭ كولىگى بۇزىلسا, ەندى ءبىرى اۋىرىپ قالسا, كومەك بەرەر ءتىرى جان تابىلمايدى, – دەيدى بايىرعى اڭشىنىڭ ءبىرى سابىرتاي شوميروۆ.
بۇل وبلىس اۋماعىنداعى بارلىق ۋچاسكەگە ءتان بولىپ وتىر. وسىنداي سەبەپتەن بولار, اڭشىلاردىڭ ءبىر توبى الىستاعى قوستاناي, اقمولا وبلىستارىنا سابىلادى ەكەن. ارينە وڭىرلەر اراسى شالعاي دەمەسەڭ, قازاق جەرىنىڭ ءار قيىرىنان دا اڭ-قۇس اۋلاۋعا بولادى. «بىراق, سول وڭىرلەردە اڭ اۋلاۋعا دا, دەمالۋعا دا قولايلى جاعداي جاسالعان. اڭ-قۇسقا شىعۋ ءۇشىن ارنايى تەحنيكا بولەدى. قورىقشىنى قوسىپ بەرەدى. تۇرعىن جايدىڭ ماسەلەسى دە شەشىلگەن. ال بىزدە نەگە بۇلاي ەمەس؟», دەيدى اتىراۋلىق اڭشىلار.
اتىراۋدا مۇنداي اڭشىلىق بازاسى جوق دەۋگە بولمايدى. اڭشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قيعاش وزەنىنىڭ قۇرمانعازى اۋدانىنداعى جاعالاۋىندا وسىنداي بازا اشىلىپتى. الايدا وعان جەرگىلىكتى اڭشىلاردىڭ باس سۇعۋىنا مۇمكىندىك جوق. بىراق شەتەلدىكتەرگە سول بازانىڭ اۋماعىنان اڭ-قۇس اۋلاۋعا رۇقسات ەتىلەدى. ارينە مۇنداي بازاعا شەتەلدىك بولسىن, وزگە بولسىن, اڭشىلار تەگىن جىبەرىلمەيتىنى انىق. باسقاسىن ايتپاعاندا, سوڭعى ەكى جىلدا اتالعان بازا اۋماعىنداعى اڭشىلىقتان 20 ملن تەڭگەدەن استام قارجى ءتۇسىپتى. ءتىپتى وتكەن جىلى شەتەل ۆاليۋتاسىمەن تۇسكەن تابىس تا كىرىستەلىپتى. ونىڭ كولەمى – 52 643 ەۋرو.
تاعى ءبىر ماسەلە قوعامنىڭ جارعىسىنا بايلانىستى ءوربىپ وتىر. قوعام مۇشەلەرى «جارعىمەن تانىسپادىق, ءتىپتى كورمەدىك» دەيدى. جارعىدا قوعام جۇمىسىن جاقسارتۋعا قاتىستى ماسەلەلەر قامتىلعان با, جوق پا؟ مۇنى دا بىلمەيدى. «سەبەبى, جارعىنى قوعامنىڭ 26 مۇشەسىنەن قۇرالعان كەڭەس بەكىتكەن. ال بۇل زاڭعا قايشى. قوعامدى قۇرعان ونىڭ مۇشەلەرى ەمەس پە؟ ەندەشە, ءبىز نەگە جارعىمەن تانىسا المايمىز؟», دەپ مۇڭ شاعادى اڭشىلار.
ال داۋىلباي قاناتباەۆ يساتاي اۋدانىندا 2011 جىلدان بەرى اعا قورىقشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن. الايدا 2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا ونىڭ ورنىنا باسقا ادام تاعايىندالىپتى. ول سودان بەرى نەندەي سەبەپپەن اتقاراتىن مىندەتىنەن بوساتىلعانىن بىلە الماي ءجۇر.
– سول جىلى قاڭتاردا مەنى قوعامنىڭ باسقارما توراعاسى اسىلتەك يسپۋسينوۆ اتىراۋعا شاقىرىپ الدى. ء«مور مەن جۋرنالدى تاپسىر. ءبىز سەنى رەزەرۆكە اۋىستىردىق. ەندى سەنىڭ ورنىڭا باسقا ادام جۇمىس ىستەيدى دەگەندى ايتتى. جۇمىستان بوساپ قالۋدىڭ جۇيكەگە تيەر اسەرى بار عوي. قانداي قاتەلىك جىبەرگەنىمدى ويلاپ, ۋايىمعا باتتىم. ءبىر ايدان سوڭ جۇرەگىمە وتا جاسالدى, –دەيدى داۋىلباي قاناتباەۆ.
اتىراۋ وڭىرىندەگى اڭشىلاردى الاڭداتقان ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ ءبىر پاراسى وسىنداي. ولار جوعارىدا ايتىلعان جايتتاردىڭ ءتۇيىنى تارقاتىلعانىن قالايدى. قوعامنىڭ ەسەپشوتىنا تۇسكەن كىرىستىڭ قالاي, قايدا جۇمسالعانىن بىلگىسى كەلەدى. وسى ماقساتپەن قوعامنىڭ باسقارما توراعاسى اسىلتەك يسپۋسينوۆتىڭ اتىنا الدەنەشە رەت ءوتىنىش جازىپتى. بىراق, باسقارما توراعاسىنان بىردە-ءبىر رەت جاۋاپ الماعانىنا قامىعادى.
مۇنى قوعامنىڭ 26 مۇشەسى كىرەتىن كەڭەستىڭ وتىرىسىنان دا اڭعاردىق. باسقارمانىڭ ءارى ونىڭ جانىنداعى كەڭەستىڭ قوس تىزگىنىن ۋىسىندا ۇستاپ كەلگەن توراعا اڭشىلار كوتەرگەن ماسەلەگە وراي دالەلدى جاۋابىن بەرە المادى. سول سەبەپتەن, كەڭەس مۇشەلەرى باسقارما توراعاسىن اۋىستىرۋ تۋرالى ماسەلەنى قوزعادى. ءدال وسى سەبەپتەن بە, الدە باسقالاي جايت تۇرتكى بولدى ما, ايتەۋىر, باسقارما توراعاسى ا.يسپۋسينوۆ ءوز ەركىمەن ورنىن بوساتۋعا ۋادە بەردى. ونىڭ ورنىنا ۋاقىتشا توراعا سايلاندى.
ەندى بۇل قوعامنىڭ جۇمىسى قالاي ءوربيدى؟ اڭشىلاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرعان تولعاۋى توقسان ءتۇيىن تارقاتىلا ما؟ مۇنى ارينە, الداعى ۋاقىت كورسەتەتىن شىعار. دەسەك تە, اڭشىلار قوعامنىڭ ورتاق قازانىنا تەڭگەمەن دە, شەتەل ۆاليۋتاسىمەن دە تۇسكەن كىرىستىڭ قايدا, قالاي جۇمسالعانىن انىقتاۋعا بەكىنىپ وتىر. ال ونى كىم انىقتاپ بەرەدى؟ كەڭەس مۇشەلەرى مە, الدە تاۋەلسىز اۋديت پە؟
اتىراۋ وبلىسى