قوعام مەيىرىمدى, جومارت جانداردان كەندە ەمەس. ءبىرى يگى ىسىمەن, ەندى ءبىرى جىلى سوزىمەن اينالاسىنداعى جۇرتقا جاناشىرلىق تانىتىپ ءجۇر. الەمدە وسىنداي 860 ملن ۆولونتەر بار. ال ەلىمىزدە وسىدان جەتى جىل بۇرىن بەلسەندى ەرىكتىلەر 50 مىڭ بولسا, قازىر ولاردىڭ قاتارى 300 مىڭعا جەتتى. مۇنداي ستاتيستيكا ۆولونتەرلىك قىزمەتتىڭ كەڭ تارالعانىن, وسى باعىتتاعى قاجەتتىلىكتى كورسەتەدى.
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى زەرتتەۋلەرىندە بىلتىر وتانداستارىمىزدىڭ 14 پايىزى ۆولونتەر بولعانى جازىلعان. ەڭ كوپ تارالعان باعىتتار: الەۋمەتتىك وسال توپتارعا, توتەنشە جاعدايلاردان زارداپ شەككەندەرگە كومەك, جان-جانۋارلارعا قامقورلىق پەن ءتۇرلى ەكولوگيالىق اكتسيالار.
قوعام مۇنداي ءىستى ءار ادامنىڭ مۇمكىندىگىنە قاراي ورىندايتىن ءارى ءجيى قولدايتىن تەتىك رەتىندە قارايدى. بىراق كوپشىلىگى بەلگىلى ءبىر ۇيىمعا تىركەلمەي, ءوز بەتىنشە اتقارۋدى ءجون كورەدى. ەڭ قىزىعى, ءدىني نانىم-سەنىمى ءارتۇرلى وتانداستارىمىز ءبىر-بىرىنە بولىسىپ, جاردەمدەسۋگە ارقاشان دايىن تۇرادى ەكەن. جالپى, قايىرىمدى ىستە شەت قالمايتىنداردىڭ ىشىندە جاستار الدا تۇر.
ولاردىڭ قاتارىندا تاتيانا تينكاي دا بار. ونىڭ ۆولونتەرلىكپەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىنا بيىل 10 جىلدان اسقان. باستاپقىدا ەتنو-ۆولونتەرلىك, كەيىنگى 7 جىلدا ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋ باعىتىندا ەرىكتىلەردى قولداۋعا, ىزگىلەندىرۋگە, اقپاراتتاندىرۋعا اتسالىسىپ ءجۇر. ول ەلىمىزدەگى ەرىكتىلەر سانىنىڭ ارتۋىن ازاماتتىق بەلسەندىلىكتىڭ, سالانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا قولداۋ تابۋىمەن بايلانىستىرادى.
«ينفراقۇرىلىم دا ايتارلىقتاي كەڭەيدى. قازىر ەلىمىزدە ۆولونتەرلەردى اقپاراتتاندىراتىن, ولاردىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىراتىن, كونسۋلتاتسيالىق كومەك كورسەتەتىن ۇلتتىق فرونت-كەڭسە مەن 20 وڭىرلىك فرونت-وفيس جۇمىس ىستەيدى. قوعامعا الەۋەتى جەتكەنشە كومەكتەسكەندەردى ەلەپ-ەسكەرىپ, العىس ايتۋدى مەملەكەت باسشىسى دا نازاردان تىس قالدىرىپ جاتقان جوق. ءار كەزەڭدە ۇيىمداستىرىلاتىن ۆولونتەرلەر فورۋمىندا ايرىقشا اتاپ ءوتىپ, ماراپاتتاپ كەلەدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا وسى باعىتتا باستاما كوتەرۋى دە تەگىن ەمەس. بۇل – ەلىمىزدەگى قۇندىلىقتىڭ الەمگە ناسيحاتتالۋى دەگەن ءسوز», دەدى ت.تينكاي.
راسىمەن, وسى جىل – جاھان جۇرتىن ىزگىلىككە, قامقورلىق پەن قايىرىمدىلىق جاساۋعا شاقىراتىن كەزەڭ. وسى ورايدا تاتيانا ەلىمىزدە مەيىرىم ساۋلەسىن شاشىپ جۇرگەن ۆولونتەرلەردى قولداۋدى كۇشەيتۋ كەرەك دەيدى.
«بىرنەشە جىل قاتارىنان قاۋىپ-قاتەرى جوعارى ايماقتاردا ۆولونتەرلەردى ساقتاندىرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ ءجۇرمىز. تەك قاۋىپ وشاقتارىندا عانا ەمەس, مەديتسينالىق باعىتتاعى ەرىكتىلەرگە دە قاجەت. بۇعان قوسا, جاستاردىڭ قانداي دا ءبىر وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ كەزىندە نە مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورنالاسار تۇستا ۆولونتەرلىك قىزمەتىن ەسكەرۋ وڭتايلى شەشىم بولار ەدى. وسىلايشا, سان سالاعا سەرپىن بەرىپ جۇرەتىن ەرىكتىلەردىڭ ەڭبەگى باعالانا تۇسەدى. بىراق بۇل رەتتە ارنايى مەحانيزمدى بەكىتۋ ماڭىزدى», دەدى ۆولونتەر.
ماسەلە ءماجىلىس مىنبەرىندە دە كوتەرىلگەن ەدى. «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرى ۆولونتەرلىك پەن قوعامدىق پراكتيكانى جاستاردى كاسىبي تۇرعىدا قالىپتاستىرۋدىڭ ناقتى ءارى پارمەندى تەتىگىنە اينالدىرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
«جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ 31-بابى 2-تارماعىندا ۆولونتەرلىك قىزمەت تۋرالى ايتىلعان. ياعني العاش رەت اتا زاڭ دەڭگەيىندە ەرىكتىلەر قىزمەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ, ىنتالاندىرۋ نورمالارى قاراستىرىلعان. قوعامدا ماماندىق تاڭداۋ قورشاعان ورتانىڭ ىقپالىمەن جانە ۇبت ناتيجەسىنە قاراي, «قايدا ءتۇستىم» قاعيداسىمەن جاسالىپ, «كىم بولعىم كەلەدى جانە نەگە قابىلەتتىمىن» دەگەن سۇراق ەكىنشى كەزەككە قالىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان جاستار ناقتى ينجەنەرلىك, تەحنيكالىق, وندىرىستىك ماماندىقتارعا ەمەس, قىسقا جولمەن تابىس تابۋعا بەيىمدەلەدى. حالىقارالىق تاجىريبە بۇل باعىتتا ءتيىمدى مودەلدەردىڭ بار ەكەنىن دالەلدەپ وتىر. مىسالى, اقش-تىڭ مەريلەند شتاتىندا مەكتەپ بىتىرۋگە وقۋشىلار كەمىندە 75 ساعاتتىق قوعامدىق قىزمەت (service learning) تاجىريبەسىنەن وتۋگە مىندەتتى. ۇلىبريتانيادا (UCAS جۇيەسى ارقىلى) جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە تالاپكەردىڭ ەرىكتىلىك پەن پراكتيكالىق قىزمەتى ونىڭ سانالى تاڭداۋى مەن ازاماتتىق كەمەلدىلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى رەتىندە باعالانادى. ال فرانتسيادا (Service Civique ۇلتتىق باعدارلاماسى) جاستاردى 6-12 اي بويى ازاماتتىق قىزمەتكە تارتىپ, ولاردى ەڭبەك داعدىلارى مەن قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىككە جۇيەلى تۇردە تاربيەلەيدى. دامىعان ەلدەردە ەرىكتىلىك – فورمالدى ەسەپ ءۇشىن ەمەس, ەڭبەك نارىعىنا دايىندىقتىڭ, ازاماتتىق ۇستانىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ ناقتى ينستيتۋتى», دەي كەلە دەپۋتات مارحابات جايىمبەتوۆ ەلىمىز ءۇشىن دە حالىقارالىق ۇلگىلەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن, ءفورماليزمسىز ەنگىزۋدى ۇسىندى.
ياعني ەرىكتىلىك تەك قوعامدىق قىزمەت رەتىندە ەمەس, ەڭبەك نارىعىنا دايىندىقتىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولا الادى. دەپۋتات 7-11-سىنىپتاردا مىندەتتى ۆولونتەرلىكتى ەرتە كاسىبي باعدار بەرۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋدى, ەرىكتىلىك نەمەسە قوعامدىق پراكتيكانى (service learning) مەكتەپ ءبىلىمىنىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە قاراستىرۋدى, ونى اككرەديتتەلگەن ۇيىمدار ارقىلى ناقتى ءارى باقىلاناتىن فورماتتا جۇزەگە اسىرۋدى, ۆولونتەرلىك جوبالار مەن ۇيىمداردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىمىن قۇرىپ, قاتىسۋدى تسيفرلىق تۇردە راستاۋ, جالعان ەسەپتىلىكتىڭ الدىن الۋ جانە بارلىق وقۋشى ءۇشىن تەڭ قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدى ۇسىندى. سونىمەن قاتار ۆولونتەرلىك قىزمەتتى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ كەزىندە قوسىمشا ارتىقشىلىق رەتىندە ەسكەرۋ كەرەكتىگىن, الايدا نەگىزگى باسىمدىق اكادەميالىق كورسەتكىشتەردە قالۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
وسى ورايدا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ايدا بالاەۆا حالىقارالىق ۆولونتەرلەر جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوسپارعا سايكەس ۆولونتەرلەر قوزعالىسىن دامىتۋ مەن قولداۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن, ونىڭ ىشىندە جوعارىدا دەپۋتاتتار ۇسىنعان باعىتتار بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
«ەلىمىزدە حالىقارالىق جىلدىڭ اشىلۋىنا ارنالعان ۆولونتەرلەر فورۋمىندا پرەزيدەنت ۆولونتەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق تەتىكتەرىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. ۇلتتىق جوسپارعا سايكەس, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەرگە وقۋعا ءتۇسۋ كەزىندە ۆولونتەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك ءبىلىم گرانتىنىڭ قوسىمشا كوەففيتسيەنتى رەتىندە, گرانتتاردى ءبولۋ بارىسىندا ۆولونتەرلىك جۇمىس ءوتىلىن (مىسالى, كەمىندە 300 ساعاتتىق جۇمىس) قوسىمشا كريتەري رەتىندە ەسكەرۋ ستۋدەنتتەردىڭ ۆولونتەرلىك قىزمەتكە تۇراقتى جانە ۇزاقمەرزىمدى قاتىسۋىن ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ستيپەندياعا ارنايى ۇستەمەاقىلار قوسۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ورتا مەكتەپتەردىڭ 7-11-سىنىپ وقۋشىلارى اراسىندا ۆولونتەرلىك قىزمەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ساباقتان تىس وتكىزىلەتىن فاكۋلتاتيۆ كۋرسىن ەنگىزۋ ماسەلەسى شەشىلىپ جاتىر», دەدى ا.بالاەۆا.
پرەمەر-مينيستر ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ۆولونتەرلىكتى قولداۋدىڭ بۇدان باسقا شارالارى دا پىسىقتالىپ جاتىر. ماسەلەن, مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق قىزمەتكە كىرۋ كەزىندە ۆولونتەرلىك ءوتىلدى ەسەپكە الۋ, «شاپاعات» مەملەكەتتىك مەدالىمەن ماراپاتتاۋ كەزىندە ۆولونتەرلىكتى ەسەپكە الۋ ارقىلى ۆولونتەرلىك قىزمەتتى مەملەكەتتىك تانۋ تەتىكتەرىن كەڭەيتۋ, ۆولونتەرلەردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ سياقتى باستامالاردى اتاۋعا بولادى. بۇل شارالاردى ىسكە اسىرۋدا ۆولونتەردىڭ تسيفرلىق پاسپورتىن ەنگىزۋ دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل جاڭاشىلدىق ۆولونتەرلەردى ۆەريفيكاتسيالاۋعا, جۇرگىزەتىن قىزمەتىن جۇيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.