التى الاشقا توبە بي اتانىپ, ءدۇيىم جۇرتتى دانالىعىمەن اۋزىنا قاراتقان دالا ويشىلى تولە بي الىبەك ۇلىنىڭ تۋعانىنا بيىل 350 جىل تولدى. وسى ايتۋلى وقيعاعا وراي ەل تاريحىنداعى دانالىعىمىز بەن دارالىعىمىزدى شارتاراپقا پاش ەتۋ ءۇشىن وبلىستا مادەنيەت, ادەبيەت, ساۋلەت, ونەر جانە تۋريزم سالالارى بويىنشا كوپتەگەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, ۇلكەن شارۋالار اتقارىلىپ جاتىر.
التى الاشقا توبە بي اتانىپ, ءدۇيىم جۇرتتى دانالىعىمەن اۋزىنا قاراتقان دالا ويشىلى تولە بي الىبەك ۇلىنىڭ تۋعانىنا بيىل 350 جىل تولدى. وسى ايتۋلى وقيعاعا وراي ەل تاريحىنداعى دانالىعىمىز بەن دارالىعىمىزدى شارتاراپقا پاش ەتۋ ءۇشىن وبلىستا مادەنيەت, ادەبيەت, ساۋلەت, ونەر جانە تۋريزم سالالارى بويىنشا كوپتەگەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلىپ, ۇلكەن شارۋالار اتقارىلىپ جاتىر.دەسەك, سونىڭ ءبىرى جامبىلدىق ارداگەرلەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنەن قۇرالعان دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ جاقىندا وزبەكستان استاناسى تاشكەنت قالاسىنداعى بابا مازارىنا زيارات ەتىپ, قۇران باعىشتاپ قايتۋى بولدى.
وبلىس اكىمى قانات بوزىمباەۆتىڭ قولداۋىمەن باعىتى مەن باعدارلاماسى الدىن الا ايقىندالىپ, جوسپارى وزبەكستانداعى ەلشىلىك قىزمەتكەرلەرىمەن ەرتە باستان كەلىسىلگەن ساپار وتە جەڭىل جانە تاعىلىمدى بولدى. تولە بي بابانىڭ سۇيەگى تاشكەنت قالاسىنىڭ تۋرا كىندىك تۇسىندا, پايعامبارىمىز مۇحاممەد مۇستافا سالاللاھۋ ءۋاسسالامنىڭ ۇرپاعى شەيح حاۆاند تاحۋرمەن قاتار جاتىر. بىلايعى جۇرت «شەيحانتاۋر» دەپ اتاپ كەتكەن ول ءوز زامانىندا «اقىلدىڭ الداسپانى», «كەمەڭگەردىڭ كەمەلى», «ءبىلىمدىنىڭ بىلگىرى» اتانعان ەكەن. ونىڭ مازارىن تاشكەنتتەگى اسا كورنەكتى ساۋلەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءبىرى دەسە دە بولادى. وزبەك اعايىندار «قالدىرعاش بي» اتاپ كەتكەن دالا دەموسفەنى تولە بي الىبەك ۇلىنىڭ كەسەنەسى, مىنە, وسى مازاردىڭ ءدال قاسىنان ورىن تەپكەن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن بىرنەشە رەت كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلگەن مازاردىڭ ساۋلەتىنە دە, ورنالاسقان جەرىنە دە كورگەن جاننىڭ كوڭىلى تولعانداي.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزبەكستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ءبورىباي جەكسەمبين باستاعان ديپلوماتتار جامبىلدىق ارداگەرلەردى وسى ايشىقتى مازاردىڭ الدىندا قارسى الىپ, دەلەگاتسيا مۇشەلەرىمەن بىرگە بابا ارۋاعىنا باعىشتالعان قۇرانعا ۇيىدى. قۇراندى وبلىستان ارنايى بارعان يمام ءابدۋلباري ءامىروۆ وقىدى.
بابا كەسەنەسىنىڭ ورتاسىنا يران ەلىنىڭ كوكتاسى – ونيكستەن قۇلپىتاس قويىلىپتى. وندا ءبيدىڭ اتى-ءجونى مەن ونىڭ ومىرگە كەلگەن جانە قايتقان جىلدارى جازىلعان. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ءتاڭىرىم قازاققا ەلدىكتى دە, ەرلىكتى دە, دانالىقتى دا بەرگەن» دەگەن سوزدەرى دە بەدەرلەنىپتى. سونداي-اق, قۇلپىتاسقا قاسيەتتى قۇران اياتتارى دا ايشىقتالعان. بابا مازارىنىڭ شىراقشىسى وزبەك ازاماتى اتامۇرات تۇرسىنوۆتىڭ يىعىنا جامبىلدىقتاردىڭ قۇرمەتپەن شاپان جابۋى دا جاراسىپ كەتتى.
ەلشى بۇدان كەيىن تۋعان ەلىنەن كەلگەن قوناقتارمەن بىرگە تاشكەنت تورىندەگى اباي ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويدى جانە وزبەكستان استاناسىنىڭ قاق ورتاسىنان بوي كوتەرگەن قازاقستاننىڭ جاڭا ەلشىلىك ءۇيىنىڭ ءزاۋلىم عيماراتىنىڭ ارحيتەكتۋرالىق انسامبلىمەن تانىستىردى. جامبىلدىق ارداگەرلەر ەلشىگە وبلىس اكىمىنىڭ اتىنان جىر الىبى جامبىلدىڭ بەينەسى كەسكىندەلگەن كىلەمشەنى تارتۋ ەتتى.
ارداگەر اقساقالداردان قۇرالعان تۋريستەر, سونداي-اق, يۋنۋس-اباد اۋدانىنداعى 2006 جىلى سالىنعان تيمۋريدتەر تاريحى مۋزەيىندە بولىپ ء(امىر تەمىر مۋزەيى دەپ تە اتالا بەرەدى ەكەن), ءدىنى ءبىر, ءتىلى ۇقساس ەلدىڭ ەجەلگى مەملەكەتتىلىگىنەن سىر شەرتەتىن كونە قولجازبالار, قارۋلار, ۇلتتىق كيىمدەر, تۇرمىستىق زاتتار جانە ءار زامانداعى تيىندار سياقتى كوپتەگەن تاريحي جادىگەرلەرمەن تانىستى.
تاشكەنتتەگى التىن ۋاقىتتارىن بوسقا وتكىزبەۋ ءۇشىن دەلەگاتسيا مۇشەلەرى ونىڭ «ەسكى شاھار» دەپ اتالاتىن بولىگىندەگى «حازىرەتى يمام» ارحيتەكتۋرالىق كەشەنىندەگى مۋي مۇباراك ءدىني مۋزەيگە دە اتباسىن بۇرىپ, ودان قۇران-كارىمنىڭ ءVىى عاسىردا تەرىگە جازىلعان كوشىرمەسىن تاماشالادى. بۇل جادىگەردىڭ تاريحى ءبىزدىڭ «تايقازانمەن» تاعدىرلاس بولىپ شىقتى. ياعني, كۇندەي كۇركىرەگەن كسرو دەگەن ەلدىڭ تۇسىندا بۇرىنعى لەنينگراد, بۇگىنگى سانكت-پەتەربۋرگتەگى ەرميتاجدان ءبىر-اق شىقان كىتاپ, ءوز ەلىنە تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى عانا ورالىپتى. جول باستاۋشىنىڭ ايتۋىنشا, سونداي-اق, وسى مۋزەيدىڭ ىرگەتاسى استىنا مۇحاممەد پايعامبار سالاللاھۋ ءۋاسسالامنىڭ شاشى دا كومىلگەن كورىنەدى.
حالىق اۋىز ادەبيەتىندە «تولە بي ايتىپتى» دەگەن قاناتتى سوزدەر وتە كوپ. سونىڭ بىرىندە تولە بي كوڭىلىن سۇراي كەلگەن قازىبەك, كوكى, مالىك, ەرجان بيلەردىڭ: «ەل-جۇرتىڭىزعا قانداي وسيەت قالدىراسىز؟» دەگەن ساۋالىنا: «جۇزگە بولىنگەندەردىڭ ءجۇزى قارا. رۋعا بولىنگەندەردىڭ قۇرۋعا اسىققانى. اتاعا بولىنگەندەر ادىرا قالادى. كوپتى قورلاعان كومۋسىز قالادى. حان ازسا – حالقىن ساتادى, حالىق ازسا – حاندىققا تالاسادى», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەكەن دەپ كەلەدى. قۇدايعا شۇكىر, ەلدەگى اۋىزبىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا تولە ءبيدىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زاماندا ءومىر ءسۇرىپ وتىر.
قازاق پەن وزبەك – تىرىدە بازارى ءبىر, ولىدە مازارى ءبىر تۋىسقان حالىق. بۇل سوزىمىزگە ەكى ەلدىڭ اراسىن جالعاستىرىپ جاتقان تولە بي مازارى دالەل. ەكى ەلدىڭ بەرەكەسى مەن بىرلىگى بولاشاقتا دا وسىلاي جاراسا بەرسىن دەي وتىرىپ, ساپاردىڭ ءساتتى وتۋىنە حال-قادەرىنشە اتسالىسقان وبلىس اكىمدىگىنە, «نۇر وتان» حدپ وبلىستىق, قالالىق فيليالدارى مەن ءدىن ىستەرى جونىندەگى وبلىستىق دەپارتامەنت باسشىلىقتارىنا جانە وبلىستىق وزبەك ەتنومادەني قوعامدىق بىرلەستىگىنە ارداگەرلەر ۇلكەن العىس ايتادى.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
تاراز-تاشكەنت-تاراز.