ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا موڭعوليا رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر, بايان-ولگي ايماعىندا تۋىپ-وسكەن جانە سول ءوڭىردىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ۇزبەن قۇرمانباي ۇلىنىڭ «ماڭگىلىك ەل» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى.
ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا موڭعوليا رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر, بايان-ولگي ايماعىندا تۋىپ-وسكەن جانە سول ءوڭىردىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ۇزبەن قۇرمانباي ۇلىنىڭ «ماڭگىلىك ەل» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولىپ ءوتتى.
اۆتور كىتابىندا اتاجۇرت – قازاق ەلى تۋرالى تەبىرەنە وي تولعاپ, ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز – ماڭگى جانە ءوسىپ-وركەندەگەن ەلدىڭ جارقىن كەپىلى دەپ ءتۇيىن تۇيەدى. نەگىزىندە تۋىندىعا ارقاۋ بولعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەل مەن جەر ءۇشىن جاساعان ءىرى ىستەرى, حالقىنا سىڭىرگەن ادال قىزمەتى سىرتتا جۇرگەن قانداستاردىڭ كوزىمەن ساراپتالادى.
– شەتەلدە تۇرىپ جاتقان قازاق بالاسىن حالقىمىزدىڭ ءوتكەن زامانداعى تاريح-تالايى كۇرسىندىرەدى, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ قايتا ورلەپ, قارىمدى قارقىنمەن دامىپ كەلە جاتقان بۇگىنگىسى شاتتاندىرادى. ەگەمەندىكتى بەكەم ساقتاپ, قازىرگى بەيبىت تە تۇراقتى تىرلىكتى ۇدەمەلى قارقىنمەن جالعاستىرا بەرسەك ەكەن دەگەن تىلەك تولعاندىرادى, – دەي كەلىپ, ۇزبەن قۇرمانباي ۇلى كىتابىندا قازاق حالقىنىڭ مەملەكەت بولىپ قالىپتاسقاننان بەرگى تاريحىنا قىسقا بولسا دا شولۋ جاسايدى. تەك قازاق ەلىندە تۇرىپ كەلە جاتقان بايىرعى حالقىمىزدىڭ عانا ەمەس, شەتەلدەردە تۇراتىن قانداستارىمىزدىڭ تاريحي تاعدىرلارىنا, ونىڭ سەبەپ-سالدارىنا دا توقتالادى.
ەلىمىزدىڭ ەلدىگىن, قازاق حالقىنىڭ قاھارماندىعىن, ەلباسىنىڭ ەرلىگىن پاش ەتكەن بۇل كىتاپ ءۇش ءبولىمنەن قۇرالىپتى. «تاريح تاعىلىمى: كەشكەن ازاپ – كەلەشەككە ساباق» اتتى ءبىرىنشى ءبولىمىندە «اقتابان شۇبىرىندى» وقيعاسىنان باستالعان بوداندىق, ەل-ەلگە بىتىراپ توزۋمەن ۇلاسقان قارالى جىلدار, قىتاي مەن موڭعولياعا بارىپ قونىستانعان قانداستارىمىزدىڭ كورگەن قورلىعى, تۇركياعا دەيىن جەتكەن شۇبىرىندى كوش جايىنداعى وقيعالار ناقتى دەرەكتەر بويىنشا اڭگىمەلەنە كەلىپ, الەمنىڭ ءار مەملەكەتىنە بىتىراپ كەتكەن قانداستارىمىزدىڭ بايىرعى وتانىنا, ەگەمەن ەلى قازاقستانعا قايتا ورالا باستاعاندىعى قامتىلىپتى.
«ەگەمەندى ەگەي ەل» اتتى ەكىنشى ءبولىمى – «باقىت پەن بايلىق باعدارلامالارى», «قازاقستاننىڭ ادام كاپيتالى», «استانا مەديتسيناسى العى شەپتە», « ۇلى دا ۇلاعاتتى ەلباسى» اتتى تاقىرىپتاردى قامتىسا, «ماڭگىلىك ەل» اتتى ءۇشىنشى ءبولىمى – «تاۋەلسىزدىك كوكتەن ءتۇسىپ كەلگەن قۇندىلىق ەمەس», «ۇلت بىرلىگى – ۇرپاق تىلەگى», «ءتىل بيلىگىن قۇرۋ – ۇلتتىق مۇددە», «زيالىلار ەل تىرەگى, ماقتانىشى», «مەن» ءجانە حالىق», «قاناعات», «جانۇيا جاراستىعى», «وزىمەن ءوزى ءوسىپ جەتىلۋى قازاقتىڭ اڭساعان ارمانى» اتتى تاراۋلاردان ءتۇزىلىپتى. مۇندا قازاقستان ءوز ىشىندە تاتۋ بىرلىكتە بولۋمەن قاتار, ەجەلگى كورشى رەسەي سىندى مەملەكەتتەرمەن باۋىرلاستىقتى ودان ءارى بەكەمدەۋ ارقىلى عانا كوزدەگەن ماقساتىنا جەتەدى جانە بۇگىنگى جاھاندانۋ زامانىندا بەيباستاق دەموكراتيا مەن شەكتەن تىس ەركىندىككە حالىقتىڭ سالت-ءداستۇرىن ەسكەرمەي ەلىكتەي بەرسە ۇلتتىڭ ازعىندىققا دۋشار بولاتىندىعى تىلگە تيەك ەتىلىپتى.
ادام ءوزىن باعالاۋ ءبىر بولەك تە, بوتەندەردىڭ كوزىمەن قاراپ, سولاردىڭ پايىمداۋىنا قۇلاق تۇرگەندە ءمان-ماعىنا ايشىقتالا تۇسەدى. سوندىقتان قازاق ەلىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۋرالى موڭعوليانىڭ مەرزىمدى باسپا-سوزدەرىندە جارىق كورگەن بىرنەشە جازۋشى, جۋرناليستەردىڭ كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ, وزگەلەرگە ۇلگى رەتىندە ۇسىنعان تارتىمدى ماقالالارىن ءتارجىمالاپ ەنگىزىپتى.
قازاق پەن موڭعولدىڭ تاعدىرىن ءبىر كىسىدەي ارقالاعان, اقىرى سونىڭ جولىندا وپات بولعان تۇرار رىسقۇلوۆ جونىندەگى موڭعول ساياساتكەرلەرىنىڭ پىكىرلەرىن توپتاپ كەلتىرە وتىرىپ, كىتاپ «ماڭگىلىك ەل» جانە «استانا» دەگەن ەكى ولەڭمەن اياقتالىپتى.
باسقوسۋ بارىسىندا دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى تالعات ماماشەۆ, بەلگىلى ءانشى بەكبولات تىلەۋحان, ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل, ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ باس ديرەكتورى الىبەك اسقار ءسوز سويلەپ, اۆتوردىڭ ورەلى دە ونەگەلى تۋىندىسىنا ريزاشىلىق سەزىمدەرىن بىلدىرە ءوز وي-پىكىرلەرىن ورتاعا سالسا, موڭعوليادان ەلگە ورالعان ءانشى مەرۋەش باشايقىزى كىتاپ اۆتورى ءسوزىن جازعان «ماڭگىلىك ەل» مەن «ەل كوشكەندە» اتتى ولەڭدەردى ورىنداپ تۋعان ەلگە تاعزىم ەتتى. كەشتى ايتىسكەر اقىن, عالىم داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى جۇرگىزىپ قورىتىندىلادى.
بەرىك سادىر,
«ەگەمەن قازاقستان».