ەسىم-سويىم – بەكمۇحانبەت راقىشەۆ, اۋىلداستارىم مايسارى اتاپ كەتكەن. ءوزىم وقىعان ءارى از-كەم بىرنەشە اۋداننىڭ پروكۋراتۋراسىندا تەرگەۋشى, الماتى قالالىق ىشكى ىستەر بولىمىندە اعا تەرگەۋشى بولىپ ەڭبەك ەتۋىمە سەپتىگىن تيگىزگەن ماماندىعىم زاڭگەر بولسا دا ءومىردىڭ اعىمى مەن قۇداي بەرگەن قابىلەتكە قاراي 40 جىلداي اباي اۋدانىنداعى «اباي ەلى» گازەتىندە, جەرگىلىكتى راديودا جۋرناليست بولىپ جۇمىس ىستەدىم.
جاستايىمىزدان قاتارىمىزدان قالىسپاي كىتاپقا قۇمارتتىق. اباي اتامىزدىڭ «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەگەنى ۇنەمى سانامىزدا جاڭعىرىپ جۇرەدى, سودان بولار ءوز بەتىمىزبەن ىزدەنىپ, قازاق ادەبيەتىمەن شەكتەلىپ قالماي, الەمدىك كلاسسيكاعا جانە ورىستىڭ XIX عاسىرداعى ەڭ ۇزدىك جازۋشىلارىنىڭ كىتاپتارىنا اۋىز سالدىق.
ءسوز ونەرىنە دەگەن قۇمارلىعىمنىڭ ارقاسىندا قازاقتىڭ ءۇش بىردەي تالانتتىسى – ءشامشى, مۇقاعالي, فاريزامەن تانىس بولدىم. وسى ۇشەۋىنىڭ دە سول كەزدە-اق كەڭەس وكىمەتىنە قارسى بولعانىنا ناقتى كۋاگەر بولا الامىن. قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى اقسەلەۋ سەيدىمبەك, قاجىتاي ءىلياسوۆ, پەرنەباي دۇيسەنبيندەرمەن قاتارلاس وقىپ, دوس بولعانىمدى ماقتان ەتەمىن. ال بۇگىندە اباي اتامنىڭ ويلارىن بويتۇمارىمداي كورەمىن. ومىردە قينالسام جىگەرلەندىرەتىن, قۋانسام باقىتىمدى ەسەلەيتىن دە ۇلى اقىننىڭ ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرى.
«ەنەسى تەپكەن ق ۇلىننىڭ ەتى اۋىرمايدى» دەگەندەي, ورەسى ءوسىپ, جان دۇنيەسى جان-جاقتى دامىپ جەتىلە باستاعان ۇلى اقىننىڭ ۇرپاقتارى بۇگىندە ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسىن نەعۇرلىم بيىك, ءماندى, ماعىنالى, حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزۋگە بارىنشا اتسالىسىپ, ايرانداي ۇيىعان ۇلتتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. اسىرەسە وعان اقىننىڭ كىندىك قانى تامعان, تۋعان جەرىنىڭ پەرزەنتتەرى ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. ال قارت شىڭعىستاۋ حالقى مەرەيتويعا مۇرىندىق بولىپ, باستاما كوتەرگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا ءدان ريزا. سونىڭ ناتيجەسىندە قازىر اباي اۋدانى تۇتاستاي ۇلكەن قۇرىلىس الاڭىنا اينالدى. اۋدان ورتالىعى سانالاتىن قاراۋىل اۋىلى گۇل-باققا ورانىپ, جاڭا تۇسكەن كەلىندەي جايناپ, جاڭارىپ كەلەدى. ورتالىقتاعى بارلىق كوشەلەر دەرلىك اسفالتتانىپ, ءار ۇيگە سۋ قۇبىرى تارتىلىپ جاتىر. اۋىلدىڭ ءدال ىرگەسىنەن باستاۋ الاتىن اباي اتىنداعى سۋ جاڭا ساياباق سالىندى.
ابايدىڭ ومىرگە كەلىپ, كىندىك قانى تامعان «سىرت قاسقابۇلاق» ماڭى قازىر ادام تانىماستاي وزگەرگەن. ورتالىق قارا جولدان سول جەرگە دەيىن جاڭادان اسفالت جول سالىنىپ, ءومىر بويى جابايى اڭ, ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ مەكەنىنە اينالعان, ءۇش بىردەي سۋى تاستاي سۋىق بۇلاقتار تەگىس ايناداي بولىپ تازالانىپ, قازىردىڭ وزىندە جولاۋشىلار ءبىر سوقپاي كەتپەيتىن قاسيەتتى مەكەنگە اينالدى. بۇلاقتار تۇگەلدەي قورشالىپ, اينالاسىنا ابايدىڭ ءارتۇرلى ناقىل سوزدەرى جازىلدى.
تاعى ءبىر اۋىز تولتىرىپ ايتار جاڭالىق, ۇلى اقىننىڭ اكەسى قۇنانباي قاجىنىڭ زيراتى تەگىستەي جوندەلىپ, اينالاسى قىمبات تاستارمەن كومكەرىلىپ, قورشالدى. قازىر سول كىسىگە ارنالىپ مۋزەي ءۇيى بوي كوتەرىپ جاتىر. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كۇشىمەن قاراۋىلدا قۇنانباي قاجى اتىنداعى جاڭا مەشىت جانىنان ۇلكەن قاتىمحانا سالىنۋدا. بارىنەن بۇرىن التى الاشتىڭ تاريحي مەككەسىنە اينالعان, اباي مەن شاكارىم جەرلەنگەن جيدەباي قورىعى تۇگەلدەي جاڭارتىلىپ, كورگەننىڭ كوزى سۇيسىنەتىن جاعدايعا جەتتى. ماڭايىندا اعاشتار ءوسىرىلىپ, گۇلمەن كومكەرىلدى.
وسىناۋ ەلدىك, حالىقتىق كۇردەلى دە جاۋاپتى ىسكە جان سالا جانتالاسىپ, كۇندىز-ءتۇنى ۇلان-عايىر مىڭ سان جۇمىستىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, ەرەن ەڭبەكتىڭ ۇلگىسىن سوزبەن ەمەس, ناقتى ىسپەن كورسەتىپ جۇرگەن اۋدان باسشىلىعىنىڭ ەڭبەگىن ەرەكشە اتاپ كەتپەسەك, ادىلەتكە جاسالعان قيانات بولار ەدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل جەردە بولىپ جاتقان يگىلىكتى, ۇلگىلى ىستەردى تىلمەن جەتكىزىپ بەرۋ قيىن. ونى اركىم ءوز كوزىمەن كورىپ قانا شىنايى باعاسىن بەرە الادى.
مايسارى راقىشەۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اباي اۋدانى