سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالارعا قانداي جاعداي جاسالعان؟

– ءسىزدىڭ قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارا­لا­سۋى­ڭىزعا, جوبا باستاۋىڭىزعا نە تۇرتكى بولدى؟

– مەن, ماماندىعىم بويىنشا ساۋلەت­شى­مىن. قوعامدىق ومىرگە ارالاسۋىما وتبا­سىمداعى جاعداي سەبەپ بولدى. 2008 جىلى ەگىز پەرزەنتتەرىم دۇنيەگە كەلدى. ۇلىما تسەرەبرالدى سال اۋرۋى دەگەن دياگنوز قويدى. سودان بەرى ءومىرىم تۇبەگەيلى وزگەردى. بالاما ەرەكشە كۇتىم قاجەت بولعان سوڭ, جۇمىستان شىعۋىما تۋرا كەلدى. ول كەزدە الماتى قالاسىندا تۇراتىنبىز. وڭالتۋ جولدارىن, دياگنوز تۋرالى اقپارات ىزدەۋ باستالدى. ءار- ءتۇرلى مۇمكىندىكتەردى ىزدەستىرۋگە كىرىستىك. كۇرەس ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسۋدا...

قازىرگى جۇمىسىم ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ سپورتپەن اينالىسۋعا مۇم­كىندىك بەرۋ, ەرەكشە بالالاردى دامىتۋمەن تىكەلەي بايلانىستى. ويتكەنى ءوز بالامدى سپورتقا باۋلۋ ارقىلى مۇنىڭ قانشالىقتى پايدالى ەكەنىنە كوزىم جەتتى. العاشىندا بالامدى دەرتىنەن جازىپ الۋعا بولادى دەپ ۇمىتتەنەتىنمىن. الايدا تسەرەبرالدى سال اۋرۋى تەك تۇزەتۋگە عانا جاتاتىنىن, تۇبەگەي­لى ەمدەلمەيتىنىن ءتۇسىندىم. بۇل جاعدايدا ەڭ باستىسى – بالاڭدى سول قالپىندا قابىلداۋ.

نۇر-سۇلتان قالاسىنا كوشىپ كەلگەن سوڭ «قاسيەتتى جول» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ وڭالتۋ ورتالىعىنا كەلىپ, اينۇر نۇرحوجاەۆا دەگەن كەرەمەت دارىگەرمەن تانىستىق. كومانداسىنداعى بىلىكتى ماماندارمەن كەڭەسۋگە مۇمكىندىك الدىق. سولاردىڭ ىشىندە بۇرىن كاراتەمەن اينالىسقان ەمدىك دەنە- شىنىقتىرۋ مامانى بولدى. كەڭەسە كەلە, وڭالتۋ ەمىنە كاراتەنى قوسۋدى ۇيعاردىق. ول كەزدە بالام 7 جاستا ەدى. ۇلىمنىڭ دا ابدەن قاجىعان شاعى. بالامدى قيناعىم كەلمەدى, الايدا بۇل قاجەتتىلىك ەدى. قۋانىشىمىزعا وراي, جاتتىعۋلار جاقسى ناتيجەسىن بەردى. ەڭ باستىسى, ەموتسيونالدى تۇرعىدا پايدالى بولدى. ۇلىم جاتتىعۋلاردان جالىقپادى, قاي­تا سپورتقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتا ءتۇستى. مۇنى ەمدەۋ شارالارى دەپ ەمەس, سپورت رەتىندە قابىلدادى. رەابيليتاتسيا اياق­تالعان سوڭ بالامىزدىڭ جاتتىعۋىن جال­عاستىرعانىن قالاپ, سپورت ۇيىرمەلەرىن ىز­دەستىرە باستادىق. دەگەنمەن كوبى بالام­دى قابىلداۋدان باس تارتتى. ەلىمىزدە ەرەك­شە قاجەتتىلىگى بار بالالاردىڭ سپورتپەن شۇ­عىلدانۋعا مۇمكىندىگى جوق بولىپ شىقتى...

– سپورت ۇيىرمەلەرى بالامدى قابىلداۋ­دان باس تارتتى دەدىڭىز. مۇنىڭ سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىز؟

– بالالارىمىزدى ۇيىرمەگە الماۋ سەبەبى – ماماننىڭ بولماۋىنان. مۇنىڭ سەبەبىن ىزدەۋ بارىسىندا ەلىمىزدەگى بىردە-ءبىر وقۋ ورنىندا ءاداپتيۆتى سپورت بويىنشا مامان دايارلامايتىنىن بىلدىك. دەنەشىنىقتىرۋ مۇعالىمدەرى بۇل پاننەن بەيحابار بولىپ شىقتى. وسىلايشا,  قولعا العان جوبامىزعا كە­شەندى جۇمىستار ەندى. قازاقستاندا ءاداپ­تيۆتى دەنەشىنىقتىرۋدى دامىتۋ ما­سەلە­لەرىن شەشۋ مىندەتىن جوبامىزعا قوستىق. ورىس, قازاق تىلدەرىندە وقىتۋ ادىستەمەسىن دايىنداپ شىعاردىق. اقپاراتتى كوبىنە رەسەي دەرەككوزدەرىنەن الدىق. شىنى كەرەك, كورشىلەس ەلدە 1996 جىلدان باستاپ بۇل جەكە ءپان رەتىندە جەكە كافەدرالاردا وقى­تادى ەكەن.

ءاداپتيۆتى دەنەشىنىقتىرۋدىڭ باستى شارتى – بالاعا زاقىم كەلتىرمەۋ. سوندىقتان ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالارمەن جۇمىس ىستەگەن, ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋدان حابارى بار مامان قاجەت.

مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان «قايسار» سپورت كلۋبىنا بارعانىمدا, جاس ەرەكشەلىگى ەسكەرىلىپ, ونداعىلار بالانىڭ بەيى­مىنە قارايتىنىن ايتتى. ءبىز ءۇشىن, ەڭ ال­دىمەن, سپورتتىڭ ەمدەۋ ءتاسىلى رەتىندە قول­دانىلعانى ماڭىزدى ەدى. البەتتە, با­لامىزدىڭ كەلەشەكتە ۇلكەن سپورتقا بار­عا­نىن قالايمىز. دەگەنمەن باسىندا بىزگە جالپى دەنەشىنىقتىرۋ قاجەت بولدى. سودان بالالارى تسەرەبرالدى سال اۋرۋىمەن تۋعان اتا-انالار بىرىگىپ, 2016 جىلى قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ نەگىزىن قالادىق. «تەڭ مۇمكىندىكتەر الەمى» دەپ اتالاتىن بىرلەستىكتىڭ العاشقى ميسسياسى – ءاداپتيۆتى دەنەشىنىقتىرۋ مەن سپورت سەكتسيالارىن اشۋ. قارجىلىق مۇمكىندىگىمىز شەكتەۋلى ەدى. سوندىقتان جاتتىعۋ وتكىزەتىن ورىن ىز­دەستىرۋگە كىرىستىك. ماحامبەت وتەمىس ۇلى اتىنداعى وقۋشىلار سارايىمەن كەلىسىپ, بالامدى كاراتەگە باۋلىعان العاشقى باپكەردى جاتتىعۋ جۇرگىزۋگە شاقىرتتىق.

– العاشقى قادامدارىڭىز قالاي بولدى؟

– 2016 جىلى سپورتتىق ۇيىرمەمىز جۇمى­سىن باستاپ, جاتتىقتىرۋشىعا جالاقىنى ءوزى­مىز تولەدىك. ءاربىر اتا-انا ايىنا 2500-3000 تەڭگەدەن بەردى. ودان كەيىن باسقا اتا-انالار قاتارىمىزدى تولىقتىرا باستادى. الەۋمەتتىك سەرىكتەستەر ىزدەستىرۋگە كوشتىك. «Space Fitness» ورتالىعى كومەككە دايىن ەكە­نىن ايتىپ, جاتتىعۋ الاڭىن ۇسىندى. اپتاسىنا 2 رەت باسسەينگە كەلۋگە رۇقسات بەردى. بۇل وتە ءتيىمدى ۇسىنىس بولدى. ويتكەنى 1 ءجۇزۋ ساباعىنىڭ ءوزى 3000 تەڭگە تۇراتىن. ال ءبىز سولاردىڭ ارقاسىندا ايىنا 3000 تەڭ­گە تولەدىك. ونىڭ ۇستىنە بالالارعا توپپەن جۇ­مىس ىستەگەن قىزىعىراق ەدى. وسىلايشا, جۇ­مىسىمىز باستالدى.

سودان, سەرىكتەستەرگە قوسا دەمەۋشىلەر تاپتىق. 2017 جىلى «سالاماتتى بولاشاق» الەۋمەتتىك جوباسىن باستادىق. سول جىلى تانىستىرىلىمىن جاساپ, قالادا باسقا ۇيىرمەلەر اشىپ, سپورت تۇرلەرىن كوبەيتكىمىز كەلدى. 100-گە جۋىق اتا-انامەن جۇمىس ىستەي­تىنبىز, بىرتە-بىرتە كەزەك پايدا بولدى. سوندىقتان دەمەۋشىلەر قاجەت بولدى. اكىمدىكتەرگە, ۇلكەن كومپانيالارعا بارىپ, جوبامىز تۋرالى حاباردار ەتتىك. «اسىل بالا» قورىنىڭ باسشىسى ءبىزدى قول­داۋ­عا كەلىسىمىن بەردى. Nur Otan پارتياسى, «استانا بانكى» اق, نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىم­دىگىمەن بىرگە «استانا رۋحى مىقتى ادامدار قالاسى» جوباسى اياسىندا وقۋشىلار سارايىندا تاعى 2 ۇيىرمە اشىلدى. سول كەزدە اۋلا كلۋبتارى دا كومەككە كەلدى. «زامانداس» كلۋبىندا ينكليۋزيۆتى حورەوگرافيا ۇيىرمەسى ىسكە كىرىستى. قازىرگى تاڭدا جوبامىز «Samruk-KazynaTrust» الەۋمەتتىك جوبالاردى دامىتۋ قورىنىڭ قولداۋىنا يە.

ايتا كەتەيىن, «Samruk-KazynaTrust» الەۋمەتتىك جوبالاردى دامىتۋ قورىمەن كەلىسىمدەر ۇزاق جۇرگىزىلدى. ارنايى مامان جوق ەكەنىن دالەلدەۋىمىز قاجەت بولدى. مينيستر­لىكتەردەن ونى راستايتىن اقپارات جينادىق. البەتتە, مينيسترلىكتەر مۇنداي ماسەلەلەردى كورسەتۋگە بىردەن كەلىسپەدى. بۇل دا ءىستى ءبىراز تەجەدى. 2018 جىلى ويىمىزدى ىسكە اسىرۋعا قول جەتكىزدىك. ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى دەنە­شى­نىقتىرۋ جانە سپورت كافەدراسىمەن جۇمىس ىستەي باستادىق.

2019 جىلى العاشقى وقۋلىق جارىق كوردى. وعان قوسا ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارىنىڭ تەوريالىق ءبىلىمى مەن باپكەرلەردىڭ تاجىري­بەسىنە سۇيەنىپ, 6 ءاداپتيۆتى سپورت تۇرىنەن دەنەشىنىقتىرۋ باعدارلامالارىن دايىن­دادىق. بۇل دا ەلىمىزدەگى ماماندار دايارلاۋ سالاسىنداعى تاريحي ءسات دەسەك بولادى. وتكەن جىلى العاشقى حالىقارالىق عىلىمي-تا­جىريبەلىك كونفەرەنتسيا ۇيىم­داستىرىپ, وسى سالاعا قاتىسى بار ماماندار باس قوستى. رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن, شەتەلدەن ماماندار شا­قىرۋعا ءبىلىم جانە عىلىم, ەڭبەك جانە حا­لىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ما­دەنيەت جانە سپورت مينيسترلىكتەرى اتسالىس­تى. بىرىك­كەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 300-گە جۋىق قاتىسۋشى جينالدى. حالىقارالىق ساراپشىلار تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, قازاق­ستاندىق جاس ماماندار ءوز جۇمىستارىن كور­سەتۋگە مۇمكىندىك الدى. بۇل كونفەرەنتسيا ۇلكەن تاجىريبە الاڭىنا اينالدى. سونىڭ نا­تيجەسىندە ەلىمىزدەگى بۇل سالادا جاقسى دامىپ كەلە جاتقان, بەلسەندى ايماقتاردى انىقتاپ, سەرىكتەستەرىمىزدى ناقتىلادىق.

– بۇگىندە قانشا بالامەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە؟

– قازىر نۇر-سۇلتان قالاسىندا سپورت­تىڭ 7 ءتۇرى بويىنشا ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى: ءاداپتيۆتى كاراتە, ءجۇزۋ, تاەكۆوندو, گولبول (زاعيپتار فۋتبولى), بوچچا, ينكليۋزيۆتى حورەوگرافيا. جاقىندا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالارعا ارنالعان سپورتتىق باعدارلاۋ ۇيىرمەسى اشىلدى. ۇيىرمەلەرگە قاتىسۋشىلار سانى 200-گە جەتتى. ال قولداۋشىلارىمىزدىڭ قاتارىنا «MYD Production» جشس قوسىلدى. ولار 2017 جىلى جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جول اشقان ەدى. جۇمىس جوسپارىمىزبەن تانىسقان سوڭ, رەسمي سەرىكتەستەرىمىزگە اينالدى. سەرىكتەستەر مەن قولداۋشىلارسىز بۇگىنگىدەي جەتىستىكتەرگە جەتپەگەن بولار ەدىك.

– رەسپۋبليكامىزدىڭ باسقا ايماق­تارىن ءاداپتيۆتى دەنەشىنىقتىرۋمەن تا­نىستىرۋ جوسپارىڭىزدا بار ما؟

– البەتتە, جوبامىزدى «Samruk-KazynaTrust» الەۋمەتتىك جوبالاردى دامىتۋ قورىنىڭ قولداۋىمەن باسقا دا ايماق-ت­ار­دا اشقىمىز كەلەدى. ازىرگە 4 قالاعا نە­گىز­­دەپ قاناتقاقتى جوبامىزدى دايىنداپ قويدىق. قازىر پاۆلودار قالاسىندا ءاداپتيۆتى ءجۇزۋ ۇيىرمەسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. Nur Otan پارتياسى مەن پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگى كومەككە كەلدى. مەملەكەت تاراپىنان قابىلدانعان «كەدەرگىسىز كەلەشەك» سپورت باعدارلاماسى ءبىزدىڭ «سالاماتتى بولاشاق» جوبامىزبەن ۇشتاسادى. ەكەۋى دە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جان­داردىڭ الەۋمەتتەنۋى مەن ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋدى باستى ماقسات سانايدى.

پاۆلودار وبلىسىنداعى جۇمىسىمىز باسقا دا وبلىستاردا دا جالعاستىرۋعا بولاتىنىن كورسەتتى. ويتكەنى باسقا ايماقتاعىلار دا ءوز ويلارىن ايتىپ, وتىنىشتەرىن ءبىلدىرىپ حابار­لاسۋدا. ەندى كۇزدە جۇمىسقا كىرىسسەك دەپ وتىرمىز. 5 قالادا 500-گە جۋىق بالانى قول­داۋ جوسپاردا بار. ءبىزدىڭ تاجىريبەمىز اكىم­دىكتەرگە دە ۇلگى بولسا دەيمىن. ءاداپتيۆتى دەنەشىنىقتىرۋدىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا­لار­دىڭ الەۋمەتتەنۋىنە جول اشاتىنىن كور­سەتكىمىز كەلەدى.

– سپورتتىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى با­لالاردىڭ دامۋىنا تيگىزەتىن پايداسى تۋرالى ايتىپ كەتسەڭىز.

– سپورتقا باۋلۋ ارقىلى بالالاردى تارتىپكە, ءوزىن ءوزى باقىلاۋعا بەيىمدەيمىز. ول بالانىڭ ءوزىن ءوزى باعالاۋىن دا جاقسارتادى. كەلەشەكتە شەشىم قابىلدايتىن جاۋاپتى كەزەڭدەر كەلەدى. ءبىز سوعان دايىن, جاۋاپتى, وزىنە سەنىمدى ادامدى دايارلاۋىمىز كەرەك. ال سپورتتا جەتكەن جەتىستىكتەرى بالالارىمىزدى ىنتالاندىرىپ, وزدەرىنە دەگەن سەنىمدىلىگىن ارتتىرادى. سپورتپەن اينالىسقالى ولاردىڭ قۇرداستارىمەن قاتىناسى دا وزگەردى. ەمو­تسيونالدى تۇرعىدا دا پايدالى بولدى. «سا­لاماتتى بولاشاق» باعدارلاماسى ءبىزدىڭ عانا بالالارىمىزدىڭ دەنساۋلىعىمەن شەكتەلمەي, حالىققا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى قوعامنىڭ تولىق بولىگى رەتىندە قاراپ, ءبولىپ-جارماۋدى ۇيرەتەدى دەپ سەنەمىز.

– «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا قاتىسۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟

– «100 ەسىم» جوباسىنا قاتىسۋىم توسىننان بولدى. قۇربىم مەنىڭ اتىمنان ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى. مەن, البەتتە, دوسىمنىڭ ماعان سەنىپ, قولداعانىنا قۋاندىم. ويتكەنى قوعامدىق ومىردەگى ادامدار ءۇشىن دوستارىڭ مەن وتباسىڭنىڭ قولداۋى وتە ماڭىزدى. بۇل جوباعا قاتىسقانىما قۋانىشتىمىن. كوپتەگەن اداممەن تانىسىپ, ءارتۇرلى سالانىڭ ۇزدىكتەرىمەن وي بولىسۋگە مۇمكىندىك الدىم. جوبا ارقىلى ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدى كەڭىنەن دارىپتەۋگە جول اشىلدى. ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالار سپورتپەن اينالىسقاننان ءلاززات الاتىنىن جەتكىزگىم كەلدى. بالكىم, ايماقتاعى جاتتىقتىرۋشىلار مۇنى ەستىپ, ىسكە كىرىسەر, ال اتا-انالاردىڭ بويىندا ءۇمىت پايدا بولار. جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى مۇنى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ءبىر باعىتى رەتىندە قولدانسا دەيمىن. بالالارعا مەديتسينالىق رەابيليتاتسيا ەمەس, الەۋمەتتىك اداپتاتسيا مەن ابيليتاتسيا دا ماڭىزدى. بۇل وتباسىنىڭ دا ءومىر ساپاسىن ارتتىرادى.

بىزگە كەلەتىن اتا-انالارمەن ماقتاناتى­نىم­دى ايتىپ وتكىم كەلەدى. ولار بالاسى ءۇشىن بارىنە دايىن. ولار كارانتين كەزىندە دە بالالارىمەن ونلاين جۇمىس ىستەپ, بىرگە جات­­تىعادى. بارلىعىمىز ۇلكەن وتباسىنا اينال­دىق. سول سەبەپتى ءبىزدىڭ اسىل ارمانىمىز ۇلكەن اسۋلاردى ەڭسەرۋگە كۇش بەرەدى دەپ سەنەمىن.

بالاعا توپپەن جۇمىستىڭ ماڭىزدى ەكە­نىن دە ايتقىم كەلەدى. البەتتە, بۇل – تەك مەنىڭ ويىم. الايدا مەن وسى جولدى ءجۇرىپ ءوتتىم. بالام 11-دە. قازىر ورتا مەكتەپكە با­رادى. ونىڭ سپورتپەن اينالىسۋى وزىنە سەنىمدىلىگىن ارتتىردى. ءبىرىنشى سىنىپتا ارنايى كومەكشى مۇعالىمنىڭ قولداۋىن قاجەت ەتسە, ۇيىرمەگە قاتىسقان 1 جىلدان كەيىن مەكتەپتەگى كومەكشى مۇعالىمنەن ءوزى باس تارتتى. بۇل ونىڭ ومىرىندەگى العاشقى جەكە شەشىمى بولدى. سوندىقتان بالانىڭ دەنساۋلىعى مەن ەموتسيونالدى جاي-كۇيىنە سپورتتىڭ اسەرى كوپ. مۇنى ەلىمىزدەگى ءار وتباسى ەستىپ, ءار ايماق نازارعا السا دەيمىز.

اڭگىمەلەسكەن

سۆەتلانا عالىمجانقىزى,

«Egemen Qazaqstan»