باۋىرجان مويىنداعان باتىر

بايتاق ەلىمىزدىڭ بارلىق ۇل-قىزدارى سياقتى ءبىزدىڭ شاعىن كوللەكتيۆتىڭ ءار مۇ­شە­سى وسى ساعاتتان باستاپ ءوزىن وتان سول­داتىمىن دەپ سەزىنۋى كەرەك, – دەدى گازەت رە­داكتورى ساقتاعان بايىشەۆ. – ەندى قالام ورنىنا قارۋ ۇستايمىز. جاۋدى جەڭ­گەنشە جۋرناليستىك جۇمىستى قويا تۇ­را­مىز. ەل نامىسى – ەر نامىسى. ەندەشە, جول بولسىن, جولداستار!

ءۇنسىز قالدىق. ۇنسىزدىكتى رەداك­تسيا­نىڭ مال شارۋاشىلىعى سەك­تو­رى­نىڭ مەڭگەرۋشىسى مۇحامەدقۇل يسلام­قۇ­لوۆ­تىڭ ساڭقىلداعان داۋىسى بۇزدى. ول قىزىل ارميانىڭ زاپاستاعى وفيتسەرى ەدى.

– ارىپتەستەر, وسى مينۋتتان-اق سىز­دەرمەن قوشتاسامىن, – دەدى مۇحا­مەد­قۇل. – قازىر ۇيگە دە سوقپاستان تۋرا اسكەري بو­لىمگە تارتامىن. بارلىق جىگىتتەرگە ءسات-ساپار تىلەيمىن. جەڭىسپەن جولى­عى­سا­يىق, جولداستار!

بارىمىزبەن قۇشاقتاي قوشتاستى. ايەل­دەر بەتىنەن ءسۇيدى, كوزدەرى بوتالاپ بارادى. وسىلايشا «سوتسياليستىك قازاق­ستاننان» ءبىرىنشى بولىپ مايدانعا اتتان­عان م.يسلامقۇلوۆ ەدى. مىنەزگە باي, ادامگەرشىلىگى مول, قولى اشىق بۇل جىگىت ەندى ورتامىزعا كەلمەيدى دەپ سوندا وي­لادىق پا؟ قارىمدى قالامگەردىڭ, جا­لىندى جاۋىنگەردىڭ رەداكتسيا قابىر­عا­سىنداعى ءمارمار تاقتاعا عانا اتىن قال­دىرىپ, ءوزى ورالماسىن سول ساتتە كىم ءبىل­ىپ­ت­ى. ال ءىشىمىز الاي-دۇلەي ەدى...

قىرىق جىلعا جۋىق قازىرگى «ەگەمەن قا­زاقس­تان­دا» ءتىلشى, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولعان قالامدى دا, قارۋدى دا ۇستانعان سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى بەلگىلى جۋرناليست قابي مىڭجانوۆ اعامىز بۇل ماقالاسىن گا­زەت­تىڭ جەتپىس جىلدىق تويىنا وراي سول كەز­­دەگى جولبارىس جۇرەكتى جىگىتتەردى قۇر­مەتپەن ەسكە الىپ جازعان ەكەن. ول كىسى­نىڭ ايتۋىنشا, قان مايدانعا رەداكتسيا­دان اتتانعان جيىرما ارىپتەسىنىڭ التاۋى قاھار­ماندىقپەن قازا تاپقان. («ەگەمەن­قازاقس­تاندىقتار», 2009 جىل).

بۇگىندە كوپشىلىك تاعزىم ەتەر مايدانگەرلەر ەسىمى جازىلعان ەسكەرتكىش تاقتا سول كۇندەردىڭ حابارشىسىنداي «ەگەمەن قا­زاق­ستان» رەداكتسياسىنىڭ قاستەرلى ور­نىنا اينالعان. وسى ەسكەرتكىش تاقتا جايىندا جانە دە ونداعى ەسىمى جا­زىل­عان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەر­لىك­پەن قازا تاپقان جۋرناليست-جاۋىنگەر مۇحامەدقۇل يسلامقۇلوۆ حاقىندا قازاقتىڭ نامىسىنان جارالعان ءباھادۇر با­تىرىمىز, كورنەكتى جازۋشى باۋىرجان مومىش ۇلى «كوز الدىمداسىڭ ءبارىڭ دە...» دەگەن جيناعىنداعى «ارىسىم ەدى» دەگەن ەستەلىگىندە ۇلكەن قۇرمەتپەن جا­زادى.

«...وسى كۇنى «سوتسياليستىك قازاقستان» مەن «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىنىڭ رە­داكتسياسىنا بارا قالساڭىز, تەكپەرشەكتەن كوتەرىلگەندە, وڭ قول جاقتا قا­بىر­عادا قوس مرامور تاقتا قاعۋلى تۇر. مرا­­مور­دان قاشالعان التىن جازۋلار بار. وسى رەداكتسيالاردا كەزىندە جۇمىس ىستەپ, سودان سوعىسقا اتتانىپ, ەرلىكپەن قازا تا­ۋىپ, قايتپاي قالعاندار ءتىزىمى.

مەن الدەقالاي رەداكتسياعا جولىم تۇسە قالسا وسى مرامور تاقتالار الدىندا باسىمدى ءيىپ, ۇزاق تۇرامىن. نەشە ءتۇرلى ويلار كەلەدى. سوناۋ سۇراپىل سو­عىس­تان وسىلار قۇساپ قايتپاي قالۋىم دا مۇمكىن ەدى-اۋ. وق ادامدى تاڭداپ تي­مەيدى. نەبىر بوزداقتار كەتتى. مىنا تىزىم­دە­گى­لەر­دىڭ كوبىن بىلە بەرمەيمىن. بىراق مەن جاقسى بىلەتىن ءبىر ادام وسى ءتىزىمنىڭ ورتا تۇسىندا تۇر. ول – مۇحامەدقۇل يس­لام­قۇلوۆ. ول مەنەن ون جاس ۇلكەن ەدى. ءتىرى بولسا, بيىل جەتپىسكە شىعار ەدى. «مۇقا, مۇقا» دەپ جەتپىسكە شىعۋىمەن قۇت­تىق­تاپ, قاۋمالاپ وتىرار ەدىك. ءيا, ء«تىرى بولسا» دەگەن تىلەككە جەتە الماعاندار قان­شاما...»

وسىلايشا جالىنداعان جاس جۋرنا­ليست 1941 جىلى سوعىسقا سۇرانىپ, 316-اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ ءۇشىنشى با­تالون قۇرامىنا الىنادى. باتالون كو­مان­ديرى 40 جاس شاماسىنداعى ما­يور نيكولاي پولياكوۆ ءبىلىمدى دە العىر مۇحا­مەدقۇلدى بىردەن شتاب باستىعى ەتىپ تاعايىندايدى. گەنەرال پانفيلوۆ باستاعان قازاقستاندىقتار ديۆيزياسى ماسكەۋ تۇبىندە استاناعا انتالاعان نەمىس كۇشىنىڭ ءدال ناق ورتان بەلىنە قارسى تۇرادى. 1941 جىلدىڭ 23 قازانىندا نەمىستەردىڭ سۇراپىل شابۋىلىنان الدىمەن مايور پولياكوۆتىڭ باتالونى قاتتى سوققىعا ۇرىنادى. شتاب باستىعى مۇقامەتقۇلعا وققا ۇشقانى بار, ءبولى­نىپ قالعانى بار باتالوندى جيناۋ وڭاي­عا تۇسپەيدى. بايقايدى دۇشپاننىڭ قور­شا­ۋىندا قالعان. سول كەزدە ءورشىل, نامىسشىل مۇحامەدقۇل ءداتى شىداماستان, جاۋعا قارسى شابۋىلعا دايىندالىپ «زا منوي!», «زا رودينۋ!», «زا ستالينا!» دەپ اي­قايلاپ شىعادى. مۇنى كورىپ باقىلاپ وت­ىرعان مايور پولياكوۆ: «ەرىم-اي, ەرىم-اي» دەپ مۇحامەدقۇلدى قۇشاقتايدى. سول مەزەتتە پولياكوۆقا وق ءتيىپ, ءتىل تارت­پاي كەتەدى. بۇل ونىڭ قاندى قىرعىن جاع­دايىندا دا ەش قورىقپايتىنىن كور­سەت­كەن جاۋجۇرەكتىگى ەدى.

1941 جىلدىڭ 26 قاراشاسىندا قازاق وفيتسەرىنىڭ سوعىستا ناعىز ستراتەگ, تاكتيك ەكەنىنە كوزى جەتكەن مارشال رو­كوس­سوۆسكي باۋىرجان مومىش ۇلىن دي­ۆيزيا شتابىنا شاقىرىپ, پولك كو­مان­دي­رى ەتىپ تاعايىندايدى. بۇدان كەيىنگى كەس­كىلەسكەن ۇرىستار جايىندا باۋكەڭنىڭ ءوزى سويلەسىن.

«...بۇيرىقتىڭ اتى بۇيرىق. سوعىس كە­زىندە وعان قارسى تۇرۋعا بولمايدى. قايتار جولدا «وت پەن سۋدان بىرگە وتكەن با­تالونىمدى كىمگە تاپسىرامىن» دەپ ويلاپ كەلەمىن. كوپ تولعانىپ, كوپ ويلانىپ, باتالونىمدى مۇحامەدقۇل يس­لام­قۇلوۆقا تاپسىرسام دەگەن شەشىمگە كەل­دىم.

بىرنەشە كۇندەر, بىرنەشە تۇندەر, بىر­نەشە اپتالار قىرعىن سوعىستىق. يسلام­قۇلوۆتىڭ باتالونى العى شەپتە ەدى. جاۋاپتى جەرلەردە بولدى. ء«بارىن ايت­تا, ءبىرىن ايت» دەگەن دەيىن, سوكولوۆو قىس­­تاعىندا دۇشپان تىقسىرىپ ءبىزدى قور­­شاي باستادى. يسلامقۇلوۆتى شا­قى­رىپ الدىم:

– مۇقا, جاعدايدى كورىپ تۇرسىڭ عوي, مەن پولكتى الىپ شىعۋىم كەرەك ناق وسى جەردەن. الىپ شىعۋ وڭاي ەمەس, سول سەبەپ­تى ءسىزدى توسقاۋىلعا تاستاپ كەتەمىن.

– تۇسىندىك, باۋكە.

بۇل پولكتى امان الىپ قالۋدا ءبىر با­تال­­وندى جاۋدىڭ ارانداي اۋزىنا تىعىن بولسىن دەپ تاستاي سالعانىمەن بىردەي. بۇعان ەردىڭ ەرلەرى عانا شىداس بەرەدى. سول سوعىستا يسلامقۇلوۆ ءوز باتالونى­مەن جاۋمەن شايقاسىپ, تابان تىرەسىپ تۇ­رىپ الدى. مەن پولكتى قورشاۋدان شى­عارىپ, جاڭا شەپكە الىپ كەلدىم. ەكى كۇن­نەن كەيىن يسلامقۇلوۆ ءبىزدى قۋىپ جەتتى.

مەن ءوز باتالونىممەن بەس رەت قور­شاۋ­دا قالدىم. بىراق تا بۇعاۋدى بۇزىپ, جاۋ شەبىن جىرتىپ, ۇدايى قورشاۋدان شىق­تىق. ءبىر كەزدەسۋدە مۇحامەدقۇل ماعان: ء«اي, باۋىرجان, ەسىڭدە بار ما؟ مەن ساعان ءبىر كەزدە وتە قاتال ەكەنسىڭ دەپ ايت­قانىم, – دەدى. – سەن سوندا: «مۇقا, مەنى جۇمسارتىپ قايتا جۇمساماقسىز» دەگەن­دە جىعىلىپ, ىشىمنەن ء«سوز تاپقانعا قولقا جوق» دەگەن وسى ەكەن عوي» دەپ قوي­عانمىن. سەنىڭ قاتالدىعىڭدى مەن جاق­تىر­ماۋشى ەدىم. بىراق سوعىستا قاتال بولۋ كەرەك ەكەن. مارقۇم مايور پولياكوۆ جۇم­ساق كىسى ەدى. سونىڭ جۇمساقتىعىنىڭ قورلىعىن سوعىستا كوردىك.

29 نويابردە كريۋكوۆاعا كەلدىك. كەس­كى­لەس­كەن ۇرىس تولاسسىز ءبىر اپتاعا سوزىلدى, دەرەۆنيانى بىرەسە نەمىستەر, بىرەسە ءبىز الامىز...

ورىستا ماقال بار: ء«وزىم باتىر رە­تىن­دە ءسىزدى دە باتىر دەپ تانىدىم» («كاك حرابرەتس پريزنايۋ ۆاس حرابرەتسوم») دەگەن. سول كريۋكوۆاداعى سوعىستا مۇحامەدقۇل يسلامقۇلوۆتى ناعىز ەرجۇرەك ازامات دەپ تانىپ, قاھارماندىعىنا باسىمدى ءيىپ ەدىم. («جۇلدىز» جۋرنالى, تامىز, 2008 ج.)

بۇدان نەنى اڭعارامىز, ەكىنشى دۇنيە­جۇ­زىلىك سوعىستا قايتالانباس ەرلى­گى­مەن اتى اڭىزعا اينالعان, وزىنە عانا ءتان ۇلى­لىقپەن ءومىر سۇرگەن داڭقتى قول­باسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ سون­داي شەشۋشى كەزەڭدە ءوزى باسقارعان با­تالوننىڭ تىزگىنىن سەنىپ تاپسىرۋى – ونىڭ العىر دا ءورشىل, قايتپاس قايسار, جاۋ­جۇرەك جاۋىنگەرلىك قاسيەتتەرىن تانىپ, باعالاعانى, وتانىن, ەلىن, جەرىن سۇيگەن ادال پەرزەنت ەكەنىنە ەش كۇمان كەل­تىر­مەگەنى دەپ بىلەمىز. بولماسا مايداندا نەبارى التى-اق اي سوعىسسا دا وق پەن وتتىڭ اراسىندا قاندى قىرعىننىڭ العى شەبىندە كوزسىز باتىرلىققا بارىپ, وشپەيتىن, ولمەيتىن وسى جاساعان ەرلىگىن ول «قانمەن جازىلعان كىتابىنا», «پسيحولوگيا ۆوينى» ەڭبەكتەرىنە ارقاۋ ەتپەس ەدى. تەك باۋكەڭنىڭ عانا ەمەس, يس­لام­قۇلوۆتىڭ مايدان دالاسىنداعى ەرلىگى ا.بەكتىڭ «ۆولوكولوم تاسجولى», «ار­پالىس», ا.ترەفيلوۆتىڭ «ۋ ۆوروت موسكۆى», م.عابدۋليننىڭ «مەنىڭ مايدانداس دوستارىم», ءا.نۇرشايىقوۆتىڭ «اقي­­قات پەن اڭىز» كىتاپتارىندا شىنايى سۋرەتتەلگەن. سون­داي-اق ول كىسىنىڭ ماسكەۋ تۇبىندەگى شاي­قاستا كورسەتكەن ەرلىكتەرى مەن قاھار­مان­دىق ءىس-ارەكەتتەرى تۋرالى مەرزىمدى باسى­لىمداردا دا كوپتەگەن ماقالا, وچەركتەر جاريالانعان.

ەسىل ەر مۇحامەدقۇل 1942 جىلى 5 اق­پاندا كەسكىلەسكەن ۇرىستا ەرلىكپەن قازا تاۋىپ, وتان ءۇشىن شەيىت بولادى. بۇل سۋىت حاباردى ەستىگەن باۋكەڭ قاندىكويلەك جولداسىن ولىمگە قيماي, جۇرەگى قان جىلاپ قاتتى قايعىرادى. ءومىر مەن ءولىم بەلدەسكەن تۇستا سەنىم­دى سەرىگىنەن ايرىلىپ قالعانىنا قاپا­لا­نادى. سول سەزىمىن, ءارى ارۋاقتىڭ ال­دىن­دا­عى ادامي, ازاماتتىق پارىزى ساناپ, ەلى, جەرى وتانى ءۇشىن جانىن پيدا ەتكەن ەرجۇرەك باۋىرىنىڭ ەر­لىگى­نە تاعزىم رەتىندە قان مايداندا جاۋمەن ايقاسا ءجۇرىپ, قالامىن قانعا باتىرا قازاسىنا ارناپ جىردان ەسكەركىش سوعادى. بۇل 1942 جىلدىڭ 22 اقپانى ەدى.

 

سەرىگىم ەدى

كەلبەتتى, ورتا بويلى, وجەت مىنەز,

كەڭ ماڭدايدا اقىلدى جايناعان كوز.

ادەپتى ءھام ونەرلى سالتاناتتى,

سەندەي جىگىت انادان تۋا بەرمەس –

دەۋشى ەدىم ىشىمنەن مەن سەنى كورىپ,

ايتپاعانمەن وزىڭە شىن سىر بەرىپ,

بولاشاقتا قولباسشى بولاتىن ەر

وتكەلدەن وتسە قيىن جورىق كورىپ.

قيا جەردەن قيسايماي,

تىكە ءجۇرىپ كەتىپ ەڭ.

سەسكەنبەستەن قاۋىپتەن,

قايتپاستان العان بەتىڭنەن.

بىرنەشە قىرعىن سوعىستا

جالتاقتاماي ارتىڭا

جىگىتتىك, ەرلىك, باتىرلىق,

قاھارماندىق ەتىپ ەڭ.

توسىننان تيگەن دۇشپانعا

تاپقىرلىقپەن, ادىسپەن

تاباندىلىق ەتىپ ەڭ.

پولكقا بۇيرىق بولعاندا,

ءبىر وزىڭە امانات

ەرلەردى تابىس ەتىپ ەم.

قان مايداندى قاق جارىپ,

شىققانىڭا ءسۇيسىنىپ,

ءبىزدىڭ باتىر مىناۋ دەپ

كورسەتىپ ماقتان ەتىپ ەم.

ءورشىل وجەت باتىرىم,

ەرلىگىڭە سەنۋشى ەم,

قاس باتىردىڭ بەينەسىن,

سيپاتىڭنان كورۋشى ەم.

اقىلعا دا كەڭ ەدىڭ,

ۇلگى, ونەگە كورسەتەر,

ەر سەركەسى بولار دەپ

ىشىمنەن باعا بەرۋشى ەم.

سەرىگىم ەدىڭ سەنىمدى

جاۋدى بىرگە شابىسقان.

جۇرەككە سۋىق, جانعا جات

ەسىتتىم حابار الىستان:

سىيماي كەتتىڭ ماڭدايعا

قىرشىن, شەيىت ارىستان.

قازاڭا قاتتى قايعىرىپ,

جىگەر باۋىرىم قۇم بولىپ,

قابىرعام مەنىڭ قايىسقان»

(«قانمەن جازىلعان كىتاپ», 1991ج.).

 

تاۋ تۇلعا باۋىرجان مومىش ۇلى ماي­دانگەر باۋىرىنىڭ الدىنداعى پارىزىن ءومىرىنىڭ اقىرىنا دەيىن اتقارۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالىپ وتەدى. قاي كەزدە دە وسى ءبىر ارداقتى ەسىمنىڭ حالىق الدىندا مەرەيى ۇستەم بولسا دەپ ارماندايدى. «يسلامقۇلوۆتى ءبىر ەمەس, ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىندىم. بىراق اكەسى بولىس بولدى دەگەن سىلتاۋ­مەن, ول اتاق بەرىلمەدى» دەپ ايتاتىنى سول باتىر بابامىزدىڭ.

جاۋىنگەر-جۋرناليست مۇحامەدقۇل يسلامقۇلوۆ تاشكەنت قالاسىنداعى ورتالىق ازيا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان ال­عاشقى قازاقتىڭ ءبىرى. سوندا جۋر­نا­­ليستيكا فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, «وڭ­تۇس­تىك قازاقستان», «سوتسياليستىك قا­زاق­ستان» گا­زەتتەرىندە ەڭبەك ەتەدى. مۇ­حا­مەد­قۇل­­دىڭ اتاسى تورەگەلدى اقساقال سىر­دا­ريا وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى سارىكول اۋماعىنا بولىس بولعان. ول تاشكەنتتە بولىس بولىپ تۇرعاندا ۇلى يسلامقۇل رەسەيدىڭ ساياسي جانە مادەني استاناسى سانكت-پەتەربورداعى زاڭ كوللەدجىن ءتامامدايدى. حاتشى بولىپ قىزمەت اتقارعان ونى اكەسى بولىستىق سايلاۋعا قاتىستىرادى. وسى بولىستىق قىزمەتتى يسلامقۇل 21 جىل, ياعني قاتارىنان جەتى كەزەڭ, 1926 جىلعا دەيىن اتقارادى.

مۇحامەدقۇل اتامىزدىڭ ارتىندا ويرات پەن قايرات ەسىمدى ەكى ۇل قا­­لادى. ويراتى تۇركىستان وبلى­سى, قا­­زى­­عۇرت اۋدانىندا بالالار دا­رى­گە­رى بولسا, اكەسى مايدانعا اتتان­عان­دا ءبىر جاستا, ال شەشەسى ءۇش جاسىندا قايتىس بولىپ, بالالار ۇيىندە تاربيە­لەنگەن قايراتى ۋكراينانىڭ دنەپ­رود­زەرجينسك قالاسىنداعى مەتاللۋرگتەر ۋچيليششەسىندە وقىپ, ەڭبەك جولىن تەمى­رتاۋ قالاسىنداعى مەتاللۋرگيا زا­ۋى­تىندا باستاعان. ماسكەۋ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتىن, ماسكەۋ ما­شي­نا جاساۋ ينستيتۋتىنىڭ اسپيرانتۋ­را­سىن بىتىرگەن. 1967-1995 جىلدارى قا­زاق حيميا-تەحنولوگيالىق ينستي­تۋ­تىندا, حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋني­ۆەر­سيتەتىندە اعا وقىتۋشىلىقتان باستاپ, دوتسەنت, كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتى. تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قايرات مۇحامەد­قۇل­ ۇلى ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن م.اۋەزوۆ اتىن­داعى وقمۋ-دە ۇستازدىق قىزمەتكە ارنا­دى.

قايرات قاشاندا اكەسىنىڭ مايدانداس دوسى بولعان باۋىرجان اتاسىن ىزدەس­تى­رىپ, حات جازادى. 1963 جىلى باتىردان «كەزدەسۋ بۇيىرىپ جاتسا, اكەڭ تۋرالى كوپ اڭگىمەلەسەتىن بولامىز» دەپ سۋ­رە­تىن سالعان حات كەلەدى. 1969 جىلى باۋىر­جان اتاسىن سارىاعاشتا دەمالىپ جات­قان­دا ىزدەپ بارىپ, ۇزاق اڭگىمەلەسەدى. سوندا قازاقتىڭ حاس باتىرى مايدانداس باۋىرىنىڭ ەرەن ەرلىگى, جاۋعا تويتارىس بەرۋدەگى اسكەري شەبەرلىگى, ەرجۇرەكتىگى, اكە­سىنىڭ قىپ-قىزىل وتتان قورىقپايتىن, جۇرەك جۇتقان ادام بولعانىن ايتا كەلىپ: «بالام, ورىستا ءبىر قاناتتى ءسوز بار, «ادى­لەت قاشاندا جەڭەدى, بىراق ول كەشىك­سە دە كەلمەي قويمايدى...» دەپ ءۇمىت ارت­تى­رادى.

جاراتقاننان بالا سۇراعاندا, ارتىمدا قالىپ, ىزدەۋشىم, سۇراۋشىم بولسىن دەيتىن دە شىعار, مۇحامەدقۇلدىڭ ۇرپاعى – ۇلى قايرات پەن كەلىنى ءبيبىحان 2012 جىلى تۋعان جەرىنەن ءبىر ۋىس توپىراق الىپ, رەسەيدىڭ نوۆگورود وبلىسى, ستارايا رۋسسا قالاسىنا قاتىستى داۆىدوۆو سەلوسى ماڭىنداعى اسكەريلەر زيراتىندا جەرلەنگەن اكەلەرىنىڭ قابىرىنىڭ باسىنا بارىپ, زيارات ەتەدى. سول جولى اكە مەن بالا جەتپىس جىلدان كەيىن قاۋىشىپ, كەلىنى سالەمىن سالىپ, قۇران باعىشتاپ, ەسكەرتكىش تاقتا ورناتادى. اراعا ەكى جىل سالىپ, ارتىندا قالعان نەمەرە, شوبەرەلەرىنە تاعىلىمى بولسىن دەپ, تەلەوپەراتور, جۋرناليست قىزدى ەرتىپ, تاعى بارىپ قايتادى. ال مۇحامەدقۇل اكەلەرى جۇزگە تولعاندا شىمكەنتتە ەلدەگى اعا­يىن-تۋعان, جورا-جولداستاردىڭ باسىن قوسىپ, اتالارىنىڭ اتىنان تابەرىك تاراتىپ, قۇران باعىشتاپ, ول كىسى تۋرالى تۇسىرىلگەن بەينەجازبانى كورسەتىپ, ۇلكەن اس بەرەدى. سوندا عوي بەلگىلى جازۋشى اعامىز مارحابات بايعۇتوۆ جەرلەس اعالارىنىڭ ارتىندا وسىنداي ۇرپاق قالىپ, اكەلەرىنە كورسەتكەن قۇر­مەت­تەرىنە ريزا بولىپ: «اينالايىن, حا­لا­يىق, بۇگىن ءبىزدىڭ مۇحامەدقۇل اتامىز ءتىرىلىپ ورتامىزعا كەلگەندەي بولدىق. اسىرەسە وسى يماني تىرلىك, پەرزەنتتىك بورىشتى وتەۋدە قايرات ءوز ۇلى عوي, ءبارىن ۇي­ىم­داستىرىپ, جانىن سالىپ جۇگىرىپ جۇر­گەن قۇيتاقانداي ءبيبىحان كەلىنگە راح­مەت, اللا ريزا بولسىن» دەگەنى بار.

«...مەن ءوزىم قىرىق جىل قىرعىندا ءتىرى قالعان جانداردىڭ ءبىرىمىن. سول سۇراپىل قىرعىن سوعىستا ەلىمىزدىڭ تالاي ساڭلاق باتىرلارىنىڭ, اقىلدى ەرلەرىنىڭ قازا تاپقانىن قان مايداندا كوزىممەن كوردىم. مەنەن ارتىق, مەنەن باتىر, مەنەن اقىلدى جىگىتتەردىڭ ءولىپ كەتكەنىن كوزىممەن كوردىم. ولاردىڭ يماندارى جول­داس بولسىن! ولار ۇلى وتانىمىزدىڭ تا­ۋەل­سىزدىگى ءۇشىن جان-ءتانىن اياماي سو­عىستى, سول تاۋەلسىزدىك ءۇشىن جان ءتاسى­لىم ەتتى...», دەگەن قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىندا جازىلعان سوزىندە قازاقتىڭ ار-ۇياتىنىڭ, نامىسىنىڭ سيمۆولىنا اينالعان باۋىرجان باتىر ماسكەۋدى نەمىس باسقىنشىلارىنان قورعاۋدا تەڭ­دەس­­سىز ەرلىك كورسەتىپ, قاھارماندىق تا­نىت­­قان باتالون كومانديرى مۇحامەد­قۇل يسلامقۇلوۆ سىندى ەرلەردى ايتقان بول­­سا كەرەك.

ەندى وسىنداي ەسىل ەرگە ارتىنداعى قالعان ەل-جۇرتى سول داڭقتى ەرلىكتەرىن ۇلىقتاۋدا قانداي ىزگى قۇرمەت نىشاندارىن جاسادى دەگەنگە كەلەيىك. بۇگىندە مۇحامەدقۇلدىڭ بالالارى ويراتتىڭ قايتىس بولعانىنا ون بەس, قايراتتىڭ دۇنيەدەن وتكەنىنە ءۇش جىلدىڭ ءجۇزى ءوتتى. كەلىنى ءبيبىحان اپايىمىز جيىر­ما جىلداي ءار ەسىكتى اشىپ ءجۇرىپ, تابان­دىلىعىنان اتاسى تۋىپ-وسكەن تۇر­كىس­تان وبلىسى, ورداباسى اۋدانى, شۇ­بارسۋ اۋىلىنداعى ورتا مەكتەپكە, شىم­كەنت قالاسىندا ءبىر كوشەگە ەسى­مىن بەرۋگە ۇيتقى بولادى. ەندىگى ارمانى مايدانعا الماتى قالاسىنان ءوزى سۇرانىپ اتتانىپ, قايسارلىقتىڭ, ەر­لىكتىڭ, وتانسۇيگىشتىكتىڭ ۇلگىسىن اي­گى­لە­گەن, ءارى قازاقتىڭ قاھارمان حاس باتىرى مويىنداعان باتىردى ماڭگىلىك ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا 2010 جىلدان (ول كەزدە قالا اكىمى ا.ەسىموۆ) قالانىڭ ءار اكىمى اۋىسقان سايىن قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, سوعىس ارداگەرى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى توعامباي قاۋىمباەۆ, باتىر بابامىزدىڭ ۇلى باقىتجان مومىش ۇلى, مارشال گ.ك.جۋكوۆتىڭ اديۋتانتى بولعان, وتس­تاۆ­كاداعى پولكوۆنيك جازىقباي احا­نوۆ, پانفيلوۆشى, سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرى ءادىحان شىلتەرحانوۆ قول قوي­عان حاتتى جاڭارتىپ الىپ بارادى. بار­لى­عىندا «كەلەسى رەتتە بەرەمىز» دەگەن جاۋاپ الادى. 2016 قالادا ءجۇز ادامعا كوشەنىڭ اتىن بەرىلگەندە دە, قىرشىن كەتكەن بوزداق اتاۋسىز قالادى. بۇگىندە م.يسلامقۇلوۆ تۇرعان شاگابۋدينوۆ كوشەسى پوجارسكي, مينين كوشەلەرىمەن قيىلىسادى. مينين كىم دەگەنگە كەلسەك, 1624 جىلى رۋستا بولعان كوتەرىلىستى باسقارعان ادام ەكەن. قازىر ءححى عاسىر. بۇگىندە ولاردىڭ قازاقستانعا, الماتىعا قان­داي قاتىسى بار؟

ء يا, تاريحتا دا, ومىردە دە حالقى مو­يىن­داعان, اردا تۇتقان ءوز باتىر­ل­ارى بولعان. ەندەشە, سونداي حالىق باتىرلارىنىڭ ەرلىگىن ۇلىقتاۋ, ەسىمىن جا­دىمىزدا جاڭعىرتىپ, ناسيحاتتاۋ, كە­لەشەك ۇرپاقتى ۇلتجاندىلىققا, وتان­سۇي­گىش­تىككە تاربيەلەۋ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ پارىزى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك...

 

گۇلزەينەپ سادىرقىزى,

جۋرناليست