ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, سانامىزدى جاڭعىرتۋ, جادىمىزدى دامىتۋ – دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەت كەڭىستىگىندە جويىلىپ كەتپەۋدىڭ شارتى. وسى تۇرعىدا 2017 جىلعى 12 ساۋىردە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى شىققانى بەلگىلى.
رۋحاني ساناعا سونى سەرپىن اكەلگەن باعدارلامالىق ماقالا اياسىندا ەلەۋلى ىستەر اتقارىلىپ, ناقتى جوبالار جۇزەگە استى. بۇل باعدارلامادا تاياۋ جىلدارداعى مىندەتتەردى سارالاپ كورسەتكەن كەزدە جازۋىمىزدى بىرتىندەپ لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ جۇمىستارىن باستاۋىمىز كەرەكتىگىن, قوعامدىق جانە گۋمانيتارلىق عىلىمدار بويىنشا 100 وقۋلىق جوباسىن قولعا الۋ قاجەتتىگىن, وتانشىلدىقتىڭ كىندىك قانىڭ تامعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالاتىنىنا بايلانىستى «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن باستاۋ ورىندىلىعىن, بۇگىنگى زامانداستارىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ تاريحىنا نازار اۋدارۋ ماقساتىمەن «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءجون بولاتىنىن ايتقانى بۇل سالاداعى ناقتى ىستەرگە تۇرتكى بولدى.
جالپى, حالىقتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى – ماڭگىلىك جۇرەتىن ۇدەرىس. بۇگىنگى كۇنى باعدارلامانىڭ 6 باعىتى بويىنشا 13 ارنايى جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جۇيەلەپ, سالت-ءداستۇرىمىزدى, رۋحانياتىمىزدى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا اتقارىلعان يگى ىستەر مول.
بۇگىندە ءومىردىڭ سالتى وزگەرەدى. ءومىردىڭ سالتى وزگەرسە, ادامنىڭ قالپى دا وزگەرۋى كەرەك. بۇل ارادا دالالىق دارا دا دانا داستۇرلەرگە بەرىك, سونىڭ ارقاسىندا نەبىر قيىندىقتاردى ەڭسەرىپ كەلگەن حالقىمىز داستۇرشىلدىك پەن كەرتارتپالىقتىڭ اراجىگىن ايىرا بىلگەنى ابزال بولار ەدى دەيمىز. ءداستۇردىڭ دە وزىعى بار, توزىعى بار. وزىعىنان ۇيرەنگەن, توزىعىنان جيرەنگەن جۇرت قانا مىنا جاھاندىق جانتالاستا جەڭىپ شىعا الادى. جەدەل ءجۇرىپ جاتقان جاھاندانۋدىڭ ارقاسىندا بىزگە وزگەلەردىڭ تاجىريبەسىن الىپ, ەڭ وزىق جەتىستىكتەرىن بويعا ءسىڭىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىر.
ءداستۇرلى قازاق قوعامىندا جاس ۇرپاققا تاربيە بەرۋ پروتسەسىندە ولارعا تاريحي ءبىلىم بەرۋ نەگىزگى مىندەت بولىپ ەسەپتەلدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاق بولمىسىنىڭ كەلەسى ءبىر ەرەكشەلىگى – ونىڭ تاريحشىلدىعى. قارا حالىقتىڭ تاريحتان حاباردارلىعى مەيلىنشە جوعارى بولعان. كەرەك دەسەڭىز, ءبىلىم ينستيتۋتتارىنىڭ دامىعان جۇيەسى بار بۇگىنگى كۇننىڭ ءوزىن بۇرىڭعى قازاقتاردىڭ ساناسىنداعى جاپپاي تاريحشىلدىقپەن سالىستىرۋعا بولمايدى», دەپ جازدى. تاريحي ءبىلىمى بار ازاماتتىڭ مادەنيەتتى, ءبىلىمدى, جان-جاقتى ادام بولىپ وسەتىندىگى بەلگىلى. ءوز حالقىنىڭ تاريحىن بىلگەن جاس وسكىن ەلىن سۇيگەن, حالقىنىڭ قامىن ويلاعان, جەرىنىڭ جاڭارۋى, گۇلدەنۋى جولىندا كۇرەسكەر بولىپ قالىپتاسادى.
ەلباسىنىڭ اتالعان ماقالاداعى ەڭ باستى كوڭىل بولگەن ماسەلەسى – تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ. تۇڭعىش پرەزيدەنت ونى بىرنەشە ءىرى جوبالار ارقىلى دامىتۋ قاجەت دەپ سانايدى. ول جوبالاردى تومەندەگىشە كورسەتىپ بەرگەن: «ارحيۆ – 2025»; « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى»; «تۇركى الەمىنىڭ گەنەزيسى»; « ۇلى دالانىڭ ەجەلگى ونەر جانە تەحنولوگيالار مۋزەيى»; «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى»; «تاريحتىڭ, كينو ونەرى مەن تەلەۆيزياداعى كورىنىسى».
بۇل اتالعان جوبالار ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحي جىلناماسىنداعى اقتاڭداقتاردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە جول اشقان 2003 جىلى جاريالانعان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى بولىپ تابىلادى. جالپىعا بىردەي تاريحي بىلىمگە قول جەتكىزۋ مەن رۋحاني جاڭعىرۋ – تىعىز بايلانىستاعى ءوزارا كىرىكتىرىلگەن قۇندىلىقتار. ولار قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋعا زور اسەر ەتۋىمەن قاتار ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىمىزدىڭ نىعايۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسادى.
قازىر ۋاقىتتى بوس وتكىزۋگە, بەيعامدىققا سالىنىپ, ەركىنسۋگە ءتىپتى دە بولمايدى. بۇگىنگى جاعداي ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اتاپ ايتقانداي, «كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيە تانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ, يىق ءتۇيىستىرۋ مۇمكىن ەمەس» ەكەنىن تاعى دا اتاپ ءوتتى. سايىپ كەلگەندە, قابىلدانعان «مادەني مۇرا», «رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالارىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ, قازىرگى قازاقستاننىڭ الەمدىك وركەندەۋىنىڭ جولى.
سامات ەسقاليەۆ,
Astana IT University پروفەسسورى