اققورا – قىزىلقوعا اۋدانىنداعى ەلدى مەكەن. ال الەكساندر وسى اۋىلدا تۇراتىن بەلارۋس ۇلتىنىڭ وكىلى. تەگى – ستومما. قازاق دالاسىنىڭ ءبىر قيىرىنداعى شاعىن اۋىلدى مەكەن ەتكەنىنە قىرىق جىلدان استى. وسى اۋىلدىڭ قىزى سانجانمەن شاڭىراق كوتەرىپ, بۇگىندە ۇل-قىزدارىنان كورگەن نەمەرە-جيەندەرىنىڭ قىزىعىنا بولەنىپ وتىر.
الەكساندر ستوممانىڭ بالالىق شاعى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس ءوتتى. تۋعان ولكەسى – ۆيتەبسك وبلىسىنداعى سول ءبىر قىرعىندى ەسكە العىسى كەلمەيدى. ويتكەنى ونىڭ اتا-اناسى تۇرعان ءۇيدى فاشيستەردىڭ ۇيىندىگە اينالدىرعانىن ويلاعاندا, ءالى كۇنگە جۇرەگى قارس ايىرىلادى. دۇشپاننىڭ اۋىر تەحنيكالارىمەن تاپتالعان ۇيىمەن بىرگە اتا-اناسىن دا جوعالتتى. ءار جەردە تومپەشىك بولىپ قالعان ۇيلەردىڭ ورنىن ارالاپ ءجۇرىپ, اشتىقتان تالماۋسىراپ قۇلاعان الەكساندردى پارتيزاندار تاۋىپ الىپ, بالالار ۇيىنە جەتكىزىپتى.
– سوعىستان كەيىنگى جىلداردىڭ دا اۋىرتپالىعى ۇمىتىلعان جوق. اتا-انادان دا, تۋىستان دا ايىرىلدىم. بالالار ۇيىندەگى سۇرەڭسىز كۇندەر قاجىتىپ جىبەرەتىن. تاربيەشىمىز قازاقستاننان كەلگەن ادامدارعا جولىقتىردى. ولار ءبىزدى مەحانيزاتورلىق ماماندىق الۋعا, قازىرگى اتىراۋ وبلىسىنا بارۋعا ۇگىتتەدى. ويلاناتىن نەسى بار, سولارعا ىلەسىپ, قازاقستانعا تارتىپ كەتتىم, – دەيدى الەكساندر ستومما.
وسىلايشا, كىندىك كەسكەن ولكەسىنەن قيماستىقپەن جىراقتاپ, قىزىلقوعا اۋدانىنداعى ساعىز ستانساسىنا تابان تىرەدى. وسىنداعى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەنىڭ ۇستازدارىنان ءدارىس تىڭداپ, مەحانيزاتوردىڭ كۋالىگىن الدى. سودان سوڭ «قىزىل تۋ» كەڭشارىن قالادى. سول كەزدە بۇل كەڭشاردىڭ اتى شىعىپ, داڭقى اسپانداي باستاعان ەدى.
– كەڭشارعا كەلگەنىممەن, قايدا, كىمگە بارارىمدى بىلمەدىم. ءبىر وداقتىڭ قۇرامىنداعى ەل بولعانىمەن, بۇرىن كورمەگەن جەر. ءتىپتى سالت-ءداستۇرى مەن ءتىلى وزگە ۇلتقا سىڭىسە الامىن با؟ بىراق قازاقتىڭ اۋزىن اشسا, جۇرەگى كورىنەتىن اقكوڭىل, باۋىرمال ۇلت ەكەنىنە كوز جەتكىزدىم. مەنىڭ اڭتارىلىپ تۇرعانىمدى كورگەن بولۋى كەرەك, اقجاۋلىقتى انا جانىما تاياپ كەلدى. باستاپقىدا بايقاماپپىن, قۇلاعىما جاعىمدى داۋىسىن ەستىپ, جالت قارادىم. جاسىنىڭ ۇلكەندىگىنە قاراماي, حال-جاعدايىمدى سۇرادى. بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەنىمدى, اۋىلعا كەلگەن سەبەبىمدى ايتىپ ەدىم, – دەيدى الەكساندر ستومما. – جاۋلىعىنىڭ ۇشىمەن كوزىن سۇرتكەن سول اپا مەنى قۇشاعىنا تارتىپ, باۋىرىنا باستى. « ۇلىم, جۇرە عوي» دەپ قولىمنان جەتەلەپ, ۇيىنە ەرتىپ كەلدى. داستارقانىن جايىپ, باداناداي باۋىرساعىن, ءدامى ءتىل ۇيىرگەن قويۋ ايرانىن ۇسىندى. كەۋدەمنەن يتەرمەي, ۇيىنە شاقىرعان, اق ءدامىن ۇسىنعان اقجاۋلىقتى ادام – مەنىڭ ەكىنشى اناما اينالعان ناماز اپا.
اۋىلداعى ادامنىڭ ءبارى باۋىرمال عوي. ءبارى الەكساندردى باۋىرىنا باستى. اسىرەسە, ناماز اپانىڭ ۇلى نۇرىمنىڭ باۋىرمالدىعى وزگەشە ەدى. ول الەكساندردى تۋعان ىنىسىندەي, ال, الەكساندر ونى تۋعان اعاسىنداي جاقىن تارتتى. ەكەۋى ءبىر انادان تۋعانداي تاتۋ بولدى. ەستونيا جەرىندەگى اسكەري بورىشىن وتەگەن سوڭ الەكساندر بىردەن ناماز اپاسىنىڭ وتباسىنا ورالدى.
– اسكەردە ناماز اپانىڭ داۋىسىن ساعىنىپ ءجۇردىم. تۇسىمە كوپ كىرەتىن. وسى شاڭىراقتا قازاقتىڭ مەيىرباندىعىن, قوناقجايلىعىن بويىما ءسىڭىردىم. قازاق ءتىلىن دە جەتىك مەڭگەردىم. مەنى ءوز بالاسىنداي كورگەن ناماز اپا تاڭەرتەڭ جۇمىسقا شىعارىپ سالىپ, كەشكە ەسىك الدىنان كۇتىپ الاتىن. نۇرىم ەكەۋمىز دە كەڭشاردا مەحانيزاتور بولدىق. ءسانجانداي قازاق قىزىن وسى شاڭىراققا كەلىن ەتىپ ءتۇسىردىم. ناماز اپا ۇيلەنۋ تويىمدى جاساپ بەردى. بۇل 1979 جىل ەدى, – دەپ ەسكە الادى الەكساندر ستومما.
بەلارۋس جىگىتىنىڭ جاپىراعى قازاق اۋىلىندا جايىلىپ, ءسانجان ەكەۋى جەتى ۇل-قىز تاربيەلەدى. ۇلدارى ەرجەتىپ, قىزدارى بويجەتتى. ءبارى دە ءار ماماندىق يەسى اتانىپ, ومىردەن ءوز ورنىن تاپتى. ستوممانىڭ اۋلەتى قازاقتان كەلىن الىپ, قىز بەرىپ, قۇداندالى بولدى.
– قازاق ەلىنە, قازاق وتباسىنا ابدەن باۋىر باستىم. ناماز اپا مەن نۇرىم اعامنان ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋدى, ادالدىقتى ۇيرەندىم. ۇرپاق ءوربىتىپ, نەمەرە-جيەن ءسۇيدىم. مەن – باقىتىمدى قازاق اۋىلىنان, قازاق قىزىنان تاپقان جانمىن. اتتەڭ, بۇگىنگى باقىتتى ءساتىمدى تاربيەسىن بەرگەن, قولداۋىن كورسەتكەن اپام مەن اعام كورە المادى. ولار ارامىزدا بولعاندا عوي, قۋانىشتى كۇندەرىم كوبەيە تۇسەر ەدى, – دەيدى ول.
اتىراۋ وبلىسى,
قىزىلقوعا اۋدانى