قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ قالالارىندا دا, اۋىلدارىندا دا بالاباقشالاردىڭ سانى كوبەيگەنى, سونىڭ ناتيجەسىندە مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە-ءبىلىم بەرۋ نىساندارىمەن قامتىلۋ كورسەتكىشى 90-95, ءتىپتى كەيبىر جەكەلەگەن وڭىرلەردە 100 پايىزعا دەيىن جەتكەنى ۇلكەن جەتىستىك رەتىندە ايتىلىپ ءجۇر.
ءبىر قاراعاندا, مۇنىڭ ءوزى جەلدىرتە ايتۋعا دا, جەلپىنە ايتۋعا دا تۇرارالىقتاي كورىنىس ەكەنىمەن كەلىسۋگە بولاتىن سەكىلدى. ويتكەنى شامامەن بۇدان سەگىز-ون جىل بۇرىن اتا-انالاردىڭ بالالارىن بالاباقشاعا ورنالاستىرۋى كۇرمەۋى قيىن, شەشىلمەستەي ءىس سەكىلدى كورىنەتىن. بۇل ماسەلەدە تامىر-تانىستىق پەن سىبايلاس جەمقورلىق سيپاتىنداعى كورىنىستەر دە ورىن العانى جاسىرىن ەمەس.
بۇگىندە تۇرعىندار تاراپىنان بالاباقشاعا سۇرانىس اجەپتاۋىر كەمىگەنى, ءتىپتى جوققا ءتان ەكەنى ايان. مۇنداي جاعىمدى جايت سوڭعى جىلداردا رەسپۋبليكامىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جاۋىننان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتاپ, سانى كۇرت كوبەيگەن جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ ەسەبىنەن بولعانىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. تالاس جوق, قانداي جاعدايدا دا مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرىنىڭ كوبەيگەنى, جەتكىلىكتى بولعانى جاقسى-اق. ايتسە دە سول جەكەمەنشىك بالاباقشالارداعى تاربيە مەن ءبىلىم ساپاسىنىڭ دەڭگەيى قانداي دەگەن ساۋال ەرىكسىز تۋىندايدى.
وسى ورايدا بۇگىندە جەكەمەنشىك بالاباقشا اشۋ بيزنەستىڭ ەڭ وڭاي تۇرىنە اينالىپ كەتكەندەي اسەر بيلەيدى. بەلگىلى ءبىر ورنى مەن عيماراتى بولسا جەتكىلىكتى, اتا-انالاردىڭ ءتيىستى تولەمىن تولەپ, بالالارىن ورنالاستىرۋدىڭ تۇك تە قيىندىعى بولماي قالعان سەكىلدى. بۇعان ەشقانداي كەدەرگى دە, توسقاۋىل دا جوق. ويتكەنى جەكە كاسىپكەرلەر بالاباقشا اشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورىنداردان ليتسەنزيا الماي-اق, ءوز قىزمەتتەرىن باستاپ كەتەدى.
ەلىمىزدە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردى ليتسەنزيالاۋ ءتارتىبى 2011 جىلدان باستاپ توقتاتىلعان. بۇل وزگەرىس ءوز كەزەگىندە جەكەمەنشىك بالاباقشالار سانىنىڭ كۇرت وسۋىنە اسەر ەتكەنى دە انىق. ونىڭ ءبارى بىردەي مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە-ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىن بەلدەن باستى دەسەك, شىندىققا قيانات بولار. دەسەك تە, ونىڭ ىشىندە وزدەرىنە قابىلدانعان بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاماي, ۇلكەنى مەن كىشىسىن بىرگە توپتاستىرۋدى ادەتكە اينالدىرعان جەكەمەنشىك بالاباقشا يەلەرى دە كەزدەسكەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. سونىمەن بىرگە وسى ساناتتاعى ۇيىمداردا تاربيەلەنۋشىلەردىڭ دامۋىنا سەپتىگى تيەتىن ويىنشىق تۇرلەرى دە الىنباعان ەكەن. سونداي-اق سانيتارلىق-گيگيەنالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن جەكەمەنشىك بالاباقشا ورىندارى دا انىقتالدى.
بۇل جونىندە وبلىستىق ءبىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ب.كۇزەمباەۆا مالىمدەدى. مەملەكەتتىك مەكەمە ماماندارى اتا-انالاردان تۇسكەن ارىز-شاعىمدارعا وراي وبلىس اۋماعىنداعى جەتى جەكەمەنشىك بالاباقشاعا ءتيىستى تەكسەرۋلەر جۇرگىزگەن كەزدە, جوعارىدا ايتىپ وتكەن كورىنىستەردىڭ ورىن العانىن انىقتاعان. سوعان سايكەس ولار مەكتەپكە دەيىنگى جەكەمەنشىك ۇيىمداردىڭ بەلگىلەنگەن نورماتيۆتەر مەن ستاندارتتارعا سايكەس كەلمەيتىنىن سالا-سالا بويىنشا كورسەتىپ, ءتيىستى ورگاندارعا نۇسقاۋ-حات جولداعان.
بۇلبۇل بيسەنبايقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى دەپارتامەنت جەتەكشىسى مەن ماماندارى وزدىگىنەن جەكەمەنشىك بالاباقشا قىزمەتىن تەكسەرە المايدى ەكەن. ويتكەنى ولارعا مۇنداي قۇقىق بەرىلمەگەن. تەك ءتيىستى نەگىز بەن ارىز-شاعىم تۇسكەن جاعدايدا عانا ءوز وكىلەتتىلىگىن پايدالانىپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن انىقتاۋعا قام جاسايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلى وڭىردەن دەپارتامەنتكە تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى 63 شاعىم ءتۇسىپتى. سونىمەن قاتار باسقا دا قوعامدىق قابىلداۋلار, سەنىم تەلەفوندارى مەن باسشى بلوگى ارقىلى 123 سۇراق كەلىپ تۇسكەن. سونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ارىز-شاعىمداردىڭ ۇلەسى جەكە بالاباقشالاردىڭ ەنشىسىنە تيەدى.
ارينە بۇعان قاراپ ەلىمىزدەگى جەكەمەنشىك بالاباقشالاردىڭ سانىن قىسقارتۋ نەمەسە قىزمەتتەرىن توقتاتۋ جونىندە وي-پىكىر تۋىنداماسا كەرەك. نازاردىڭ جەكەمەنشىك بالاباقشالار قىزمەتىنىڭ ساپالىق دەڭگەيىن كوتەرۋگە باعىتتالعانى ءجون سەكىلدى. قازىرگى كەزدە ليتسەنزيالاۋ ءتارتىبىن قايتادان قالپىنا كەلتىرۋ كەرەكتىگى دە ايقىن بايقالادى.
قالاي دەگەندە دە, بۇگىندە جەكە بالاباقشالار ليتسەنزيا الۋعا ءتيىس ەكەنى ەش تالاس تۋعىزبايدى. مۇنداي جاعدايدا اتالعان تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ نىساندارىن كاسىبي دەڭگەيى جانە بىلىكتىلىگى جوعارى كادرلارمەن تولىقتىرۋدىڭ تىڭ ارنالارى اشىلماق. سونىمەن بىرگە بالالار مەكەمەلەرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدان جاقسارتۋ مەن جابدىقتاۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى تۋماق. ەڭ باستىسى, جەكە بالاباقشالار ەلىمىزدە قابىلدانعان بارلىق ستاندارتتار بويىنشا تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋگە لايىقتى بولعانى ءجون.
– ءدال وسىنداي جاعدايدا عانا ولارعا ليتسەنزيا بەرىلسە, سان مەن ساپا ۇيلەسىم تاباتىنى تالاسسىز. بۇل ەڭ الدىمەن بولاشاق ۇرپاقتىڭ جان-جاقتى ءوسىپ-جەتىلۋىنە وتە قاجەتتى. «بەسىكتى تۇزەۋ» دەگەن ماعىناسى كەڭ ۇعىمنىڭ ءبىر ءمانىسى وسىندا, – دەگەن بولاتىن پىكىرىمەن بولىسكەن ەسىمى اقتوبە ايماعىنا كەڭىنەن تانىمال اقساقال, ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ارداگەرى كامالحان قۋانوۆ.
اقتوبە