جۋىردا ەاەو مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارى COVID-19 ىندەتىنە بايلانىستى بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى. بەلارۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي پرەزيدەنتتەرى مەن ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى ورتاق قاۋىپ — كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بىرلەسىپ قارسى تۇرۋ ءۇشىن كۇش-جىگەرلەرىن بىرىكتىرۋگە ازىرلىگىن ءبىلدىردى. مۇنداي ۇيلەسىمدىلىكتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى تۋرالى قر پرەزيدەنتى جانىنداعى قسزي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى سانات كوشكىمباەۆ ايتىپ بەردى. بۇل تۋرالى primeminister.kz حابارلادى.
ساراپشى قازىرگى جاعدايلاردا ءتۇرلى ەلدەردىڭ, اسىرەسە, ءتۇرلى حالىقارالىق بىرلەستىكتەر مەن ۇيىمداردىڭ مۇشەلەرىنىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى سانيتارلىق مەديتسينالىق داعدارىس جاعدايلارىندا ەڭ ۇزدىك ءارى وڭتايلى جاۋاپ پەن ارەكەت ءتۇرلى ەلدەردىڭ تىعىز, ۇيىمداسقان ىنتىماقتاستىعى, وسى سىن-قاتەرگە, وسى قاۋىپكە قارسى كۇرەس بويىنشا ۇيلەسىمدىلىگى بولۋى ءتيىس.
ارينە, مەديتسينا سالاسىندا قازىر ءتۇرلى ەلدەر ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ جاتىر. مىسالى, رەسەي قازاقستانعا قولداۋ كورسەتتى. قازاقستان ءوز كەزەگىندە بارلىق كورىشلەرى مەن سەرىكتەستەرىنە كومەك كورسەتۋگە ءازىر ەكەنىن بىلدىردى.
كەلەسى ماڭىزدى اسپەكت — ەكونوميكالىق كووپەراتسيا.
«قازىر وقشاۋلاندىرۋ شارالارى قابىلدانۋدا. سونىڭ سالدارى رەتىندە, ساۋدا وندىرىستىك جەتكىزۋلەردىڭ تىزبەگى ءۇزىلىپ جاتىر. قالاي بولعاندا دا الەمگە داعدارىستان كەيىن قاراۋ كەرەك. ياعني, قازىر داعدارىس ءورشىپ تۇرعان كەزەڭدە بۇل بايلانىستاردى ساقتاپ, ساۋدانىڭ قىسقارۋىنىڭ تەرىس سالدارىن توقتاتۋعا تىرىسۋ ماڭىزدى. ەاەو مۇشەلەرى قابىلداپ جاتقان شارالار, اتاپ ايتقاندا, بىرلەسكەن مالىمدەمەسى قازىر ەلدەردىڭ, جالپى بىرلەستىكتىڭ الدىندا تۇرعان بارلىق پروبلەمالاردى ءتۇيسىنىپ, تۇسىنەتىنىن بىلدىرەدى», — دەدى سانات كوشكىمباەۆ.
ساراپشى بۇل داعدارىستىڭ الەم ەكونوميكاسى مەن حالىقارالىق ارەناداعى ءتۇرلى ساۋدا ەكونوميكالىق بىرلەستىكتەرگە قانداي زاردابىن تيگىزەتىنىن ايتتى.
«قازىر ءبىز داعدارىستىڭ جەتكىزۋلەر تىزبەگىنىڭ بايلانىسىنا تىم تەرىس ىقپالىن تيگىزگەنىن كورىپ وتىرمىز. شيكىزاتتىق تاۋارلاردىڭ باعاسى دا ايتارلىقتاي ءتۇسىپ, زاردابىن تيگىزدى. تيىسىنشە قارجى داعدارىسى ورىن الۋدا. داعدارىس ەلدەردىڭ جەتىستىگىن جويادى. تەك ءىرى ەكونوميكالار عانا مۇنىمەن كۇرەسە الادى, قىتاي, جاپونيا, اقش, گەرمانيا سياقتى ەلدەر», — دەد ول.
داعدارىس سالدارىن ازايتۋ ماقساتىندا ەلدەر اراسىنداعى وسى ۇيلەسىمدىلىك قاجەت. سونىمەن قوسا, جەرگىلىكتەندىرۋدى, يمپورت الماستىرۋدى دامىتۋ, وڭىرلەندىرۋ پروتسەستەرىن جانداندىرۋ اسا ماڭىزدى.
ء«بىز قازىر جاھاندىق اۋقىمدا جاھاندانۋ تۇجىرىمداماسىن قايتا باعالاۋ ءجۇرىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ەاەو نەگىزىندە سۋبەكتىلەردىڭ بىرلەستىك رەتىندە دە, وسى بىرلەستىككە كىرەتىن مۇشەلەردىڭ دە ەكونوميكالىق جەتىلگەندىگىن كۇشەيتۋ ءۇشىن قۇرىلدى. بۇل بىرلەستىك ءۇشىن قاجەتتى نەگىز. قازىر ەلدەر كولىك شىعىندارىن قىسقارتۋ مۇمكىندىكتەرىن ىزدەيتىن بولادى. ياعني, جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىنە الماستىرۋدى نە جاقىن كورشىلەردەن, نە ساۋدا بىرلەستىكتەرىنەن ىزدەيتىن بولادى. ەلدەر جاقىن كورشىلەرىمەن بىرلەسىپ داعدارىس سالدارىن ازايتۋ ءۇشىن رەسۋرستاردى ىزدەيدى, ورتالىق ازيا نەمەسە ەاەو بولسا دا. ەاەو باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن وسى مالىمدەمەسىنىڭ وزەگى وسى ۇيلەسۋدە جاتىر», — دەدى س. كوشكىمباەۆ.
ساراپشى قازاقستانعا كەلەسى سالالارعا — اگروونەركاسىپتىك سەكتورعا, قايتا وڭدەۋگە, ماتەريالدىق وندىرىسكە, ات-سالاعا نازار اۋدارۋ قاجەت بولادى دەپ سانايدى.
«بولاشاققا كوز جۇگىرتە وتىرىپ, ەكونوميكا قۇرىلىمى وزگەرۋى ءتيىس دەپ ايتۋعا بولادى, ال باسەكەگە قابىلەتتى بولماعان كاسىپورىندار جابىلۋى كەرەك نەمەسە تۇرلەنگەنى ءجون. بۇگىندە جەتكىزىلىمدەردىڭ جاھاندىق تىزبەگى ادەتتەگى رەجيم بويىنشا جۇمىس ىستەمەي جاتقان كەزدە, ءبىز وسىنداي داعدارىستىڭ ءتۇرلى ەلدەرگە قالاي اسەر ەتىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. ماسەلەن, كوپتەگەن ەلدەردە قىزمەتتەر سەكتورى شامادان تىس كوپ بولدى. داعدارىس, البەتتە, بۇل سالانى ايتارلىقتاي قىسقارتادى. ءوندىرىس سەكتورى – بۇل كەز كەلگەن ەلدىڭ ءال-اۋقاتى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ نەگىزى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي بايلانىستى ونەركاسىپتىك كەشەن. داعدارىس كەزىندە ادامدار كەز-كەلگەن جاعدايدا تاماقتاناتىنى ءسوزسىز جانە جەكە ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى قاجەت بولادى. قازاقستان مەن ەاەو-نىڭ باسقا دا ەلدەرى وسى سەكتورعا باسا نازار اۋدارۋى قاجەت. بۇل كەز كەلگەن داعدارىس جاعدايىندا ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىككە ۇلكەن زيان كەلتىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى», — دەدى س. كوشكىمباەۆ.
سونىمەن قاتار ساراپشى تسيفرلاندىرۋدىڭ جاڭا سەرپىنگە يە بولعانىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان تسيفرلىق كۇن تارتىبىنە ءاردايىم زور كوڭىل بولگەن. كوزىمىزدىڭ الدىندا كاسىپتەردىڭ قۇرىلىمى وزگەرىپ جاتىر. جاڭا كاسىپتەر پايدا بولدى, ۇيىمداردىڭ ءبىر بولىگى قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ رەجيمىنە كوشتى. قاشىقتان مەديتسينا, قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ, ونەركاسىپتىك ءوندىرىس سالاسىنداعى مونيتورينگ, تكش جانە ت. ب. پايدا بولۋدا.
«داعدارىس – بۇل كوپتەگەن باسىمدىقتاردى قايتا قاراستىرۋ ءۇشىن يمپۋلس. ەاەو مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارىنىڭ ىسكەرلىك, ۇرەي نوتاسىنسىز مالىمدەمەسى داعدارىستىڭ سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاتەرلەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن جاڭا باعىتتار ەكەنى ماسەلەسىن قاراستىرادى. كەز كەلگەن داعدارىس ءتارىزدى, ودان شىعۋ جولدارى بار. باسىمدىقتاردى بارابار, دۇرىس ءارى ۋاقىتىلى قويا ءبىلۋ اسا ماڭىزدى. قازاقستاندا مۇنى ۇعىنادى, پرەزيدەنت داعدارىستان شىعۋ جولدارىنىڭ سۇلباسىن جاساپ بەردى», — دەدى سانات كوشكىمباەۆ.