وكىنىشكە وراي, قازىرگى كۇنى قۇرىلىپ وتىرعان وداقتىڭ ءمان-ماعىناسى مەن قىر-سىرى, ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى قاراپايىم حالىقتىڭ كوپشىلىك بولىگىنە جەتە تانىس ەمەس. وسىنىڭ سالدارىنان ەل ىشىندە ءارتۇرلى اڭگىمەلەر قوزعالۋدا, داقپىرتتار تاراتىلۋدا. وسى جاعدايدى كەيبىر ساياسي توپتاردىڭ تيىمدىلىكپەن پايدالانۋعا تىرىساتىندىعى سەزىلىپ وتىر.
سوندىقتان كەدەن وداعىنا بايلانىستى قازىرگى كۇنى حالىق ىشىنە كەڭىنەن تارالا باستاعان كەيبىر كۇماندى ساۋالدارعا جاۋاپ بەرە كەتۋدى ءجون كوردىك. بۇل جاۋاپتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەرگەن ءتۇسىندىرمەلەرى مەن ەكونوميكالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرلەرىنەن قۇرىلعاندىعىن الدىن الا ايتا كەتپەكپىز.
ءبىرىنشى داقپىرت. كەدەن وداعى كوميسسياسىنىڭ وكىلەتتىلىگى ۇلتتىق ۇكىمەتتەردىڭ وكىلەتتىگىنەن جوعارى بولىپ وتىر. بۇل جاعداي الداعى ۋاقىتتا قازاقستانعا رەسەي ىقپالىن كۇشەيتە تۇسەتىن بولادى. بىرتە-بىرتە رەسەيدىڭ شىلاۋىندا قالامىز.
وسى داقپىرتقا بايلانىستى تومەندەگىدەي جاعدايدى ايتۋعا بولادى. كەدەن وداعى كوميسسياسىنىڭ قۇرىلۋى ءۇش مەملەكەتتىڭ اراسىندا جاسالىنعان كەلىسىم-شارتتارعا نەگىزدەلگەن. ول شارتتاردا كوميسسيانىڭ جۇمىس ىستەۋ قاعيداتتارى كورسەتىلگەن. ولار:
كەدەن وداعىنا بىرىكككەن ەلدەردىڭ جەكەلەگەن مەملەكەتتىك ورگاندارى بۇرىن وزدەرى اتقارىپ كەلگەن كەيبىر وكىلەتتىك تۇرلەرىن كەدەن وداعى كوميسسياسىنا ەرىكتى تۇردە تاپسىرادى;
كوميسسيا ءۇش ەلدىڭ ۇلتتىق ءمۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ءوزارا ءتيىمدى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى بولىپ تابىلادى;
كوميسسيادا قابىلدانعان شەشىمدەر ەكونوميكالىق تۇرعىدان نەگىزدى بولۋعا ءتيىس. مۇندا ساياسي باسىمدىقتارعا جول بەرىلمەيدى;
كوميسسيا اشىق, جاريالى تۇردە جۇمىس ىستەۋى ءتيىس.
وسىلاردان كورىپ وتىرعانىمىزداي, كوميسسيانىڭ قىزمەت اياسى ناقتى بەلگىلەنگەن جانە ۇلتتىق مەملەكەتتىك مۇددە تۇرعىسىنان قاراستىرعاندا ول شەكتەۋلى بولىپ تابىلادى. كوميسسيا مەملەكەت پەن ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ الدىن الا بىرلەسىپ قابىلداعان شەشىمدەرىنە سايكەس ارەكەت ەتىپ, سولاردى جۇزەگە اسىرادى.
ونىڭ ۇستىنە كوميسسيا ءمۇشەلەرى ءبىر-ءبىر داۋىسقا عانا يە. وسىعان سايكەس شەشىم داۋىستاردىڭ باسىمدىعىمەن عانا قابىلدانادى. ماسەلەن, بەلارۋس پەن قازاقستان تارابى بەلگىلى ءبىر ماسەلە جونىندە ءبىر پىكىردە بولسا, وندا رەسەيدىڭ ۇسىنىسى قابىلدانبايدى.
وسى رەتتە كەدەن وداعىن قۇرۋ بارىسىندا رەسەيگە داۋىستاردىڭ 57 پايىزى, قازاقستانعا 21,5 پايىزى, بەلارۋسكە 21,5 پايىزى بولىنگەندىگىن ەسكە الايىق. مۇنداي داۋىس قۇقىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى كوميسسيا مەن ونىڭ حاتشىلىعىن قارجىلاندىرۋ جانە حاتشىلىقتاعى قىزمەتتەردى بولۋگە قاتىستى عانا قولدانىلاتىندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. ءسويتىپ, كەدەن وداعىنا قاتىستى نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا ءاربىر مەملەكەتتىڭ مۇددەسى ەسكەرىلىپ وتىر. ارادا داۋلى ماسەلەلەر پايدا بولاتىن بولسا, ونى وداقتىڭ جوعارعى ورگانى –مەملەكەتتەر جانە ۇكىمەتتەر باسشىلارىنىڭ كەڭەسى شەشەتىن بولادى.
ەكىنشى داقپىرت. كەدەن وداعىنا قاتىستى شەشىمدەر جابىق جاعدايدا قابىلدانىپ جاتىر. قازاقستان ازاماتتارى ونىمەن تانىس ەمەس.
بۇل داقپىرتقا قاتىستى ايتارىمىز, كەدەن وداعىن قۇرۋدىڭ نورماتيۆتىك بازالارى ءاربىر ەلدىڭ ۇكىمەتتەرىندە بىرنەشە رەت تالقىلانىپ, وندا قابىلدانعان شەشىمدەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حالىققا جەتكىزىلگەن بولاتىن. اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ومىرزاق شوكەەۆ پەن قارجى ءمينيسترى بولات ءجامىشەۆ جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارى جۋرناليستەرگە سۇحباتتار بەردى.
سونىمەن قاتار كەدەن وداعىنىڭ نەگىزىن قالايتىن حالىقارالىق قۇجاتتاردىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ زاڭىنا ءسايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتىندە راتيفيكاتسيالاندى. ول ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا دەپۋتاتتار مەن قوعام وكىلدەرى بەلسەنە قاتىستى. ءماسەلەن, قازىرگى كۇنى قازاقستان پارلامەنتىندە 18-گە تارتا حالىقارالىق كەلىسىم راتيفيكاتسيالاندى. ەندى 16 كەلىسىم وسىنداي سۇزگىدەن وتەتىن بولادى. جالپى, وداقتى قۇرۋعا قاتىستى بارلىق كەلىسىمدەر “ەگەمەن قازاقستان” جانە “كازاحستانسكايا پراۆدا” گازەتتەرىندە جاريالانادى.
ءۇشىنشى داقپىرت. ءبىرىڭعاي كەدەندىك ءتاريفتىڭ قابىلدانۋى ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن تاۋارلاردى شەكتەۋ قاۋپىن تۋعىزادى. الداعى ۋاقىتتا تاۋارلاردى تەك رەسەي مەن بەلارۋستەن عانا ساتىپ الاتىن بولامىز.
وسى داقپىرتقا قاتىستى تومەندەگىدەي دەرەكتەر كەلتىرمەكپىز.
كەدەن وداعى قۇرىلعانعا دەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىزگە سىرتتان كەلەتىن شەتەلدىك تاۋارلاردىڭ 32,6 پايىزى رەسەي مەن بەلارۋستىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ كەلگەن ەدى. ال قالعان تاۋارلاردىڭ باسىم بولىگى ەۋروپالىق وداق ەلدەرى مەن قىتايدان تاسىمالداندى. ياعني, وداق قۇرىلعانعا دەيىنگى كەزدىڭ وزىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە رەسەي مەن بەلارۋس تاۋارلارىنىڭ يمپورتتىق ىقپالى كۇشتى بولدى.
سونىمەن قاتار, ءبىز جوعارىدا الدىن الا جاسالىنعان كەلىسىمگە سايكەس قازاقستاننىڭ بىرقاتار تاۋارلار ءتۇرى بويىنشا بىرىڭعاي كەدەندىك تاريفكە كەزەڭ-كەزەڭىمەن بىرتە-بىرتە قوسىلاتىندىعىن ايتتىق. ماسەلەن, ءدارى-ءدارمەكتەر بويىنشا بىزگە بەرىلىپ وتىرعان وتپەلى كەزەڭ بەس جىلدىق مەرزىمدى قۇرايدى. دەمەك, قازىرگى كۇنى قازاقستانعا ەۋروپالىق وداقتان كەلىپ جاتقان ءدارى-دارمەكتەر قىمباتتاۋعا ءتيىستى ەمەس. ولارعا قولدانىلىپ كەلگەن باج سالىعىنىڭ ستاۆكالارى قازاقستاندىق تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قولايلى قالپىندا ساقتالادى. بۇل جەڭىلدىكتەر ەلىمىزگە ەۋروپانىڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنەن جەتكىزىلەتىن كوپتەگەن كۇردەلى قۇرال-جابدىقتارعا دا قاتىستى بولىپ وتىر.
ءتورتىنشى داقپىرت. كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى باسقا ەلدەردەن كەلەتىن ينۆەستيتسيالار ءۇشىن شەكتەۋ تۋدىرادى.
بۇل داقپىرتقا قاتىستى ايتارىمىز, قازىرگى كۇنى الەمدىك جاعداي بويىنشا ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋى كوبىنەسە ەلدىڭ ىشىندەگى بيزنەسكە جاسالعان قولايلى احۋالعا (اتاپ ايتساق, كاسىپورىنداردى تىركەۋ, قىزمەت تۇرلەرىنە ليتسەنزيالار بەرۋ, شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىنە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارالاسۋ ءمۇمكىندىگىن شەكتەۋ جاعدايلارىنا) بايلانىستى بولىپ كەلەدى. بۇل ماسەلەدە ينۆەستيتسيا ءۇشىن تۋدى-رىلاتىن سالىق جەڭىلدىكتەرى مەن ەل ىشىندە ءتيىستى ينفراقۇرىلىمداردىڭ, بىلىكتى كادرلاردىڭ بولۋى دا اسەر ەتەدى.
مىنە, وسىنىڭ بارلىعى قازاقستاندا بار دەپ ايتا الامىز. مۇنى بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ ەلىمىزگە بەرگەن رەيتينگتىك باعالاۋ كورسەتكىشى دە دالەلدەپ وتىر. ءماسەلەن, وسى باعالاۋ بويىنشا قازاقستان قازىر 183 ەلدىڭ ىشىندە 63-ورىندا تۇرسا, رەسەي – 120-ورىندا.
ۇكىمەت قازىر بيزنەستىڭ الدىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ ماسەلەسىنە بارىنشا بەلسەندى كىرىسىپ وتىر. دەمەك, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءبىزدىڭ ەلگە بەرەتىن رەيتينگتىك كورسەتكىشتەرى ودان ءارى جاقسارا تۇسەتىندىگىنە سەنىمدىمىز.
مۇنىڭ سىرتىندا ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ جونىندەگى ستراتەگياسى بيزنەسكە قولايلى جاعداي تۋعىزۋدىڭ, شەتەلدەردەن ينۆەستيتسيالاردىڭ كەلۋىنە جول اشۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرىپ وتىر.
جالپى ايتاتىن بولساق, قازاقستان دۇنيە ءجۇزى ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءوزىنىڭ تابيعي رەسۋرستارىنىڭ مولدىعىمەن, ەكونوميكالىق دامۋ الەۋەتىنىڭ ەرەكشە زورلىعىمەن كوزگە تۇسە باستادى. بۇل فاكتور شەتەلدىك ينۆەستورلاردى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە قىزىقتىرماي قويمايدى. دەمەك, قازاقستاننىڭ رەسەيمەن جانە بەلارۋسپەن بىرىگىپ كەدەن وداعىن قۇرۋى ءۇشىنشى ەلدەردەن كەلەتىن ينۆەستيتسيالارعا شەكتەۋ بولمايدى.
بەسىنشى داقپىرت. قازاقستاندىقتار ەۋروپالىق مەملەكەتتەردىڭ, جاپونيانىڭ جەڭىل اۆتوكولىكتەرىنە قۇمار. ال رەسەي اۆتوونەركاسىبى شىعاراتىن كولىكتەر تۇتىنۋشىلاردى كوپ قاناعاتتاندىرا بەرمەيدى. مۇنداي جاعدايدا اۆتوكولىك تۇتىنۋشىلارى ۇتىلاتىن بولادى.
بۇل داقپىرت بويىنشا مىناداي دەرەكتەردى كەلتىرۋگە بولادى.
قازىرگى كۇنى رەسەيدە بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ ناتيجەسىندە امەريكالىق, ەۋروپالىق جانە جاپونيالىق كومپانيالاردىڭ كوپتەگەن الدىڭعى قاتارلى كولىكتەرى شىعارىلا باستادى. ولاردىڭ قاتارىندا Toyota Camry, ءNىssan Teana, Ford Focus, Mondeo, ءHyundaى Accent, ءHyundaى Sonata, ءHyundaى Santa Fe, Volkswagen Passat, Skoda ءOctavىa, ءFabىa, Jetta, ءTىguan, BMW: 3,5, X3, ءKىa, Renault Logan, SsangYong: Rexton, Kyron, ءActىon; Doblo Panorama, Opel سەكىلدى ءارتۇرلى ماركالار بار.
رەسەيدە سوڭعى كەزدەرى شەتەلدىك كولىكتەردى شىعارۋ بارعان سايىن جاقسارا تۇسۋدە. ماسەلەن, 2009 جىلى شىعارىلعان بارلىق اۆتوكولىكتەردىڭ 46,9 پايىزىن شەتەلدىك برەندتەر قۇرادى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ وزىندە 41,8 مىڭ دانا جەڭىل كولىك شىعارىلدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2,3 ەسە ارتىق. سونىڭ ىشىندە جوعارىدا شىعارىلعان جەڭىل كولىكتەردىڭ 26,3 مىڭىن شەتەلدىك برەندتەر قۇراپ, 2009 جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگى كورسەتكىشتەن 46,9 پايىزعا ارتىپ ءتۇستى.
التىنشى داقپىرت. كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى ءبىزدىڭ وتاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن ەداۋىر اۋىرتپالىقتار اكەلەتىن بولادى. ولاردىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتى ءتومەن. مۇنداي جاعدايدا وتاندىق رىنوكقا رەسەي مەن بەلارۋستىڭ ونەركاسىپتىك ونىمدەرى قاپتاپ كەلە باستايدى.
بۇل داقپىرتقا بايلانىستى ايتارىمىز, قازىرگى ۋاقىتتا جاھاندانۋ ۇدەرىسىنىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى ەشبىر ەل ءوز شەكاراسىنىڭ اۋماعىندا تۇيىقتالىپ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىنان قالىپ بارادى. كاسىپكەرلىك باسەكەلەستىكتىڭ ءوزى جاھاندىق مانگە يە بولىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا كىم جاھاندىق باسەكەلەستىككە قابىلەتتى بولماق, سونىڭ عانا جولى بولادى.
قازاقستاننىڭ رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىمەن بىرىگىپ كەدەن وداعىن قۇرۋى ءبىر ەسەپتەن العاندا وسى جاھاندىق كاسىپكەرلىك باسەكەگە بىرتە-بىرتە ازىرلەنۋ جولى بولىپ تابىلادى. بۇل ءۇش ەل ءوز ۋاقىتى كەلگەندە بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلاتىندىعى انىق. مىنە, وسى كەزدە قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر كوپ ۇتىلماۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءۇش ەل اراسىنداعى باسەكەلەستىك سىنىنان ءوتىپ, شىڭدالۋى قاجەت.
قازاقستان مەملەكەتىنىڭ باسشىلىعى وسى ۋاقىتقا دەيىن وتاندىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعىتىندا كوپتەگەن ىستەردى تىندىردى. ولارعا قولايلى جاعداي تۋعىزۋعا ۇنەمى ۇمتىلىس تانىتىپ كەلەدى. وتاندىق كاسىپكەرلىكتىڭ قالىپتاسا باستاعانىنا دا جيىرما جىلعا تارتا ۋاقىت بولدى. بۇل از مەرزىم ەمەس. ەندى ولاردان شىن مانىندە ءپىسىپ-قاتىپ, شيراپ الدىعا ۇمتىلۋ تالاپ ەتىلەدى.
ءتىپتى تابيعاتتىڭ ءوز دامۋ زاڭدىلىعى بويىنشا دا بالاپان ماڭگىلىك بالاپان كۇيىندە قالا بەرمەيتىندىگى انىق. ول دا قانات قاتايتىپ, زەڭگىر كوككە قاراي شارق ۇرۋى قاجەت. بۇل ءومىر زاڭدىلىعى. سوندىقتان قىراندار بالاپانى قارا قاناتتانىپ جەتىلگەن تۇستا ونى ۇياسىنان الىپ شىعىپ كوك زەڭگىرىنەن تومەنگە قاراي تاستاپ جىبەرەدى ەكەن.
سول سەكىلدى باسەكەلەستىكتىڭ زاڭى دا قازاقستان كاسىپكەرلەرىنەن شىڭدالۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ولاردىڭ الدىندا وسىدان باسقا جول جوق. سوندىقتان كاسىپكەرلەر رەسەي, بەلارۋس كاسىپكەرلەرىمەن تايتالاسقا دايىن بولۋى ءۇشىن وزدەرىنىڭ تەحنولوگيالىق جاراقتاندىرىلۋىن, بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتىلۋىن جانە ءوز بەتتەرىمەن ءۇش ەلدىڭ ورتاق رىنوگىن زەرتتەپ, مەڭگەرە ءبىلۋ ماسەلەسىن كۇشەيتۋى قاجەت.
ونىڭ ۇستىنە ءۇش ەلدىڭ كەدەن وداعىنا بىرىگىپ, الدىمىزدان 170 ميلليون حالقى بار ۇلكەن رىنوكتىڭ اشىلۋى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن تابىس تابۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىكتەرىن بەرەتىندىگى انىق. ماسەلەن, قازاقستان وسى ۋاقىتقا دەيىن مالعا باي ەلدەردىڭ بىرىنەن سانالىپ كەلگەندىكتەن شەتەلدەرگە, ءتىپتى قاسىمىزداعى رەسەيگە ەت ەكسپورتتاۋ ماسەلەسى ۇلكەن قيىندىقتارعا ءتۇستى. قازاقستاننىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن رەسەيگە جىلما جىل ەكسپورتتاپ كەلگەن ەتىنىڭ جالپى كولەمى 1 مىڭ تونناعا دا جەتپەدى. ەندى كەدەن وداعىنىڭ پايدا بولۋى بۇل ەلگە ەت ەكسپورتتاۋ ماسەلەسىن اناعۇرلىم جاقسارتا تۇسەتىندىگى انىق. قازاقستان ۇكىمەتى تاياۋداعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە ونىڭ كولەمىن جىلىنا 60 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر.
سونىمەن باسەكەگە قابىلەتتى كاسىپكەرلەر ءۇشىن كەدەندىك وداقتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى پايدا بولعان ءۇش ەلدىڭ الىپ رىنوگىنا شىعۋ ءۇشىن الدىنان جارقىن جول اشىلادى, ال باسەكەلەستىككە قابىلەتسىز كاسىپكەرلەر ەلىمىزدىڭ ىشكى رىنوگى اياسىندا بىرتە-بىرتە تۇيىقتالىپ قالا بەرەتىن بولادى.
كەدەندىك تاريفتىك جانە تاريفتىك ەمەس رەتتەۋلەر
كەدەندىك وداقتىڭ كەدەندىك تاريفتىك رەتتەۋلەرىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى ءبىرىڭعاي كەدەندىك تاريف بولىپ تابىلادى. ول ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەندى. وسىعان بايلانىستى اتالعان ءۇش ەل ءۇشىنشى ءبىر ەلدەرمەن ساۋدا قارىم-قاتىناسىندا بۇدان بىلايعى ۋاقىتتارى اقىلداسا وتىرىپ, بىرىڭعاي سىرتقى ساۋدا ساياساتىن جۇزەگە اسىراتىن بولادى.
وداق قۇرىلعان كەزدە بەلارۋس, قازاقستان جانە رەسەي ەلدەرىندە وسىعان دەيىن جۇمىس ىستەپ كەلگەن يمپورتتىق كەدەندىك باج سالىعىنىڭ 40 پايىزى ءبىر-بىرىمەن سايكەس كەلدى. ءسويتىپ, وداقتىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى ءۇش مەملەكەتتىڭ الدىندا كەدەندىك باج سالىعىنىڭ 60 پايىزىن بىرىزدەندىرۋ ماسەلەسى تۋىندادى. وسى ماسەلەنى رەتتەۋدە مەملەكەتتەر تومەندەگىدەي ولشەمدەردى باسشىلىققا الا وتىرىپ جۇمىس ىستەدى.
بىرىنشىدەن, بەلگىلى ءبىر ءونىم تۋرالى اڭگىمە قوزعالعان كەزدە ول ءونىمنىڭ ەل ىشىندە وزىندىك ءوندىرىسىنىڭ بولۋى ەسەپكە الىنادى. ەگەر ونداي ءوندىرىس ءتۇرى بولماعان جاعدايدا ەلدەگى تۇتىنۋشىلار مۇددەسىن قورعاۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى بارىنشا قاراستىرىلادى. باج سالىعى وسى ماسەلەگە سايكەس رەتتەلەدى.
ەكىنشىدەن, يمپورتتىڭ قۇرىلىمىنا ءمان بەرىلەدى. ەگەر يمپورتتىڭ نەگىزگى ۇلەس سالماعى تمد اياسىنداعى ەلدەرگە تۇسەتىن بولسا نەمەسە ول تاۋار كوپ جىلداردان بەرى قاراستىرىلىپ وتىرعان ەلگە يمپورتتالماي كەلگەن بولسا, وندا ول تاۋاردىڭ كەدەندىك باج سالىعى ستاۆكاسىن وزگەرتۋ سونشاما ءبىر اۋىرتپالىق اكەلمەيدى دەپ تابىلادى. وسىنداي جاعدايدا باج سالىعىنىڭ نەعۇرلىم جوعارى ستاۆكاسى بەلگىلەنەدى.
ۇشىنشىدەن, بىرىڭعاي كەدەندىك ءتاريفتى رەتتەۋ بارىسىندا وتاندىق بيزنەس وكىلدەرىمەن بەلگىلى ءبىر تاۋارلاردىڭ ستاۆكاسىن ءوزگەرتۋ جونىندە تالقىلاۋلار جۇرگىزىلدى.
بىرىڭعاي ءتاريفتى بەلگىلەۋ كەزىندە ءتورت جۇزگە تارتا يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ كەدەندىك باج سالىعى ستاۆكالارىنىڭ نەعۇرلىم تومەن بەلگىلەۋ قۇقىعىن وزىندە قالدىردى. وسى ءۇشىن قازاقستانعا بىرنەشە جىلداردى قامتيتىن وتپەلى كەزەڭ بەلگىلەندى. بۇل وتپەلى كەزەڭ تەك ءدارى-دارمەكتەرگە عانا قاتىستى ەمەس. ماسەلەن, مۇناي-حيميا سالاسىن, اليۋميني ءوندىرىسىن, سونداي-اق شەتەلدىك كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلاتىن باسقا دا كۇردەلى ءوندىرىس تۇرلەرىن دامىتۋ جونىندە قازاقستاننىڭ وزىندىك جوبالارى بار. بۇل جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋى الدىڭعى قاتارلى شەتەلدىك جوعارى تەحنولوگيالاردى قاجەت ەتەدى. مىنە, وسى تەحنولوگيالارعا قاتىستى قۇرال-جابدىقتار ءۇشىن دە وتپەلى كەزەڭ بەلگىلەنىپ وتىر. بۇل تاۋارلار ءبىزدىڭ ەلىمىزگە بۇرىنعىسىنشا جەڭىلدىكتى كەدەندىك باج ستاۆكالارى ارقىلى جەتكىزىلەتىن بولادى.
سونداي-اق قازاقستان جاعى قانت شيكىزاتتارىن جەتكىزۋگە قاتىستى دا ونجىلدىق مەرزىممەن جەڭىلدىككە يە بولىپ وتىر. مۇنداي تاۋارلار سانى ەگەر سانامالاپ كورسەتە بەرسەك, ەداۋىر.
كەدەن وداعى تۋرالى تاقىرىپتى بۇدان ءارى دە جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. ويتكەنى, وسى وداقتىڭ اياسىندا قازىرگى قابىلدانىپ جاتقان قۇجاتتاردىڭ ءاربىرى ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى. ءماسەلەن, كەدەن وداعىنىڭ كەدەندىك كودەكسىن الايىق. ول 8 تاراۋدان, 50 ءبولىمنەن, 372 باپتان تۇرادى. بۇل ءماسەلە ءجونىندەگى ءاڭگىمەلەۋدى كەيىنگە قالدىرامىز.
سۇڭعات ءالىپباي.