سوڭعى كەزدەرى ەلىمىزدىڭ ەمدەۋ مەكەمەلەرىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتەتىن بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر تۋىنداۋدا. وسىعان وراي ءبىز فارماتسەۆتيكالىق سالانىڭ تۇراقتىلىعى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ, ءدارى-دارمەك ونەركاسىبىن دامىتۋ ماقساتىندا جانە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ شەڭبەرىندە دارىلىك زاتتاردى ساتىپ الۋ مەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ قىزمەتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان “سق-فارماتسيا” جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى جانايدار ءمۋسيندى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– قازىر بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى ماسەلەلەردىڭ تۋىنداپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. مۇندا ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە ءدارى-دارمەكتەردىڭ جەتكىزىلمەي جاتۋى سەبەپتەن دارىلەردى ساتىپ الۋدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە بەرۋ تۋرالى ماسەلەلەر بار. وسىعان قانداي تۇسىنىكتەمە بەرە الاسىز؟
– ەڭ الدىمەن مىنا نارسەنى ايتايىن. بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ ماقساتى – ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىنا سايكەس ءدارى-دارمەكتەردى تومەن باعاعا ساتىپ الۋ, ەمدەۋ مەكەمەلەرىنە دەر كەزىندە جەتكىزۋ بولعاندىقتان قازىر ءبىز وسى جۇمىستى دارىلەردى ساتىپ الۋمەن اينالىساتىن ديستريبيۋتور كومپانيالار ارقىلى جۇرگىزىپ كەلەمىز. ال ەندى ونىڭ قانداي سەبەپپەن ەلدى مەكەندەرگە جەتكىزىلمەي جاتقانىنا كەلسەم, دارىلەردى ءىشىنارا جەتكىزۋ اقپان ايىنىڭ باسىنان باستالدى. وتكەن جىلدارى وڭىرلىك باعدارلامالار بويىنشا دارىلىك زاتتاردى جەتكىزۋ ناۋرىز-ساۋىردە, رەسپۋبليكا بويىنشا مامىر-ماۋسىمدا جۇرگىزىلەتىن ەدى. بىلتىر 39 جەتكىزۋشىمەن جەلتوقساننىڭ سوڭىنان باستاپ قاڭتاردىڭ باسى ارالىعىنداعى كەزەڭگە شارتتار جاسالدى. بۇدان باسقا 7 جەلتوقساندا ۇكىمەت 2010 جىلعى قاڭتار-اقپان ايلارىنا ارنالعان دارىلىك پرەپاراتتاردىڭ قاجەتتى ەكى ايلىق قورىن وڭىرلەرگە جەتكىزۋدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا تاپسىرعان بولاتىن. سودان كەيىن اقپان ايىنىڭ باسىندا بىرنەشە ەمدەۋ-الدىن الۋ مەكەمەلەرىندە, جەلتوقسان ايىنىڭ اياعىندا ەمدەۋ مەكەمەلەرى دارىلىك زاتتاردىڭ جەتكىلىكتى كولەمىن راستاعانىنا قاراماستان, پرەپاراتتار تاپشىلىعى پايدا بولدى. وسىعان بايلانىستى ءدارى-دارمەكتەردىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋ ءۇشىن ۇكىمەت دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنا ايلىق قاجەتتىلىك شەگىندە ەڭ قاجەتتى مەديكامەنتتەردى دەربەس ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرگەن بولاتىن. ەندى وسى قاۋلى كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن ناۋرىز ايىنان باستاپ ساتىپ الۋ جۇرگىزىلە باستادى. دارىلەردىڭ جەتكىزىلمەۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى بار. بيىل قىس وتكەن جىلدارعا قاراعاندا قاتتى بولدى. سول سەبەپتى دارىلەر اۋرۋحانالارعا دەر كەزىندە جەتكىزىلمەي جاتتى. قازىر ءبىزدىڭ 1708 اۋرۋحانامەن ءدارى-دارمەكتەردى جەتكىزۋ بويىنشا جاسالعان كەلىسىمدەرىمىز بار. پرەپاراتتاردى جەتكىزۋمەن لوگيستيكالىق كومپانيا اينالىسىپ كەلەدى. ەندى جاعداي قالپىنا كەلگەن سوڭ وسى ءساۋىر ايىنان باستاپ اۋرۋحانالارعا دارىلەر 100 پايىز جەتكىزىلەتىن بولادى دەپ ويلايمىز. ال دارىلەردى ساتىپ الۋدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە بەرۋ تۋرالى ماسەلە شەشىلگەن جوق. جالپى, ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, ساتىپ الۋدى ءبىر جەردەن جۇرگىزۋ كەرەك. ەگەر بۇرىندارى ساتىپ الۋ بويىنشا تەندەرلەردى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءبىر بولەك, وبلىستىق باسقارمالار ءبىر بولەك وتكىزىپ, دارىلەردىڭ باعاسىن ءار ءتۇرلى قويعان بولسا, قازىر ءبىرىڭعاي ديستريبيۋتور جۇيەسى بويىنشا وتەتىن تەندەرلەردە پرەپاراتتارعا قويىلاتىن باعالاردىڭ ءبارى بىردەي, ءدارى دە تومەن باعامەن ساتىلادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بيىل دارىلەردى ساتىپ الۋعا بيۋدجەتتەن بولىنگەن 30 ملرد. تەڭگەنىڭ 4,5 ملرد. تەڭگەسىن ۇنەمدەي الدىق. وسى قارجىعا ءبىز تاعى قوسىمشا ءدارى-دارمەكتەر ساتىپ الۋدى جۇرگىزدىك. بۇل دارىلەردىڭ باعاسى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن وبلىستىق باسقارمالار ساتىپ العان دارىلەردىڭ باعاسىنان الدەقايدا تومەن.
– پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وتكەن ءبىر وتىرىسىندا دارىلەردىڭ, شپريتستەردىڭ ساپاسىنا قاتىستى ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا ساۋال جولدانعانىن بىلەمىز. وندا قىتايلىق شپريتستەردىڭ سىن كوتەرمەيتىنى ايتىلعان ەدى. قازىر بىزدەگى ينسۋليندىك شپريتستەردىڭ ساپاسىن قالاي باعالار ەدىڭىز؟
– نەگىزى, دارىلەردىڭ ساپاسىنا باقىلاۋ جاساۋمەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەن ء“دارى-دارمەك” كومپانياسى اينالىسادى. ەگەر وسى كومپانيا شپريتستەردىڭ, دارىلەردىڭ ساپاسىن ۇنەمى قاداعالاپ وتىرسا, ءبىز ونىڭ ساپاسىنا كۇمان كەلتىرە المايمىز. قىتايلىق شپريتستەر تۋرالى ايتسام, ەگەر ولار قازاقستان رىنوگىنا ەنگەن بولسا, وندا شپريتستەر ارنايى مەكەمەلەردە تىركەلىپ, سەرتيفيكات العان. ال سەرتيفيكات, شپريتستەردى تىركەۋ ولاردىڭ ساپاسىنا قاراي بەرىلەتىنى بەلگىلى. قازىر بارلىق جەتكىزىلەتىن ءدارى-دارمەكتەردىڭ ساپاسى ۇلتتىق ساراپتامالىق ورتالىقتا قاتاڭ باقىلانادى. جاڭا ءسىز ايتقان ينسۋليندىك شپريتستەردى ءبىز بىرىڭعاي ديستريبيۋتوردىڭ ەمدەۋ-الدىن الۋ مەكەمەلەرىنىڭ وتىنىمدەرىنە سايكەس, 3,5 ملن. قىتايلىق ءBىoject جانە 1,5 ملن. دانا گەرمانيالىق Vogt ءMedىcal ينەلەرى بار شپريتستەردى ساتىپ الدىق. بۇلار ەلىمىزدىڭ بارلىق جەرىندە تىركەلگەن جانە ولاردى ساتۋعا رۇقسات ەتىلگەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى وتكەن جىلى قىتايدىڭ ءBىoject ءوندىرىسىنىڭ شپريتستەرىن ساتىپ الدى جانە ءبۇگىنگى كۇنگە دەيىن ۋاكىلەتتى ورگانعا ولاردىڭ ساپاسى بويىنشا ەشبىر رەسمي شاعىمدار مەن نارازىلىق تۇسكەن جوق.
– ساتىپ الىنعان ءدارى-دارمەكتەردىڭ قانشاعا تۇسكەنىن ايتىپ بەرسەڭىز.
– گيپروكسيكارمابيد پرەپاراتى 20 ملن. تەڭگەگە ساتىپ الىندى. سول سياقتى باسقا دا دارىلەردى تومەن باعاعا ساتىپ الدىق. ءبىز ساتىپ الىنعان پرەپاراتتاردىڭ باعالارىنا تالداۋ جۇرگىزەمىز. مىسالى, كەزىندە وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى اتورۆاستاتين ءدارىسىنىڭ ءبىر تابلەتكاسىن, ۆانكوميتسين, گەمتسيتابين, دوكسورۋبيتسين, وكساليپلاتين پرەپاراتتارىنىڭ ءبىر فلاكونى مەن وكترەوتيد پرەپاراتىنىڭ ءبىر امپۋلاسىن “سق-فارماتسيا” جشس-ءنىڭ باعالارىنان 220 جانە 800 پايىزعا قىمبات باعامەن ساتىپ العان ەكەن. سوندىقتان ءبىز دارىلەردى ساتىپ الۋدى بىرىڭعاي ديستريبيۋتور ارقىلى جۇرگىزۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز.
– وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋدا كومپانيانىڭ قانداي جوبالارى بار؟
– يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىندا فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستى دامىتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولىنگەنىن بىلەسىزدەر. بۇل ءوندىرىستى دامىتۋ جۇمىسىمەن يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگى اينالىسادى. قازىر ەلىمىزدە 5 ءىرى فارماتسەۆتيكالىق زاۋىت بار. وسىلاردىڭ ىشىندەگى “حيمفارم” زاۋىتىنىڭ ءبىر بولىگىن استانا قالاسىندا سالۋ جوسپارلانۋدا. الداعى كەزدە ەلىمىزدە وسىنداي ءىرى جوبالار ىسكە اساتىن بوسلا, وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىستىڭ 30 پايىزعا ارتاتىنىنا سەنىم مول.
– قازىر كوپشىلىكتى قازاقستاننىڭ كەدەن وداعىنا كىرۋىنە بايلانىستى رەسەي جانە بەلارۋس ەلدەرىنىڭ فارماتسەۆتيكالىق سالاسىمەن باسەكەگە تۇسە الا ما دەگەن ماسەلە تولعاندىرىپ جۇرگەنى بەلگىلى...
– سۇراعىڭىزدى ءتۇسىندىم. ءباسەكەلەس بولۋ ءۇشىن وتاندىق ءدارىلەر كورشىلەس ەلدەردىڭ پرەپاراتتارىنا قاراعاندا ساپاسى جاعىنان جوعارى بولۋ كەرەك. كەدەن وداعىنىڭ اياسىندا قازاقستاننىڭ ءبىر ۇتاتىن جەرى, رەسەيدە مىسالعا, ءدارىلەردى تىركەۋ مەرزىمى وتە ۇزاق, سوسىن ول قىمباتقا تۇسەدى. مىسالى, ولاردا تىركەۋ مەرزىمى 210 جۇمىس كۇنىنە سوزىلادى ەكەن. ال تىركەۋ باعاسى 50 مىڭ اقش دوللارى. بىزدە 3 مىڭ دوللار, ال تىركەۋ ۋاقىتى جارتى جىل. وسى جاعىنان رەسەي ۇتىلاتىن بولادى. ال ساپاسىنا كەلەر بولسام, سولتۇستىك كورشىمىزدە ءوندىرىستىڭ مىقتى دامىعانى بەلگىلى. سوندىقتان ولاردىڭ ءبىزدى ون وراپ كەتپەۋى ءۇشىن فارماتسەۆتيكالىق ءوندىرىسىمىزدى ودان ءارى دامىتقانىمىز ءجون.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن داستان كەنجالين.