التىناي نوگەربەك! قازىرگى قازاق ساحناسى مەن ەكرانىنىڭ جارىق جۇلدىزى. ونەردە انالار بەينەسىنىڭ ادەمى گالەرەياسىن جاساپ كەلە جاتقان تالانتتى اكتريسا. ول سومداعان كەيىپكەرلەر ءوزىنىڭ كۇندەي نۇرلى جىلۋىمەن, تەرەڭدىگىمەن, شىنايىلىعىمەن كوڭىل تۇكپىرىنەن ورىن الادى. التىنايدىڭ رولدەرىنەن بۇرىن ەڭ اۋەلى جانى سۇلۋ. سوندىقتان بولسا كەرەك, ءار ءرولى بىرىنەن ءبىرى وتەر ەرەكشەلىككە يە, جۇرەككە جاقىن. ءوز زامانداستارىنىڭ ىشىنەن ءبىرىنشى بولىپ وزا شىعىپ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اتانعان ونەر يەسىمەن تەاتر جانە كينو الەمىنىڭ قىزىعى مەن قيىندىعى تۋراسىندا اڭگىمە وربىتكەن ەدىك.
– ءسىزدىڭ ونەردەگى ۇلكەن بەلەسىڭىز, ومىربايانىڭىزداعى بۇگىنگە دەيىن سومداعان انالار بەينەسىنىڭ شىڭى – اقان ساتاەۆتىڭ «اناعا اپارار جول» فيلمىندەگى ءرولىڭىز بولدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. ايتىڭىزشى, جالپى شىعارماشىلىعىڭىزداعى انالار رولىنە اپارعان جول قالاي باستالعان ەدى؟
– 9 سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىمدە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى گۇلتاس قۇرمانباي دەگەن اپايىمىز مەكتەپىشىلىك مەرەكەلىك كەش ۇيىمداستىردى. سوندا ماعان م.گوركيدىڭ ء«ولىمدى جەڭگەن انا» اڭگىمەسى بويىنشا دايىندالعان شاعىن ساحنالىق قويىلىمدا انا ءرولىن بەردى. سول ارقىلى العاش رەت ساحنا الەمىنىڭ ءدامىن, سىرىن سەزىندىم. تەاترعا عاشىق بولدىم. ودان ءسال كەيىنىرەك جەزقازعان تەاترىنىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» تراگەدياسىن كورىپ, سونداعى اكتەرلەردىڭ ويىنىنا ءتانتى بولعانىم سونشالىق: «بولاشاقتا ءومىرىمدى ونەرمەن بايلانىستىرامىن, اكتريسا بولامىن» دەگەن شەشىمگە تۇبەگەيلى بەكىندىم. شۇكىر, اللا ارمانىما جەتكىزىپ, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىن تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ شەبەرحاناسىندا وقىپ, ءتامامدادىم. اشىربەك سىعاي, مايرا ومارباەۆا سىندى ۇستازداردان ءدارىس الدىم. كەيىن ەلورداداعى ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنا جۇمىسقا قابىلدانىپ, ۇلى رەجيسسەر ءازىربايجان مامبەتوۆتىڭ ءتالىمىن كوردىك. جاس مامان ءۇشىن بۇل ۇلكەن تاجىريبە, تاعىلىم مەكتەبى بولعانى انىق. كوپ نارسە ۇيرەندىم. ساحنا الەمىنىڭ قىر-سىرىنا قانىقتىم. مەنىڭ ۇلكەن باقىتىم – ساحنا مەنى جاتىرقامادى. تەاترعا كەلگەننەن باستى رولدەرگە بەكىتىلىپ, ناعىز اكتريسا بولۋدىڭ قۋانىشىن سەزىندىم. بۇگىندە وتكەنگە كوز جۇگىرتىپ قاراسام, شىنىمەن دە سول مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ ويناعان انا بەينەسى مەنىڭ الداعى اكتريسالىق جولىما بەرىلگەن جولداما, اق باتا بولدى دەسە دە بولادى. سودان بەرى, مىنە, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءتۇرلى پلانداعى كوپتەگەن انا بەينەسىن كەيىپتەپ كەلەدى ەكەنمىن. ول, اسىرەسە, كينو سالاسىنداعى ءىرىلى-ۇساقتى جۇمىستارىمنان انىق كورىنەدى. جوعارىدا جاقسى ايتىپ كەتتىڭىز, راسىمەن دە «اناعا اپارار جول» فيلمىندەگى ءماريام انانىڭ بەينەسى مەن ءۇشىن قاي جاعىنان دا قىمبات. جاۋاپكەرشىلىك جۇگى دە جەڭىل ەمەس. ءماريام بەينەسىنە دەيىن كوبىنەسە ەپيزودتىق رولدەردە كورىنسەم, بۇل ءرول باستى كەيىپكەر, سالماعى دا, جاۋاپكەرشىلىگى دە زور بولدى. ءوزىمدى اكتريسا رەتىندە دالەلدەۋ جولىنداعى ۇلكەن سىناق بولدى دەسەم دە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قاتتى تولقىدىم, قوبالجىدىم. «اناعا اپارار جول» ارقىلى انا, ايەل الەمىنە شىنداپ دەندەپ ەنگەندەي بولدىم. جانە سول الەمگە شەكسىز عاشىق بولدىم. ىشكى الەمىممەن ۇندەس تاڭعاجايىپ كوڭىل كۇيدى باستان كەشتىم. رۋحاني ءلاززات الدىم. جالپى, ماعان ومىردە دە, ونەردە دە انا ءرولىن ويناعان ۇنايدى.
– ونەر – باقىت. سول ۇلكەن باقىتتى ءسىز تەاتر ساحناسىنا كوتەرىلمەستەن بۇرىن-اق, ومىرگە كەلىپ, ەسىڭىزدى بىلگەلى بەرى اكەنىڭ قانى, انانىڭ ءسۇتى ارقىلى بويىڭىزعا دارىتىپ ءوستىڭىز. اكەڭىز بەلگىلى كينوتانۋشى, قازاقستانداعى كاسىبي كينوتانۋدىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ءبىزدىڭ ۇستازىمىز باۋىرجان نوگەربەك بولسا, اناڭىز دا كاسىبي تەاترتانۋشى. قوس بىردەي ونەر وكىلىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلۋدىڭ ارتىقشىلىعى مەن قيىندىعى قانداي؟
– راسىمەن دە, مەنى ومىردە دە, ونەردە دە جولى بولعان ادام دەپ ايتۋعا بولاتىن شىعار. ويتكەنى ونەر ماعان ءومىر ەسىگىن اشقاننان-اق تاڭسىق الەم بولعان جوق. اكەم باۋىرجان نوگەربەك كاسىبي كينوتانۋشى بولسا, انام گۇلجاحان قاليجانقىزى – تەاترتانۋشى, بەلگىلى اقىن, دراماتۋرگ قاليجان بەكحوجيننىڭ قىزى. اكەم مەن انام ماسكەۋدە وقىپ جۇرگەندە تانىسىپ, كەيىن وتباسىن قۇرادى. سوندىقتان ءبىز دە بالا كۇنىمىزدەن ونەر دەپ وستىك. ءالى ەسىمدە, كىشكەنتاي كەزىمىزدە ەرتەگىنى كوپ وقىپ, انيماتسيالىق فيلمدەردى تاماشالاپ, تاڭعاجايىپقا شىن سەنەتىنبىز. سوندا انامىز دا بىزبەن بىرگە ءجۇرىپ, سول عاجايىپتاردىڭ ورىندالاتىندىعىنا يلاندىراتىن. ماسەلەن, «كارلسون شاتىردا تۇرادى, تۇندە ۇيىمىزگە كەلەدى» دەپ اسىعا كۇتەتىنبىز. ءسويتىپ, انامىزعا ايتىپ 3 ليترلىك بانكاعا توساپ دايىنداتىپ, تەرەزەنىڭ الدىنا قويىپ, كارلسوننىڭ كەلۋىن كۇتىپ-كۇتىپ, ۇيىقتاپ قالاتىنبىز. تاڭەرتەڭ ويانساق, تەرەزەنىڭ الدىندا بوس ىدىس پەن كارلسوننىڭ اتىنان جازىلعان حات جاتاتىن. كارلسوننان حات العان كەزدەگى ءبىزدىڭ قۋانىشىمىزدى كورسەڭىز. ارينە, ونىڭ بارلىعىن انامىز ۇيىمداستىرىپ جۇرگەنىن ءبىز ول كەزدە بىلگەن جوقپىز. بىراق ءبىز ءۇشىن سول ءبىر ساتتەر بالالىعىمىزدىڭ ەڭ ءبىر قىزىق شاقتارى بولىپ جادىمىزدا جاتتالدى. مىنە, ءبىز وسىنداي ادەمى الەمگە سەنىپ وستىك. سونىڭ اسەرى شىعار, ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ بالالارىنىڭ ءبارى دە ونەردەن الىس كەتپەدى.
ال مۇنداي وتباسىندا ءوسۋدىڭ قيىندىعىنا كەلسەك, ارينە, ول ەڭ ءبىرىنشى جاۋاپكەرشىلىك دەپ ويلايمىن. اكەڭنىڭ اتىنا كىر كەلتىرمەۋ كەرەك قوي. بالكىم, ونەرگە قاتىسى جوق, باسقا سالادا قىزمەت ەتسەك, بۇل جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعى الدەقايدا جەڭىل بولار ما ەدى. ءبىر سالادا جۇرگەننەن كەيىن دە, ونىڭ ۇستىنە اكەم كينو سىنشىسى بولعان سوڭ, «باۋىرجان نوگەربەكتىڭ قىزى» دەگەن اتقا لايىق بولۋ ءۇشىن بارىنشا تىرىستىم. ءالى دە تىرىسىپ كەلەمىن. ونەردەگى ورنىمدى, ەسىمىمدى ءوز تالانت-ەڭبەگىممەن قالىپتاستىرعىم كەلەدى.
– اكە دەگەندە ويىڭىزعا نە ورالادى؟
– ونەر جولىن تاڭداعىم كەلەتىنىن العاش ەستىگەندە, اكەم دە, انام دا اسا قۇپ كورە قويمادى. ويتكەنى ەكەۋى دە وسى جولدان وتكەندىكتەن, ونىڭ ۇستىنە بالانىڭ ىشىندە جالعىز قىز ەكەنىم دە اسەر ەتكەن بولار, اكتريسا بولۋ تىلەگىمدى ونشا جاقسى قابىلداعان جوق. بىراق كەيىن مەنىڭ ماقساتىمنىڭ ايقىن ەكەنىن كورگەن سوڭ, باتالارىن بەردى. قازىر ويلاپ قاراسام, ول كىسىلەردىڭ قوبالجۋى, مەنىڭ كەلەشەگىمە الاڭداۋى ورىندى ەكەن. بۇگىندە ءوزىمنىڭ دە ۇلدارىم مەن قىزدارىم ءوسىپ كەلە جاتقاننان كەيىن مەن ول كىسىلەردى جاقسى تۇسىنەمىن. ەگەر كەلەشەكتە بالالارىم ونەر جولىن تاڭدايتىنىن ايتىپ جاتسا, مەن دە ءدال سولاي قوبالجىپ, الاڭدار ەدىم. ويتكەنى ول جولدان مەن دە ءوتىپ كوردىم. ءالى ەسىمدە, وقۋ بىتىرگەننەن كەيىنگى العاشقى جىلداردا كوڭىلىم تولمايتىن, قينالعان ساتتەر بولدى. سوندا اكەم ايتتى: «التىناي, سەنىڭ باستى ماماندىعىڭ – ول سەنىڭ انا بولعاندىعىڭ» دەدى. وسى ءبىر-اق اۋىز سوزبەن-اق مەنىڭ بارلىق ىشكى تولعانىسىما جاۋاپ بەرگەندەي ەدى. اكەمنىڭ وسى اقىلىن ەشقاشان جادىمنان شىعارعان ەمەسپىن. جالپى, ءبىز اكەم ەكەۋمىز رۋحاني وتە جاقىن, سىرلاس بولدىق. بىرگە كينو كورىپ, تالقىلايتىنبىز. ول كىسى مەنىڭ باستامالارىما ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ, جول سىلتەپ وتىراتىن. مەنىڭ ەڭ ۇلكەن سىنشىم – اكەم بولدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. ءبىر جولى اكەم ەكەۋىمىز عانا ۇيدە قالىپپىز. ول كەزدە مەن مەكتەپ وقۋشىسى بولسام كەرەك. كەشكىلىك بىرگە وتىرىپ «لەتيات جۋراۆلي» ءفيلمىن كوردىك. فيلم اياقتالعان سوڭ, بولمەمە كەتتىم. بىراق دوڭبەكشىپ ۇيىقتاي المادىم. اكەمنىڭ دە ۇيىقتاي الماي جاتقانىن بايقادىم. ويتكەنى ءاسۇيدىڭ شامى جانا بەردى. سوسىن قاسىنا باردىم. تاڭ اتىپ قالعان كەز بولاتىن. «نە بولدى, قىزىم؟ ۇيىقتاي المادىڭ با؟» دەپ سۇرادى. ء«يا, ۇيىقتاي المادىم. ءتۇنى بويى كينونى تۇسىمدە كورىپ شىقتىم. مەن انا قىزدى (باس كەيىپكەردى) ايادىم» دەدىم. سوندا اكەمنىڭ دە كوزىنە جاس كەلىپ: «ال مەن ونىڭ اكەسىن ايادىم» دەپ ەدى. مىنە, اكەم وسىلاي ءبىر-اق اۋىز سوزبەن كوپ نارسە ايتىپ, كوپ نارسە ۇيرەتەتىن ماعان. ءبىز ءۇنسىز تۇسىنىسەتىنبىز.
– «اكە – بالاعا سىنشى» دەيدى. كينوداعى رولدەرىڭىزدى ەكراننان كورگەن كەزدە ول كىسى قالاي باعالاۋشى ەدى؟ اكە رەتىندە مە, الدە كاسىبي سىنشى رەتىندە قارايتىن با ەدى؟ جالپى, اكەڭىزدىڭ سىنىن قالاي قابىلدايتىن ەدىڭىز؟
– ول كىسىنىڭ باعاسى, نۇسقاعان باعىتى, ايتقان اقىلى مەن ءۇشىن ءاردايىم تەمىرقازىق بولاتىن. سوعان قاراپ, كەمشىلىكتەرىممەن جۇمىس ىستەپ, ءساتتى شىققان جۇمىستارىمدى ساراپتاپ, ۇنەمى قورىتىندى جاساپ جۇرەتىنمىن. سولاردىڭ ىشىندە, اسىرەسە, «اناعا اپارار جول» فيلمىندە باسقالاردىڭ پىكىرىنەن بۇرىن, ەڭ اۋەلى اكەمنىڭ باعاسى ماڭىزدى بولدى. ويتكەنى كاستينگكە قاتىسقانىمنان باستاپ اكەم مەن ءۇشىن ۇلكەن جاناشىر, جانكۇيەر بولدى. بىراق ءفيلمنىڭ پرەمەراسى وتكەن كۇنى مەن اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ قالىپ, قاتىسا المادىم. ەمحانادا جاتىپ «كورسەتىلىم اياقتالدى-اۋ» دەگەن ۋاقىتتى تاعاتسىزدانا كۇتتىم. «كورەرمەن قالاي قابىلدادى ەكەن؟» دەگەن قورقىنىش پەن قوبالجۋ دا بار ىشىمدە. ءبىر ۋاقىتتا اكەم حابارلاستى: «التىناي, ءبارى جاقسى بولدى. قۇتتىقتايمىن!» دەدى قۋانىشى قوينىنا سىيماي. ۇنىنەن ماقتانىش لەبىن سەزدىم. مىنە, وسى ءبىر اۋىز لەبىز مەن ءۇشىن ەڭ جوعارى باعا بولدى. جالپى, اكەم جاقسى مامان عانا ەمەس, كەرەمەت ادام ەدى. ونى بۇگىندە كوزىن كورگەن دوستارى, زامانداستارى, ارىپتەستەرى ءجيى ەسكە الىپ ايتىپ وتىرادى. مەن دە اكەمنىڭ بارلىق ىسىمەن ماقتانامىن.
– «اناعا اپارار جولعا» قالاي كەلدىڭىز؟ ۇلكەن ءرول. قوبالجۋ بولمادى ما؟
– البەتتە. قوبالجىدىم. ويتكەنى بۇل مەنىڭ فيلموگرافيامداعى العاشقى باستى ءرول. «اناعا اپارار جولعا» دەيىن دە كوپتەگەن كينودا وينادىم عوي. بىراق بۇل ءفيلمنىڭ شىعارماشىلىق جولىمداعى ءرولى ۇلكەن. ءتىپتى بۇعان دەيىن ويناعان رولدەرىم وسى فيلمدەگى ءماريام رولىنە دايىندىق بولدى دەسەم دە بولادى. تەاترداعى شىعارماشىلىق جولىم 1997 جىلى باستالعانىمەن, كينوعا ءسال كەيىنىرەك كەلدىم عوي. ال اقان ساتاەۆپەن تاندەمىمىز «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» فيلمىنەن باستالعان. وندا سارتايدىڭ اناسىن وينادىم. كەيىن اراعا تاعى ءبىرشاما ۋاقىت سالىپ «اناعا اپارار جولعا» شاقىرتۋ الدىم. كاستينگتەن وتكەن سوڭ بىردەن تۇسىرىلىمگە كىرىسىپ كەتتىك. سول كەزدە مەن رەجيسسەردىڭ قولداۋىن سەزىندىم. ۇنەمى اقىلداسىپ, ۇندەسىپ جۇمىس ىستەدىك. اقان اعا دا بۇل فيلمگە ۇلكەن دايىندىقپەن كەلدى. ويتكەنى اكەسى مەن شەشەسىنەن قاتار ايىرىلىپ, كوڭىلى جابىرقاپ جۇرگەن رەجيسسەر وسىلايشا ونەر ارقىلى اتا-اناسىنا ەسكەرتكىش قويعىسى كەلىپتى. ونى ءتۇسىرىلىم بارىسىندا ءوزى ەرەكشە تولقىپ ايتىپ بەردى: «اكەم مەن انامنىڭ كوزى تىرىسىندە «جاۋجۇرەك مىڭ بالادان» باسقا اۋقىمدى جۇمىسىمدى كورسەتە المادىم, ۇلگەرمەدىم. بۇل ءفيلمدى اتا-انامنىڭ رۋحىنا ارناعىم كەلەدى» دەپ ەدى سوندا. جالپى, «اناعا اپارار جول» ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىمى شىنىمەن ەرەكشە وتكەن سەكىلدى. ءار ادامعا اتا-اناسى قىمبات قوي. سوندىقتان بولار, كينو تۇسىرىلىمىنە قاتىسقان بارلىق شىعارماشىلىق توپتىڭ بۇل فيلمگە دەگەن قۇرمەتى ەرەكشە سەزىلىپ تۇردى. «اناعا اپارار جولدىڭ» باستى تابىسىنىڭ كىلتى وسىندا شىعار, بالكىم.
– ال تەاتردا شە؟ قانداي جانرداعى قويىلىمدا ويناۋ تابيعاتىڭىزعا جاقىن؟
– راس, كينودا نەگىزىنەن انا بەينەسىن كوپ ويناسام, تەاترداعى رولدەرىمنىڭ جانرى دا, امپلۋاسى دا سان الۋان. مەن جانر تاڭداپ, تالعايتىن اكتريسالاردىڭ قاتارىنان ەمەسپىن. «مىنا ءرول تابيعاتىما جاقىن نەمەسە مىنا بەينەگە بولمىسىم مۇلدەم كەرەعار ەكەن» دەپ ويلانىپ وتىرمايمىن. «بالۋانعا وڭ-سولى ءبىر» دەيدى عوي. سول سياقتى جاقسى اكتريسا دا ءرول تاڭداسىن, بىراق جانر تاڭداماۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قاي جانرعا سالسا دا ءوزىن ەركىن سەزىنىپ, جارقىراي كورىنە الاتىن اكتريسا – ناعىز اكتريسا. ول ەڭ اۋەلى ءوزى ءۇشىن قىزىقتى عوي. سوندىقتان مەن ەكسپەريمەنتتەن قورىقپايمىن. كەرىسىنشە, ىزدەنەتىن, اۋقىمى كەڭ رولدەر بولسا, قۋانا قابىلدايمىن. راحاتتانىپ وينايمىن. مەنىڭ رولدەرىم كىل كومەديا نەمەسە بىرىڭعاي تراگەديا, دراما دەپ بولىنبەيدى. ماعان بارلىعىندا ويناۋ قىزىق. دەسە دە, تابيعاتىما ليريكالىق قويىلىمدار وتە جاقىن. ونداي سپەكتاكلدەردە ويناۋدان جانىما ەرەكشە رۋحاني ءلاززات الامىن.
– اكتەرلىك ونەرىڭىزدى كەيدە ومىردەگى ءتۇرلى جاعدايلاردا پايدالانىپ, تىعىرىقتان شىققان كەزدەرىڭىز بولدى ما؟
– جوق. ونداي جاعداي ەشقاشان بولماپتى. جالپى, مەن ءاۋ باستان-اق جەكە ءومىرىم مەن ونەردىڭ اراجىگىن اجىراتىپ, شەكاراسىن بەلگىلەپ قويعانمىن. وعان بالا كۇنىمنەن بويىما ءسىڭىرىپ وسكەن اتا-انامنىڭ اقىلى دا اسەر ەتكەن بولار. سوندىقتان تەاتر – مەن ءۇشىن تەك جۇمىس ورنىم, رۋحاني قۋانىش سىيلايتىن كيەلى مەكەن. ال ءومىرىم جەكە ادام رەتىندەگى باقىتتى ساتتەرىممەن, اتا-انا, وتباسى, بالا-شاعامنىڭ اماندىعى, قۋانىشىمەن ولشەنەدى. مەنىڭ باستى تىرەگىم – وتباسىم. ونى نەگە ايتىپ وتىرمىن؟ ويتكەنى كوپشىلىك ارىپتەستەرىم: «تەاتر – مەنىڭ ءومىرىم» دەپ جاتادى. سول ارقىلى ونەردىڭ, ساحنانىڭ ماڭىزىن ۇعىندىرعىسى كەلەتىن دە شىعار, بالكىم. راس, ارتىستەردىڭ بارلىعى تەاترمەن ءومىر سۇرەدى. بىراق تەك قانا تەاترعا بايلانىپ, وزگە ەشتەڭەنى كورمەي قالۋ ادامدى باقىتتى ەتە المايدى. ادامنىڭ تولىق باقىتقا قول جەتكىزۋى ءۇشىن جەكە ءومىرى, وتباسى, وزگە دە قىزىعۋشىلىقتارى بولۋى كەرەك. جاستىق شاقتا بۋىرقانعان شىعارماشىلىق تىرشىلىك, ىزدەنىسپەن كوپ نارسە بىلىنبەۋى مۇمكىن. الايدا ونەر زاڭى قاتال عوي. جاس ۇلعايعان سايىن ساحناداعى رولدەرىڭ ازايىپ, ورنىڭدى جاس اكتريسا, اكتەرلەر باسقاندا, ادام داعدارىسقا ءتۇسىپ, ءومىردىڭ ءمانىن جوعالتىپ الۋى مۇمكىن. سونداي ساتتە ادامدى ءوزىنىڭ جەكە ءومىرى, قىزىعۋشىلىقتارى الىپ شىعادى. مىنە, وسىنداي نارسەلەر بولماۋى ءۇشىن, مەنىڭشە, ادام ەڭ اۋەلى ءوزىنىڭ باقىتتى جەكە ءومىرىن قالىپتاستىرۋعا ءمان بەرگەنى, ونەر مەن ءومىردىڭ اراجىگىن اجىراتىپ العانى دۇرىس دەپ ويلايمىن. جالپى, ادام ۇنەمى قىزىعۋشىلىقتا, ءوزىن جەتىلدىرىپ, دامىتۋدا ءجۇرۋى كەرەك قوي. ەگەر ول بولماسا, ءومىرىڭنىڭ دە, جۇمىسىڭنىڭ دا ەشقانداي ماعىناسى بولماي قالادى.
– قانداي ارمانىڭىز بار؟
– ادامدا ارمان تاۋسىلعان با؟! شىعارماشىلىق ادامى بولعاننان كەيىن كوپ ارماندايمىز. ونىڭ كوپشىلىگى, ارينە, ونەرمەن بايلانىستى. الدا تاعى دا جاقسى كينولارعا تۇسسەم دەگەن ارمانىم بار. ودان كەيىن تاجىريبە رەتىندە شەتەلدىك مىقتى رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس ىستەپ كورگىم كەلەدى. وسىعان دەيىنگى جۇمىس تاجىريبەمدە تەك رەسەيلىك رەجيسسەرلەرمەن شىعارماشىلىق بايلانىستا بولعان ەكەنمىن. بولاشاقتا فرانتسۋز كينولارىندا باق سىناپ كورۋدى ارماندايمىن. ونداي فيلمدەردىڭ وزىندىك قولتاڭباسى, ءستيلى بار. اكتەردىڭ ءوزىن, ىشكى ورگانيكاسىن تولىقتاي اشىپ كورسەتۋگە تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ويلايمىن. قالاي دەسەك تە, فرانتسۋز كينو مەكتەبى – ۇلى مەكتەپ قوي. ال ەندى باستى ارمانىما كەلسەم – ول, ارينە, ەڭ اۋەلى ەلىمىزدىڭ اماندىعى, تىنىشتىعى, وتباسى مەن اتا-انامىزدىڭ باقىتى, قۋانىشى.
– قازىرگى قازاق تەاترى دەگەندە ويىڭىزعا نە ورالادى؟
– تەاترعا ەڭ كەرەك نارسە ءتىل دەپ ويلايمىن. بۇگىندە قازاق ساحناسىندا كلاسسيكالىق ءۇن جوعالىپ بارا جاتقان سياقتى كورىنەدى. ۇلتتىق قوڭىر ءۇنىمىز اسسيميلياتسياعا ءتۇسىپ, تابيعاتىمىزدان تىم الشاقتاپ كەتكەندەي اسەر بەرەدى. راس, ءبىز رەسەيدىڭ تەاتر مەكتەبىنە قىزىعامىز, ولاردان ۇيرەنەرىمىز وتە كوپ. ول دۇرىس تا شىعار. بىراق دەگەنمەن, ۇلتتىق مەكتەبىمىزدى قالىپتاستىرماي قازاق ونەرىنىڭ كەلەشەگىن ەلەستەتۋ قيىنداۋ. ۇلتتىق مەكتەپ ەڭ اۋەلى ءتول اۋىز ادەبيەتىمىزدەن باستالسا كەرەك. ماسەلەن, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا وقىعان كەزدە ۇستازدارىمىز بىزگە ەڭ اۋەلى اۋىز ادەبيەتىن وقىتاتىن. سونىمەن اۋىزداندىق. قازىرگى تەاترعا قادام باسقان جاستاردىڭ ءسوز ساپتاۋىن, ساحنالىق سويلەۋ مانەرىن, ءۇنىن تىڭداپ مەن ازداپ توسىرقايمىن. دۇرىسى, قارنىم اشادى دەۋگە بولاتىن شىعار. ۇلتتىق ءۇنىمىز جوعالىپ بارا جاتقان سەكىلدى كورىنەدى. مەن جالپى ساحنا ءتىلىنىڭ سونداي ءبىر جاقسى مەكتەبى بولسا ەكەن دەپ ارماندايمىن. ءوزىم دە سوعان ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى. ويتكەنى قالاي دەسەك تە, ۇلتتىڭ دا, ونەردىڭ دە جانى – ءتىل. وسىنى ۇمىتپاساق ەكەن.
– اكتريسا رەتىندە بۇگىنگى كورەرمەنگە كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– بەس ساۋساقتىڭ دا بىردەي ەمەستىگى سەكىلدى, كورەرمەننىڭ ساپاسى دا, دەڭگەيى دە ءارتۇرلى عوي. اراسىندا ويلى كورەرمەن دە, ونەردى جەڭىل قابىلدايتىن دا كورەرمەن بار. بىراق قالاي بولسا دا, تەاتر ەشۋاقىتتا كورەرمەننىڭ دەڭگەيىنە تۇسپەۋى ءتيىس. كەرىسىنشە, ساحنا – كورەرمەنگە وي سالىپ, تالعامىن قالىپتاستىرۋ, كوركەم ويلاۋعا جەتەلەۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. سوندا عانا ونەردىڭ باستى ميسسياسىنىڭ ورىندالعانى.
– ادەتتە ساحنا سىرتىندا نەمەسە قويىلىم ۇستىندە اكتەرلەر ءتۇرلى قىزىقتى جايتتارعا تاپ بولىپ جاتادى. ەسىڭىزدە قالعان سونداي ءبىر ەرەكشە جاعداي بار ما؟
– قىزىقتى جايتتار وتە كوپ. ەسىمدە ەرەكشە ساقتالعان سونداي جاعدايدىڭ ءبىرى مەن وقۋ ءبىتىرىپ, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنا جۇمىسقا قابىلدانعان كەزدە بولدى. تەاترعا كەلە سالا بىردەن رەجيسسەر جاقىپ وماروۆتىڭ رەجيسسەرلىگىمەن قويىلعان شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «انا – جەر-انا» سپەكتاكلىنىڭ كوپشىلىك ساحناسىنا كىرىپ كەتتىم. تولعاناي ءرولىن تەاترىمىزدىڭ اكتريساسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى رىمكەش ومارحانوۆا وينايدى. ءلاززات دەگەن ارىپتەسىم ەكەۋمىز ەپيزودتىق رولدەمىز. ۇلىنان قارالى قاعاز كەلىپ, تولعاناي – رىمكەش اپانىڭ پەرزەنتىن جوقتاپ جىلايتىن ساحناسى بار. زارلى مۋزىكا وينايتىن تۇستا ءلاززات ەكەۋمىز تولعانايدى ەكى قولىنان دەمەپ, ساحنا سىرتىنا الىپ كەتۋىمىز كەرەك. بىزگە جۇكتەلگەن باستى مىندەت سول. بىراق ۇلكەن ساحناعا العاش شىعىپ تۇرعاننان كەيىن قاتتى تولقىدىم. كۇنى بويى دايىندالدىم. شاماسى, قاتتى دايىندالىپ قويسام كەرەك, ساحناعا شىعىپ, مۋزىكا ويناعان كەزدە ۇلىن جوقتاعان انانى قولتىعىنان دەمەپ كوتەرەيىن دەسەم, رىمكەش اپا ورنىنان تۇرمايدى. ءالى ويىنى اياقتالماعان ەكەن دەپ ءتۇيىپ, ازداپ كىدىرىس جاسادىق تا, ەكىنشى مارتە كوتەرۋگە تالپىنىپ كوردىك. بۇل جولى دا ارەكەتىمىز ناتيجەسىز. سودان امال جوق, ساحنادا ۇزاق تۇرا بەرۋگە بولمايدى, ءۇشىنشى رەت قاتتىراق كوتەردىك. سويتسەم, وتىرعان كەزدە جەرگە توگىلە كەتكەن رىمكەش اپانىڭ ۇزىن بۇرىمىن باسىپ قالىپپىن. كوتەرەيىن دەسەك, شاشى ج ۇلىنىپ, جانى شىعارداي بولعان اپامىز زارلى مۋزىكا اۋەنمەن بىرگە ۇلىنىڭ قازاسى ءبىر, ج ۇلىنعان شاشى جانىن ەكى سىرقىراتىپ, قولتىعىنان دەمەگەن ارىپتەسىم ەكەۋمىزگە كەزەك قاراپ, لاززاتقا «قاسىىىىم» دەسە, مەن جاققا قاراپ «شاشىىىىم» دەپ جىلاپ وتىر. ءمان-جايدى تۇسىنە سالىسىمەن, ورنىمنان اتىپ تۇرىپ, اپامىزدى ساحنانىڭ سىرتىنا جەتەلەپ الىپ شىقتىق. سودان سپەكتاكل اياقتالعانشا جانىمدى قويارعا جەر تاپپاي قورقىپ ءجۇردىم. سوڭىندا ايتەۋىر باتىلدىق جيناپ, رىمكەش اپايدان كەشىرىم سۇرادىم. اپاي ەكەۋمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى كورسەك ءالى كۇنگە دەيىن وسى جاعدايدى ەسكە الىپ, ك ۇلىپ جۇرەمىز.
– تەاتر مەن كينو الەمىندە انا بەينەسىن كەمەلىنە كەلتىرە كەيىپتەگەن ەڭبەگىڭىز, شىنايىلىعىڭىز بەن شەبەرلىگىڭىز ماماندار تاراپىنان اسا جوعارى باعالانىپ ءجۇر. ال ومىردە قانداي اناسىز؟
– بىلەسىز بە, مەن تەاتر مەن كينودا قانداي انامىن, ومىردە دە ءدال سونداي جاقسى انا بولعىم كەلەدى. سوعان تىرىسامىن. شۇكىر, بالالارىم جاقسى. ءبىزدى قاتتى سىيلايدى. قاس-قاباعىمىزعا قارايدى. رەنجىتكىسى كەلمەيدى. جانە ەڭ باستىسى بارلىعى مەنىمەن سىرلاسادى. بالا تاربيەسىندەگى ەڭ ۇتىمدى, ناتيجەلى ءتاسىل سىرلاسۋ دەپ ويلايمىن. ويتكەنى مەن دە بالا كۇنىمدە اتا-اناممەن, ونىڭ ىشىندە اسىرەسە اكەممەن سىرلاس بولدىم. بارلىق ويىمدى ىرىكپەي ايتىپ, ەركىن سىرلاساتىنبىز. اكەم ماعان اقىلىن ايتىپ, ۇنەمى قولداپ وتىراتىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اكەم مەن ءۇشىن باعىت تۇزەر الىپ باعدارشام بولدى دەسەم, تيتتەي دە ارتىق ايتقاندىعىم ەمەس. ول كىسىنىڭ ومىرلىك ۇستانىمى بولسىن, جۇمىسقا دەگەن ىقىلاسى بولسىن, بارلىعى ماعان ساباق, ۇلگى بولدى. كەيىن تۇرمىسقا شىعىپ, انا بولىپ, ۇلكەن ءبىر اۋلەتتىڭ كەلىنى اتانعاننان كەيىن, ءومىردىڭ زاڭدىلىعى شىعار, اناممەن كوپ سىرلاساتىن بولدىم. بۇگىندە مەنەن «ومىردە قانداي اناسىز؟» دەپ سۇراسا, ەڭ اۋەلى كوز الدىما اكەمدى ەلەستەتەمىن. اكەم ماعان قانداي جاقسى تالىمگەر بولسا, مەن بالالارىم ءۇشىن سونداي جاقسى انا بولعىم كەلەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»