كەشە قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ ءبىر توبى «الماتى مەن نۇر-سۇلتان قالالارىنىڭ ەكونوميكاسى قاي سەگمەنتتەن سوققىنى كوبىرەك سەزەدى» دەگەن تاقىرىپتا ونلاين جۇيەسى بويىنشا وي ءبولىستى.
«Ekonomist.kz ونلاين-جوباسىنىڭ جەتەكشىسى قاسىمحان قاپپاروۆ الماتى مەن ەلىمىزدىڭ باتىس وبلىستارى قاتار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ تۇراقتى دونورى ەكەنىن ەسكە سالدى. ەگەر باتىس ايماعى مۇنايدان ءتۇسىم تۇسىرسە, الماتى قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنان قارجىلاندىرادى. ەل بيۋدجەتىنىڭ قوس قاناتى – وسىلار. «الماتى مەن ەلدىڭ باتىس ايماقتارى تۇشكىرسە, قالعان وڭىرلەردىڭ وكپەسىنە سۋىق تيەدى. سوندىقتان, ءبىز ەڭ الدىمەن دونور ايماقتاردىڭ تىم قاتتى شارشاپ قالماۋىن بارىنشا قاداعالاۋىمىز كەرەك» دەيدى جيىنعا قاتىسقان ساراپشىلار.
الماتى وقشاۋلانعان كۇننەن باستاپ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ قوماقتى ءبولىمىنىڭ كەسىلىپ قالاتىنى بۇعان دەيىن دە بەلگىلى بولاتى. نۇر-سۇلتاننىڭ جابىق بولۋى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىنە اسەر ەتەدى. كارانتيننىڭ مەرزىمى ۇزارعان سايىن, ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋى دە باياۋلايدى» دەپ اتاپ ءوتتى قاپپاروۆ.
ساراپشىلار جاعداي تۇراقتاماسا ەلدىڭ باستى دونورلارى وسىعان دەيىنگى مۇمكىندىگىنىڭ تەڭ جارتىسىن جوعالتاتىنىن ايتا باستادى. «قاراپايىم ەكونوميكانىڭ» مۇمكىندىكتەرىن ءارتاراپتاندىراتىن كەز كەلدى: ەندىگى بەتالىستى مۇمكىندىكتى كىمنىڭ قالاي پايدالانا الاتىنى انىقتايدى.
CEX.IO بروكەرىنىڭ دەرەكتەردى تالداۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى يۋري مازۋر قالالارداعى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ جابىلۋى قازىناعا تۇسەتىن سالىقتى ازايتقانىن ايتىپ ءوتتى. بۇعان دەيىن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ ء«بىرىنشى توقسانعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 350 ميللياردتان كەم قاراجات تۇسەدى» دەپ بولجاعان بولاتىن.
كەلەسى سوققى تۋريستىك جانە كولىكتىك كومپانيالارعا تيەسىلى, ويتكەنى وقشاۋلانۋ اۆتوبۋس, تروللەيبۋس جانە مەترو قىزمەتتەرىن تۇتىنۋدى ازايتادى. بۇل قۇرىلىس بيزنەسى ءۇشىن دە قيىن بولادى. يمپورتتى شەكتەۋ ءىس جۇزىندە قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن قۇرىلىستىڭ توقتاپ قالۋىنا سەبەپ بولدى.
«قازىر ەكونوميكا عانا ەمەس, حالىقتىڭ پسيحولوگياسى كوروناۆيرۋستىڭ شەڭگەلىنە شىرمالىپ تۇر. تۇرعىندار اراسىندا دۇربەلەڭ كۇشەيىپ بارادى. ادامدار كوپ مولشەردە ازىق-ت ۇلىك ساتىپ ساتىپ الۋ ءۇشىن سوڭعى تيىندارىن دا جۇمساي. ءتىپتى تمد كولەمىندە قاراقۇمىق پەن دارەتحانا قاعازىنا سۇرانىس ارتا باستادى. دەپوزيتتەن الىنعان قارجى كولەمى دە ءوسىپ بارادى. بۇل ەلدىڭ قارجى جۇيەسىنە ۇلكەن سوققى» دەيدى مازۋر.
مازۋر سونىمەن قاتار كارانتين ەنگىزىلگەندىكتەن, الماتى مەن نۇر-سۇلتاندا بولشەك ساۋدا تۇرلەرى 30-80 پايىزعا تومەندەگەنىن اتاپ ءوتتى.
كوپتەگەن شاعىن كاسىپورىندار جالداۋ اقىسىن تولەۋدى توقتاتتى جانە جۇمىسشىلاردى اقى تولەنبەيتىن دەمالىسقا جىبەرىپ, قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانىن قىسقارتۋعا كوشتى.
«بۇل پروبلەمانى الماتى عانا باستان كەشىپ جاتقان جوق. ماسكەۋ كارانتيننىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى ۇلكەن شىعىندارعا ۇشىرايدى. ماسكەۋ وبلىسىنداعى ساۋدا ورتالىعىنىڭ توقتاپ قالۋىنان يەلەرى 78 ميلليون رۋبل (ۇلتتىق بانكتىڭ باعامى بويىنشا 443,82 ميلليون تەڭگە) شىعىنعا باتتى. نۇر-سۇلتان ءۇشىن ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ توقتاپ قالۋىنىڭ ءبىر كۇنى ميلليون شىعىنعا اينالادى. ەڭ ۇلكەن ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعى MEGA ءۇشىن ءبىر ايدىڭ توقتاپ قالۋى 1,5 ميلليارد تەڭگە شىعىن اكەلەدى» دەدى ول ءسوزىن تۇيىندەپ.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ شىعىنى تاۋلىگىنە – 840 ميلليون تەڭگەگە جانە توعىز ايدا – 230 ميلليارد تەڭگەگە جەتەدى.
ەسكە سالساق, 2019 جىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 9,7 ترلن تەڭگە سالىقتار مەن تولەمدەر تۇسكەن. تابىستىڭ ەڭ كوپ كولەمىن الماتى, اتىراۋ وبلىسى جانە نۇر-سۇلتان قامتاماسىز ەتتى.
الماتى