ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى ءتوراعاسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋداباەۆتىڭ ءۇش مەملەكەتكە جاساعان ساپارى مولدوۆادا اياقتالدى.
جاقىندا عانا پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزىپ, ەلدىڭ ساياسي ومىرىندە ءجيى-ءجيى تۇندىگى جەلپىلدەپ, الەمدى وزىنە قاراتاتىن ۋكراينا استاناسى – كيەۆتەگى العاشقى جۇزدەسۋ وسى ساياسي وقيعالاردىڭ قازانىن بۇرق-سارق قايناتۋشى جوعارعى رادادا بولىپ, ونىڭ توراعاسى ۆلاديمير ليتۆينمەن كەزدەسۋمەن باستالدى. تاراپتار ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ ورىستەۋىنە پەيىلدى ەكەندىگىن تانىتىپ, پارلامەنتارالىق قاتىناستاردى دا قارقىندى جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزىنا ءمان بەردى. ەكى ەلدىڭ تاريحي ورتاق كەزەڭدەرىن ءسوز ەتە كەلىپ, داعدارىستان دامۋعا بەت العان وسى ءبىر وتپەلى ۋاقىتتا ۇقساس پروبلەمالاردىڭ بولۋ زاڭدىلىعىنا توقتالدى.
بۇدان كەيىن ءىس باسىنداعى ءتوراعا جوعارعى راداداعى ءتۇرلى ساياسي پارتيا فراكتسيالارىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى. جالپى, رادانىڭ عيماراتىنا ەنگەننەن-اق مۇندا ساياسي پىكىرتالاستىڭ قايناپ تۇرعانىن سەزىنگەن بولاتىنبىز. وسى سەزىم فراكتسيا جەتەكشىلەرىمەن وتكەن كەزدەسۋدە بەكي ءتۇستى.
قانات بەكمىرزا ۇلى ۋكرايناداعى ساياسي پارتيالاردىڭ ءوز حالقىنىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعى ءۇشىن جاساپ جۇرگەن ەڭبەكتەرىنە وڭ كوزقاراسىن ءبىلدىرىپ, مۇنىڭ ەقىۇ قۇندىلىقتارىمەن ۇندەسەتىنىن مالىمدەدى. وتكەن سايلاۋدى حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمنىڭ دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا سايكەس دەپ باعالاعانىن قاپەرگە سالىپ, فراكتسيا جەتەكشىلەرىنە سىزدەردى تىڭداۋعا پەيىلدىمىن دەگەن راي تانىتتى.
جوعارعى راداداعى كوممۋنيستىك پارتيا فراكتسياسىنىڭ باسشىسى پەتر سيمونەنكو ءىس باسىنداعى توراعامەن ۇلتتىق ساياسات ماسەلەسى مەن الەۋمەتتىك قيىندىقتاردى ەڭسەرۋ تۋراسىنداعى ويلارىمەن ءبولىسكەندە, ەشبىر ماسەلەدە – ساياسي, الەۋمەتتىك سالادا ما, بيزنەستە مە, ەشقانداي كۇش قولداۋدىڭ قاجەتى جوق, قانداي ءبىر نازىك ءماسەلەنىڭ ءوزىن ۋشىقتىرماي, اقىلمەن شەشۋ ءتيىمدى دەگەن ۇستانىمىن العا تارتتى. سونداي-اق, ءوز ەلىنىڭ بانك جۇيەسىنىڭ كەمىستىگىن ءسوز ەتكەن دەپۋتات ۋكرايناداعى وتىزدان استام بانكتىڭ ءبىر دە بىرەۋىنىڭ وتاندىق ەمەستىگىنە, تەك جالعىز ۇلتتىق بانكتىڭ عانا ۇيلەستىرۋشىنىڭ قىزمەتىن اتقارىپ وتىرعانىنا قىنجىلىسىن جەتكىزدى.
ال “ليتۆين بلوگى” دەپۋتاتتىق فراكتسياسىنىڭ وكىلى سەرگەي گرينەۆەتسكي قوعامنىڭ وتە بايلار مەن كەدەيلەرگە قاتتى بولىنۋىنە الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىرىپ, حالىقتىڭ نەگىزگى بولىگىن ورتا توپقا جەتكىزۋ قاجەتتىگىن, ۋكراين ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدەگى ماسەلە ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇل ماسەلەنى شەشۋدە كوررۋپتسيا مەن سىبايلاستىقتى جويۋدا اتقارىلىپ جاتقان ىستەرگە توقتالىپ, ونى ناتيجەلى ەتۋگە جۇمىلۋدىڭ ماڭىزىن ايتتى. تۇپتەپ كەلگەندە, مۇنىڭ ءوزى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دەگەن دەپۋتات ەقىۇ شەڭبەرىندە قازاقستان توراعالىعىنا وزدەرىنىڭ ۇمىتپەن قارايتىنىن ءمالىم ەتتى.
ال ء“بىزدىڭ ۋكراينا – حالىقتىڭ ءوزىن قورعاۋى” (ناشا ۋكراينا – نارودنا سامووبورونا) دەپۋتاتتىق فراكتسياسى جەتەكشىسىنىڭ ورىنباسارى تاراس ستەتسكيۆ ءارىپتەستەرىن پىكىرتالاسقا شاقىردى. وزدەرىنىڭ يۋليا تيموشەنكونى جاقتاپ داۋىس بەرگەنىن, قازىرگى بيلىكتىڭ الدىمەن تۇراقتىلىققا قول جەتكىزىپ بارىپ رەفورمالار ءجۇرگىزەمىز دەگەن پىكىرىنە قارسىلىعىن ايتىپ, ء“بىزدىڭ ويىمىزشا, تۇراقتىلىق كەلەدى, بىراق ەش رەفورما جۇرمەيدى” دەگەن ءسوزى مەن باسقا دا بىرقاتار پىكىرلەرى وتقا ماي قۇيعانداي بولدى. بۇل بىزگە ۋكراينانىڭ قازىرگى تىنىسىن تانىتقانداي اسەر بەردى.
جاڭادان سايلانعان ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆيكتور يانۋكوۆيچتى ەل سەنىمىنە يە بولۋىمەن قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتىنان قۇتتىقتاعان ءىس باسىنداعى توراعا ءوزىنىڭ بەلارۋس مەملەكەتىنە ساپارى جايىنان حاباردار ەتتى. ءوز كەزەگىندە ۆيكتور يانۋكوۆيچ قازاقستانمەن اراداعى بۇرىننان بەرى جاقسى, دوستىق بايلانىستاردىڭ بار ەكەنىن ايتىپ, ءبىز ءسىزدەردىڭ ەقىۇ اياسىندا كوتەرگەن بارلىق باستامالارىڭىزدى قولدايمىز جانە قازاقستاننىڭ 2013 جىلى ۋكراينانىڭ ەقىۇ ءتوراعالىعىنا كانديداتتىعىن قولدايتىنىنان ۇمىتتەنەمىز دەگەن ويىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە, استانادا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتى وتكىزىلۋىن قولدايمىز, ونىڭ كۇن ءتارتىبىن تارازىلاۋعا اتسالىسۋعا دا ءازىرمىز, دەدى ۋكراينا پرەزيدەنتى. ۆيكتور يانۋكوۆيچ, سونداي-اق رەسەي پرەزيدەنتى دميتري مەدۆەدەۆتىڭ كورفۋ ارالىندا كوتەرگەن ەۋروپا قاۋىپسىزدىگىنىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسى جايىنداعى پىكىرىن قولدايتىنىن جەتكىزىپ, پريدنەستروۆە ماسەلەسىندە ءبىز مولدوۆانىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى ساقتالۋى قاجەت, الايدا, پريدنەستروۆەنىڭ ءوزىنىڭ ايرىقشا مارتەبەسى بولعانى دۇرىس دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
مەن قازاقستانعا شاقىرۋدى قابىل الا وتىرىپ, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۋكرايناعا وزىنە قولايلى ۋاقىتتا ساپارمەن كەلۋگە شاقىرامىن. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق الەۋەتى ءوز دارەجەسىندە پايدالانىلماي جاتىر, سول سەبەپتەن ەكى ەلدىڭ سالالىق مينيسترلىكتەرىنىڭ اراسىنداعى بايلانىستاردى دامىتۋىمىز ماڭىزدى, دەدى جاڭادان سايلانعان ۋكراينا باسشىسى.
قىسقا كۇندە ماڭىزدى-ماڭىزدى بىرنەشە كەزدەسۋ وتكىزىپ, قازاقستان مەن ۋكراينا سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويعان ءىس باسىنداعى توراعا ۋكراينا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى نيكولاي ازاروۆپەن, ءوز ارىپتەسى كونستانتين گريششەنكومەن جۇزبە-ءجۇز اڭگىمەلەسكەننەن كەيىن ۋكراينا سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسىمەن بىرگە جۋرناليستەر سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
كونستانتين گريششەنكو ۋكراينا تاراپىنىڭ بۇل ساپارعا ۇلكەن ماڭىز بەرىپ وتىرعانىن, پرەزيدەنت يانۋكوۆيچتىڭ ون جىل بولماعان مەملەكەت باسشىلارىنىڭ سامميتىن وتكىزۋ يدەياسىنا قولداۋ ءبىلدىرگەنىن ايتىپ, ءوزىنىڭ دە جازدا الماتىدا بولاتىن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىنە شاقىرۋدى ۇلكەن ىقىلاسپەن قابىل العانىن اتاپ كورسەتتى.
قانات ساۋداباەۆ ارىپتەستەرىنىڭ ۋكراينا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا ساپارىنا دايىندىق جۇمىسىنا كىرىسەتىنىن, ال ەكى مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزدەسۋى قازاق جانە ۋكراين جۇرتى اراسىنداعى بايلانىستاردى ورىستەتۋگە ۇلكەن كۇش بەرەتىنىنە سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىردى. ءبىز تەك تاعدىرلاس, تاريحي جالعاسقان, ساياسي, ەكونوميكالىق بايلانىستارى بار عانا ەل ەمەسپىز, قازاقستان – 1,5 ميلليوننان استام ۇلتى ۋكراين ازامات تۇرىپ جاتقان مەملەكەت. ولار وتانى قازاقستان مەن تاريحي وتانى ۋكراينا اراسىنداعى التىن كوپىر ىسپەتتى, ال ەقىۇ تۋراسىنا كەلسەك, ءبىزدىڭ كوپتەگەن ويلارىمىز ءبىر جەردە توعىسادى, دەمەك, نيەتىمىز ءبىر, دەدى ق.ساۋداباەۆ. “ۋكرايناداعى سايلاۋعا, وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىم وڭ باعاسىن بەردى, سايلاۋ دەموكراتيانىڭ جەڭىسى بولدى”, دەدى ءىس باسىنداعى توراعا.
انار تولەۋحانقىزى – كيەۆ پەن كيشينەۆتەن.